Απουσιάζουν η σύνδεση με Σούδα και αεροδρόμιο Χανίων, η παράκαμψη Κισσάμου, η Νότια Παράκαμψη Ρεθύμνου και η μέριμνα για τους μόνιμους κατοίκους — Κάλεσμα σε βουλευτές, αυτοδιοίκηση και παραγωγικούς φορείς για κοινή δράση

Ενώ οι κατασκευαστικές εργασίες του νέου Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ) έχουν ήδη ξεκινήσει, μια σειρά κρίσιμων έργων που θεωρούνταν προϋπόθεση για τη βιώσιμη λειτουργία του αυτοκινητόδρομου παραμένουν εκτός σχεδιασμού. Η Αντιπροσωπεία του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Τμήμα Δυτικής Κρήτης (ΤΕΕ/ΤΔΚ), στην 1η Τακτική Συνεδρίασή της για το 2026, την Τετάρτη 11 Μαρτίου, ψήφισε ομόφωνα απόφαση με την οποία καταγράφει αναλυτικά τις εκκρεμότητες, απευθύνει κάλεσμα στην πολιτική ηγεσία και τους παραγωγικούς φορείς, και ζητά την άμεση αποστολή μελετών από το Υπουργείο Υποδομών.

Η απόφαση (Α2/Σ1/2026) δεν αποτελεί πρωτόγνωρη παρέμβαση. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ έχει επανειλημμένα, βάσει του θεσμικού του ρόλου, διατυπώσει τεκμηριωμένες θέσεις για τον ορθό σχεδιασμό του διευρωπαϊκού οδικού δικτύου της δυτικής Κρήτης. Το πλαίσιο αυτών των θέσεων προκρίνει τον ΒΟΑΚ ως έργο συνδυασμένων μεταφορών, με διασύνδεση των πυλών εισόδου — λιμάνια και αεροδρόμια — με τα διευρωπαϊκά δίκτυα, καθώς και ειδική τιμολόγηση για κατοίκους που, λόγω γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων, δεν μπορούν να αποφύγουν την καθημερινή χρήση του αυτοκινητόδρομου.

Σούδα και αεροδρόμιο Χανίων: Η απούσα σύνδεση

Η πιο εμφατική επισήμανση της απόφασης αφορά την απουσία οδικής σύνδεσης του ΒΟΑΚ με τον λιμένα της Σούδας και το αεροδρόμιο Χανίων «Ιωάννης Δασκαλογιάννης». Πρόκειται για δύο υποδομές που, σύμφωνα με το εγκεκριμένο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο της Περιφέρειας Κρήτης (ΦΕΚ ΑΑΠ 260/8-11-2017), χαρακτηρίζονται αντίστοιχα ως διεθνής λιμενική πύλη και αερολιμενική πύλη διεθνούς εμβέλειας. Η σύνδεσή τους με τον ΒΟΑΚ προκρίνεται ως ύψιστη προτεραιότητα.

Το έργο δεν είναι ανώριμο. Έχει χαρακτηριστεί με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών ως Έργο Εθνικού Επιπέδου, Ειδικό και Σημαντικό, και έχει ενταχθεί από το 2020 στον προγραμματικό σχεδιασμό της Γενικής Γραμματείας Υποδομών. Τον Φεβρουάριο του 2021 ανατέθηκαν με απευθείας διαπραγμάτευση μελέτες ύψους περίπου 690.000 ευρώ — γεωλογικές, γεωτεχνικές, στατικές, τοπογραφικές, συγκοινωνιακές, υδραυλικές, κυκλοφοριακές, ανάλυσης κόστους-οφέλους και περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Πέρα από αυτές, υπάρχουν παλαιότερες μελέτες ύψους περίπου 1 εκατομμυρίου ευρώ που ολοκληρώθηκαν μετά από δεκαετίες αλλά ουδέποτε έγιναν αποδεκτές προς υλοποίηση από το αρμόδιο Υπουργείο.

Κίσσαμος: Ο δυτικότερος λιμένας χωρίς παράκαμψη

Εξίσου σημαντική είναι η απουσία του οδικού τμήματος της παράκαμψης Κισσάμου και της σύνδεσης του ΒΟΑΚ με τον λιμένα Κισσάμου/Καβονήσι — τον δυτικότερο λιμένα της Κρήτης, χαρακτηρισμένο ως λιμένας εθνικής σημασίας (διαπεριφερειακής εμβέλειας) στο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο.

Από τον Μάιο του 2023 έχει εγκριθεί η δωρεά και η παραλαβή από το Υπουργείο Υποδομών μελετών Γεωμετρικού Σχεδιασμού (στάδιο Προμελέτης) για την «Παράκαμψη Καστελίου – Κισσάμου», που απαιτούνται για την έκδοση περιβαλλοντικών όρων και τη δημοπράτηση κατασκευής. Οι μελέτες αυτές λαμβάνουν υπόψη εγκεκριμένες παλαιότερες μελέτες, από σύμβαση που ανατέθηκε στις 18 Ιουλίου 2008, παρατάθηκε διαδοχικά μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2022 και τελικά διακόπηκε στις 5 Οκτωβρίου 2022. Υπάρχει επίσης ενεργή σύμβαση τεχνικού συμβούλου της αρμόδιας διεύθυνσης του Υπουργείου (ΔΥΟ Δ13) για την ωρίμανση των διαδικασιών ανάθεσης.

Αγία Μαρίνα: 6,6 χιλιόμετρα χωρίς κόμβο σε τουριστική ζώνη

Το ΤΕΕ/ΤΔΚ εφιστά την προσοχή σε ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την τουριστική βιομηχανία της περιοχής: από τη σύμβαση που πρόκειται να υλοποιηθεί προκύπτει συνεχές οδικό τμήμα μήκους περίπου 6,6 χιλιομέτρων μεταξύ των ανισόπεδων κόμβων Πλατανιά και Γαλατά, το οποίο διέρχεται από περιοχές έντονης τουριστικής δραστηριότητας χωρίς να εξυπηρετείται από κόμβο.

Η Αντιπροσωπεία ζητά την προσθήκη νέου ανισόπεδου κόμβου τεσσάρων κλάδων (ή ημικόμβου) στο ύψος της Αγίας Μαρίνας, πλησίον της χιλιομετρικής θέσης 26+000, αξιοποιώντας ήδη εγκεκριμένες μελέτες: τον Ανισόπεδο Κόμβο Αγίας Μαρίνας (Απόφαση Έγκρισης ΔΜΕΟ/ε/ο/768/15-7-1999), τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Απόφαση ΕΥΠΕ 143787/28-8-2009) και την Οριστική Μελέτη Οδοποιίας (Απόφαση ΔΜΕΟ/οικ/7543/ε/1103/21-12-2009).

Κίσσαμος – Χανιά: 47 οικισμοί εντός ζώνης 1.000 μέτρων

Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τις επιπτώσεις της προτεινόμενης χάραξης στο τμήμα Κίσσαμος – Χανιά στο ανθρωπογενές και φυσικό περιβάλλον. Η χάραξη διέρχεται πλησίον — εντός ζώνης 1.000 μέτρων — από 47 οικισμούς και εντός των οικισμών Νωπήγεια και Καλυδωνία. Κατά μήκος του άξονα περιλαμβάνονται ορύγματα συνολικού μήκους τουλάχιστον 1.700 μέτρων, με μέγιστο ύψος 20 μέτρων, και επιχώματα συνολικού μήκους τουλάχιστον 3.000 μέτρων, με μέγιστο ύψος 23 μέτρων.

Διόδια: Ζώνες ελεύθερης διέλευσης για τους μόνιμους κατοίκους

Ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την καθημερινότητα χιλιάδων κατοίκων: το ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά τη θέσπιση ζωνών ελεύθερης διέλευσης που θα διασφαλίζουν την απαλλαγή ή την προνομιακή μεταχείριση — και σε κάθε περίπτωση την ελεύθερη διέλευση — των μόνιμων κατοίκων των περιφερειακών Δήμων για τις τακτικές μετακινήσεις τους από και προς τις πόλεις Χανίων και Ρεθύμνου. Η θέση αυτή, σημειώνεται, συμβαδίζει με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις συμβάσεις παραχώρησης, που προβλέπουν ειδική τιμολόγηση κατοίκων που δεν μπορούν να αποφεύγουν τη χρήση αυτοκινητόδρομου λόγω γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων.

Ρέθυμνο: Νότια Παράκαμψη, αναβάθμιση ΒΟΑΚ και νέοι κόμβοι

Η απόφαση αφιερώνει σημαντικό μέρος στο Ρέθυμνο, όπου εντοπίζονται πολλαπλές εκκρεμότητες. Η πρώτη αφορά τη Νότια Παράκαμψη Ρεθύμνου, έργο που χαρακτηρίζεται ως υψηλής προτεραιότητας τόσο για την κυκλοφοριακή αποσυμφόρηση του αστικού ιστού όσο και για τη λειτουργική σύνδεση της πόλης με τον νέο ΒΟΑΚ.

Για το κεντρικό τμήμα της παράκαμψης (οδός Ευ. Δασκαλάκη/παλαιό Πανεπιστήμιο – οδός Κουρμούλη), μήκους 3,5 χιλιομέτρων, έχει ήδη εκδοθεί ομόφωνη θετική γνωμοδότηση επί της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Απόφαση 45/2022 της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Χωροταξίας Περιφέρειας Κρήτης). Ο ΟΑΚ Α.Ε. έχει οριστεί Αναθέτουσα και Προϊσταμένη Αρχή και η Διεύθυνση Συγκοινωνιακών Έργων του ΟΑΚ ως Διευθύνουσα Υπηρεσία για τις υπολειπόμενες μελέτες. Για το ανατολικό τμήμα (οδός Δασκαλάκη – κόμβος Αμαρίου) έχει προσληφθεί τεχνικός σύμβουλος στο Υπουργείο Υποδομών από το 2024, ενώ για το δυτικό τμήμα (οδός Κουρμούλη – κόμβος Ατσιποπούλου), μήκους περίπου 3 χιλιομέτρων, η μελετητική διαδικασία ξεκίνησε το 2023 μέσω πρόσκλησης του ΟΑΚ.

Πέρα από τη Νότια Παράκαμψη, το ΤΕΕ/ΤΔΚ θέτει ζήτημα αναβάθμισης της υφιστάμενης παράκαμψης ΒΟΑΚ περιμετρικά του Ρεθύμνου, τονίζοντας πως οι παρεμβάσεις δεν μπορούν να περιοριστούν σε ασφαλτικά, απορροή ομβρίων και στηθαία ασφαλείας. Ζητά συγκεκριμένα την αξιοποίηση του υφιστάμενου εύρους απαλλοτρίωσης — που κυμαίνεται από 12 έως 20 μέτρα εκατέρωθεν — για την κατασκευή παράπλευρων οδών (service roads), καθώς και την κατασκευή νέων βοηθητικών κυκλικών κόμβων στους δύο υφιστάμενους επικίνδυνους κόμβους Ατσιποπούλου και Αγίου Βασιλείου (Τυμπακίου).

Δύο ακόμη σημεία αφορούν ειδικά το Ρέθυμνο. Το πρώτο είναι η μελέτη κατασκευής νέου ημικόμβου στην περιοχή Θεοτοκοπούλου, αιτιολογώντας πως το μορφολογικό ανάγλυφο του Ρεθύμνου καθιστά δυσχερή τη σύνδεση του κεντρικού αστικού ιστού με τους υφιστάμενους κόμβους. Ο νέος ημικόμβος, σε ενδιάμεση θέση μεταξύ υφιστάμενων κόμβων, θα εξυπηρετεί τις κινήσεις από και προς Χανιά και εκτιμάται πως θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση του κέντρου. Το δεύτερο αφορά την ορθή κατασκευή του κόμβου Πανόρμου, για τον οποίο εκκρεμεί η επίσημη γνωστοποίηση του ακριβούς σταδίου μελετητικής ωρίμανσης και η πρόβλεψη πλήρους, ασφαλούς πρόσβασης. Για το τμήμα Πάνορμο – Εξάντης υπάρχει εκδοθείσα ΑΕΠΟ (αρ. πρωτ. 205672/30.11.2011).

Κάλεσμα σε πολιτική ηγεσία, αυτοδιοίκηση και κοινωνία

Η Αντιπροσωπεία του ΤΕΕ/ΤΔΚ ζητά ρητά από τους βουλευτές των Περιφερειακών Ενοτήτων της Δυτικής Κρήτης να τοποθετηθούν και να παρέμβουν υπέρ της άμεσης υλοποίησης αυτών των προτεραιοτήτων. Θέτει επίσης την απόφαση υπόψη της τοπικής αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού, της ΠΕΔ Κρήτης και των παραγωγικών φορέων της Δυτικής Κρήτης, ζητώντας κοινή παρέμβαση.

Παράλληλα, προειδοποιεί πως αποσπασματικές ενέργειες φορέων που στοχεύουν στην αλλαγή των προτεραιοτήτων υλοποίησης του προγραμματικού σχεδιασμού — και των αντίστοιχων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων — μπορεί να είναι χρήσιμες, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να δημιουργούν συνθήκες μη ισόρροπης ανάπτυξης ή να λειτουργούν αποπροσανατολιστικά. Οι πολιτικές αποφάσεις για ένταξη σε χρηματοδοτικά εργαλεία ή για νομοθετικές πρωτοβουλίες βελτίωσης της καθημερινότητας των χρηστών, τονίζει, πρέπει να ληφθούν άμεσα.

Τέλος, η Αντιπροσωπεία επισημαίνει εκ νέου ότι η γνωμοδότηση του Τεχνικού Επιμελητηρίου επί τεχνικών θεμάτων και μελετών είναι υποχρεωτική βάσει της κείμενης νομοθεσίας, και καλεί για μία ακόμη φορά το Υπουργείο Υποδομών να αποστείλει στο ΤΕΕ/ΤΔΚ το σύνολο του μελετητικού υλικού.

Η απόφαση του ΤΕΕ/ΤΔΚ αναδεικνύει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα: ένα έργο εθνικής εμβέλειας ξεκινά να κατασκευάζεται ενώ κρίσιμες συνδέσεις και συνοδά έργα — πολλά εκ των οποίων βρίσκονται σε προχωρημένο μελετητικό στάδιο — δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί. Για τη Δυτική Κρήτη, ο ΒΟΑΚ δεν είναι απλώς ένας αυτοκινητόδρομος — είναι η ραχοκοκαλιά ενός συστήματος μεταφορών από την οποία εξαρτάται η τουριστική ανάπτυξη, η καθημερινή μετακίνηση και η διασύνδεση με τον υπόλοιπο κόσμο. Το ερώτημα που θέτει η Αντιπροσωπεία είναι κατά πόσον η υλοποίηση θα ανταποκριθεί σε αυτή την πραγματικότητα.