Οι μαζικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν το Ιράν εδώ και δέκα ημέρες δεν αποτελούν απλώς ακόμη ένα ξέσπασμα κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Για την ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, συμπίπτουν χρονικά με ένα γεγονός που λειτουργεί ως εφιάλτης: την αιφνιδιαστική αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του συμμάχου της Τεχεράνης, Νικολάς Μαδούρο.

Ο συνδυασμός εσωτερικής αποσταθεροποίησης και εξωτερικής απειλής έχει θέσει σε κατάσταση συναγερμού το καθεστώς του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που φέρεται να έχει ήδη έτοιμα σχέδια διαφυγής του στη Ρωσία.

Η αφετηρία των διαδηλώσεων στο Ιράν ήταν οικονομική. Στις 28 Δεκεμβρίου, καταστηματάρχες στην Τεχεράνη βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τη νέα κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, του ριάλ, που βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί στο 40%, αποτέλεσμα των διεθνών κυρώσεων, της κακοδιαχείρισης και της χρόνιας διαφθοράς.

Γρήγορα, στις κινητοποιήσεις προστέθηκαν φοιτητές και εργαζόμενοι, και οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε 27 από τις 31 επαρχίες του Ιράν. Από οικονομικές διεκδικήσεις, τα συνθήματα άρχισαν να αποκτούν ανοιχτά πολιτικό χαρακτήρα, με κραυγές όπως «Θάνατος στον δικτάτορα» να ακούγονται στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης.

Τουλάχιστον 36 νεκροί στους δρόμους του Ιράν

Η απάντηση του καθεστώτος ήταν άμεση και βίαιη. Σύμφωνα με οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 36 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, οι περισσότεροι διαδηλωτές, ενώ πάνω από 2.000 έχουν συλληφθεί.

Οι δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των παραστρατιωτικών Basij και των Φρουρών της Επανάστασης, έκαναν εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων, πλαστικών σφαιρών και πραγματικών πυρών.

Ιδιαίτερη οργή προκάλεσαν εικόνες από την επαρχία Ιλάμ, όπου δυνάμεις ασφαλείας φέρονται να εισέβαλαν σε νοσοκομείο για να συλλάβουν τραυματισμένους διαδηλωτές – μια πρακτική που, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Δίκαιο.

Το καθεστώς των μουλάδων μιλά για «ταραχοποιούς» και «ξένους υποκινητές», ενώ αναγνωρίζει μόνο ελάχιστες απώλειες από την πλευρά των δυνάμεων ασφαλείας.

Ρητορική μηδενικής ανοχής από την ηγεσία

Η πολιτική γραμμή χαράσσεται από τον ίδιο τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν.

Ο Αλί Χαμενεΐ ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση θα ακούσει όσους έχουν «νόμιμα αιτήματα», αλλά δεν θα δείξει καμία ανοχή σε όσους χαρακτηρίζει «ταραξίες».

Το μήνυμα ενισχύθηκε από τον επικεφαλής της Δικαιοσύνης και τα κρατικά ΜΜΕ, τα οποία παρουσιάζουν τις κινητοποιήσεις ως μέρος ενός σχεδίου αποσταθεροποίησης του Ιράν με δυτική καθοδήγηση.

Αυτό που διαφοροποιεί την τρέχουσα κρίση από προηγούμενες στο Ιράν είναι το διεθνές περιβάλλον, σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN. Η επιχείρηση των ΗΠΑ στο Καράκας, με τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο σε μια θεαματική νυχτερινή επιδρομή, λειτούργησε ως σοκ για την Τεχεράνη. Η Βενεζουέλα δεν ήταν απλώς ένας ιδεολογικός σύμμαχος, αλλά ο στενότερος εταίρος του Ιράν στο δυτικό ημισφαίριο.

Οι εικόνες Αμερικανών στρατιωτών να συλλαμβάνουν έναν ηγέτη που, μέχρι πρότινος, φαινόταν ακλόνητος, αναζωπύρωσαν τους φόβους περί «αλλαγής καθεστώτος» και στο Ιράν.

Οι επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ είναι «έτοιμες να απαντήσουν» αν οι ιρανικές Αρχές σκοτώσουν διαδηλωτές ενίσχυσαν το αίσθημα πολιορκίας.

Η ιρανική ηγεσία εδώ και δεκαετίες προειδοποιεί ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα, σε συνδυασμό με τη στήριξη του Ισραήλ προς τους Ιρανούς διαδηλωτές, ενισχύει αυτό το αφήγημα.

Παράλληλα, οι ιρανικές Αρχές προχωρούν σε συλλήψεις με την κατηγορία της κατασκοπείας, ενώ κρατικά μέσα μιλούν για δίκτυα της Μοσάντ, που δραστηριοποιούνται στο εσωτερικό της χώρας. Η μνήμη του περσινού πολέμου των 12 ημερών με το Ισραήλ, που αποκάλυψε το βάθος της διείσδυσης ξένων υπηρεσιών στο Ιράν, παραμένει νωπή.

Ομοιότητες και διαφορές του Ιράν με τη Βενεζουέλα

Οι παραλληλισμοί είναι αναπόφευκτοι. Και τα δύο καθεστώτα σε Ιράν και Βενεζουέλα στηρίχθηκαν σε αντι-αμερικανική ρητορική, διαθέτουν τεράστιους φυσικούς πόρους και υπέστησαν συντριπτικές κυρώσεις που κατέστρεψαν τις οικονομίες τους. Ωστόσο, οι διαφορές είναι κρίσιμες, όπως επισημαίνει το αμερικανικό δίκτυο.

Το Ιράν διαθέτει ισχυρότερο κρατικό μηχανισμό, εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και προηγμένες στρατιωτικές δυνατότητες, από βαλλιστικούς πυραύλους έως drones. Κυρίως, όμως, η ιρανική κοινωνία – ανεξάρτητα από τις πολιτικές διαφορές – εμφανίζεται βαθύτατα εχθρική προς οποιαδήποτε ξένη επέμβαση.

Ένα καθεστώς σε «τριπλή κρίση»

Αναλυτές μιλούν για «τριπλή κρίση» που αντιμετωπίζει το Ιράν: οικονομική κατάρρευση, πολιτική νομιμοποίηση σε ελεύθερη πτώση και αυξανόμενη εξωτερική πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ. Το ερώτημα δεν είναι αν το καθεστώς των μουλάδων τρέμει, αλλά πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει για να επιβιώσει.

Για την ώρα, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: περισσότερη καταστολή και λιγότερος διάλογος. Το αν αυτή η στρατηγική θα αποτρέψει ένα «σενάριο Βενεζουέλας» ή θα το επιταχύνει, παραμένει το πιο επικίνδυνο ανοιχτό ερώτημα για την Ισλαμική Δημοκρατία.

topontiki.gr