Σε κομβική καμπή για το καθεστώς προστασίας του περιβάλλοντος στην Ευρώπη και την Ελλάδα εξελίσσεται η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), η οποία θέτει αυστηρά νομικά στεγανά στις αδειοδοτήσεις περιβαλλοντικών έργων εντός των περιοχών του δικτύου Natura 2000.

Σύμφωνα με την απόφαση που εκδόθηκε στις 16 Ιουλίου, καμία αξιολόγηση επιπτώσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί έγκυρη εάν δεν έχουν προηγουμένως θεσπιστεί σαφείς και ειδικοί στόχοι διατήρησης για την εκάστοτε προστατευόμενη περιοχή. Η εξέλιξη αυτή, την οποία αναδεικνύει με ανακοίνωσή της η περιβαλλοντική οργάνωση WWF Ελλάς, δημιουργεί νέα δεδομένα για τη χώρα μας, φέρνοντας στο προσκήνιο τις χρόνιες καθυστερήσεις στη θεσμική θωράκιση των ελληνικών οικοσυστημάτων.

Η ετυμηγορία του ΔΕΕ και οι υποθέσεις της Ιρλανδίας

Η δικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου προήλθε από την εξέταση των προδικαστικών ερωτημάτων C27/25 και C356/25 που υπέβαλαν δικαστήρια της Ιρλανδίας, σχετικά με την αδειοδότηση αιολικών πάρκων εντός ζωνών του δικτύου Natura. Το ανώτατο ευρωπαϊκό δικαστήριο έκρινε ότι η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων ενός σχεδίου είναι νομικά και επιστημονικά ατελής, εφόσον απουσιάζει το ειδικό πλαίσιο προστασίας της συγκεκριμένης περιοχής.

Ειδικότερα, στο σκεπτικό της απόφασης αναφέρεται:

«Το άρθρο 6 παράγραφος 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας έχει την έννοια ότι, όταν δεν έχουν προηγουμένως θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη Ζώνη Ειδικής Προστασίας, η αρμόδια εθνική αρχή δεν μπορεί να διενεργήσει έγκυρη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων ενός σχεδίου ή έργου στην ακεραιότητα της περιοχής, κατά την εξέταση αίτησης για την έγκριση του σχεδίου ή του έργου. [ …] Αντίθετα, η αξιολόγηση της πιθανότητας ή του κινδύνου ένα σχέδιο ή έργο να έχει σημαντικές επιπτώσεις σε προστατευόμενη περιοχή εντός της γεωγραφικής αυτής ζώνης δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι ειδικοί στόχοι διατήρησης της συγκεκριμένης προστατευόμενης περιοχής.»

Η απουσία αυτών των στόχων, όπως υπογραμμίζεται στις σκέψεις 59 και 60 της απόφασης, στερεί από την περιβαλλοντική αξιολόγηση την απαιτούμενη επιστημονική ακρίβεια. Αποτέλεσμα αυτής της έλλειψης είναι ο άμεσος κίνδυνος έγκρισης σχεδίων που ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντική ή ακόμη και μη αναστρέψιμη οικολογική βλάβη.

Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα: Από τις υποδομές LNG έως τα αιολικά

Η ετυμηγορία του ΔΕΕ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα, καθώς σημαντικό τμήμα των περιοχών του δικτύου Natura 2000 εξακολουθεί να στερείται ειδικών στόχων διατήρησης για προστατευόμενα είδη και οικοτόπους, είτε λόγω ανεπαρκών επιστημονικών δεδομένων είτε εξαιτίας διοικητικών καθυστερήσεων. Παράλληλα, για τη συντριπτική πλειονότητα των περιοχών παραμένει το κρίσιμο κενό της θέσπισης κανονιστικών μέτρων προστασίας.

Βάσει του νέου δεσμευτικού πλαισίου, μια σειρά από μεγάλα αναπτυξιακά και ενεργειακά έργα στη χώρα οφείλουν πλέον να αξιολογούνται αυστηρά υπό το πρίσμα συγκεκριμένων στόχων διατήρησης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• Οι εγκαταστάσεις σταθμών LNG στη θαλάσσια περιοχή της Θράκης (Αλεξανδρούπολη).

• Τα σχεδιαζόμενα έργα εξόρυξης υδρογονανθράκων.

• Οι αιολικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας στην περιοχή της Θράκης.

• Τουριστικές και άλλες επιχειρηματικές υποδομές εντός προστατευόμενων ζωνών.

Δημήτρης Καραβέλλας (WWF Ελλάς): «Τέλος στις δικαιολογίες για τη χρόνια καθυστέρηση»

Τοποθετούμενος επί των εξελίξεων, ο γενικός διευθυντής της WWF Ελλάς, Δημήτρης Καραβέλλας, υπογράμμισε ότι η απόφαση του ευρωπαϊκού δικαστηρίου μετατρέπει την προστασία της φύσης από τυπική διαδικασία σε ουσιαστική νομική υποχρέωση της Πολιτείας.

Σε δήλωσή του, ο κ. Καραβέλλας επεσήμανε:

«Η απόφαση του ΔΕΕ, που υπενθυμίζει και την καταδίκη της Ελλάδας το 2020, κλείνει οριστικά τον κύκλο των δικαιολογιών για τη χρόνια και διακομματική καθυστέρηση στην προστασία των περιοχών Natura 2000. Επιβεβαιώνει αυτό που λέμε εδώ και χρόνια: χωρίς εξειδικευμένους στόχους διατήρησης, δεν μπορούν να υπάρχουν νόμιμες αδειοδοτήσεις έργων. Η Ελλάδα οφείλει πλέον να θωρακίσει ουσιαστικά τις προστατευόμενες περιοχές της, με επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις και πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δίκαιο».