Η συμπλήρωση τριών δεκαετιών από την ίδρυση του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα σηματοδοτεί έναν σταθμό ιστορικής μνήμης και πολιτικής διεκδίκησης, υπενθυμίζοντας πως το ζήτημα των αποζημιώσεων παραμένει μια «ανοιχτή πληγή» στις διμερείς σχέσεις, αλλά και μια νομικά ενεργή αξίωση.

Τον Ιανουάριο του 1996, σε μια περίοδο έντονων διεργασιών για την ιστορική αποκατάσταση των πεπραγμένων της Κατοχής, τέθηκαν τα θεμέλια για τη θεσμική συγκρότηση του αιτήματος των γερμανικών αποζημιώσεων. Σήμερα, 30 χρόνια μετά, το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα προχωρά σε έναν απολογισμό δράσης, επαναβεβαιώνοντας την προσήλωσή του στον στόχο της ηθικής και υλικής δικαίωσης.

Η ιστορική ίδρυση και οι εμβληματικές μορφές

Η 22α Ιανουαρίου 1996 αποτελεί ημερομηνία – ορόσημο για το κίνημα. Μετά από πολύχρονες προεργασίες, προσωπικότητες που σφράγισαν την Εθνική Αντίσταση και τη σύγχρονη πολιτική ιστορία του τόπου, ένωσαν τις δυνάμεις τους. Μορφές όπως ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας [1], οι «πρώτοι παρτιζάνοι» της Ευρώπης, μαζί με τον Ευάγγελο Μαχαίρα, τον Πέτρο Ανταίο, τον Γεώργιο Αλέξανδρο Μαγκάκη και τον Στέφανο Ληναίο, ηγήθηκαν της πρωτοβουλίας.

Στο πλευρό τους συντάχθηκαν συνολικά 365 ιδρυτικά μέλη: αντιστασιακοί, ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες και εκπρόσωποι μαρτυρικών δήμων. Ανάμεσά τους, ο Γιάννης Σταμούλης –πρωτεργάτης της νομικής διεκδίκησης για το Δίστομο–, ο Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο), ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, η Άννα Βαγενά, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και πλήθος άλλων ενεργών πολιτών, οι οποίοι μετέτρεψαν το αίσθημα αδικίας σε οργανωμένη δράση.

Ένα κίνημα με βαθιές ρίζες

Παρότι το Εθνικό Συμβούλιο θεσμοθετήθηκε το 1996, οι ρίζες της διεκδίκησης εντοπίζονται ήδη από τις πρώτες ημέρες της Απελευθέρωσης. Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση του Συμβουλίου, η συμβολική αφετηρία τοποθετείται τον Οκτώβριο του 1944, όταν στις διαδηλώσεις της Αθήνας κυριαρχούσε το πανό του «ΕΑΜ Θυμάτων Κατοχής».

Το Εθνικό Συμβούλιο λειτούργησε ως ο φυσικός συνεχιστής των αγώνων που προηγήθηκαν από οργανώσεις όπως ο «Φοίνικας», οι Οργανώσεις Ομήρων και οι Ενώσεις Θυμάτων. Μέσα από την πολυετή δράση του, κατόρθωσε να αναδείξει το ζήτημα σε μείζον εθνικό θέμα, ενεργοποιώντας παράλληλα δίκτυα αλληλεγγύης εντός της Γερμανίας, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη δράση της ομάδας Γερμανών δημοκρατών «AK Distomo» από το Αμβούργο.

Πολιτική πίεση και θεσμικές κατακτήσεις

Η στρατηγική του Συμβουλίου βασίστηκε σε ένα πλέγμα δράσεων: ηθική και πολιτική στήριξη των δικαστικών αγώνων των θυμάτων, άσκηση πίεσης στις ελληνικές κυβερνήσεις για την ανάληψη ευθυνών και διεθνοποίηση του ζητήματος.

Κομβικό σημείο αυτής της πορείας υπήρξε η 17η Απριλίου 2019, όταν η Βουλή των Ελλήνων έλαβε την ιστορική, σχεδόν ομόφωνη απόφαση υπέρ της σθεναρής διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών [2], μια εξέλιξη που πιστώνεται σε μεγάλο βαθμό στην επιμονή του κινήματος.

Παράλληλα, το Εθνικό Συμβούλιο ύψωσε «τείχος» απέναντι σε πρωτοβουλίες που θεώρησε ως προσπάθειες διείσδυσης και παραχάραξης της ιστορικής μνήμης από την πλευρά του Βερολίνου. Μέσω παρεμβάσεων στη Βουλή και την κοινωνία, αντιτάχθηκε σε προγράμματα όπως το «Ελληνογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας» και το «Γερμανικό Ταμείο για το Μέλλον», καταγγέλλοντάς τα ως εργαλεία υπονόμευσης των ελληνικών αξιώσεων.

Η «απάντηση» στην Κάντανο και το μέλλον

Η επικαιρότητα του αιτήματος επιβεβαιώθηκε με τον πλέον ηχηρό τρόπο κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ, στην Κάντανο, στις 31 Οκτωβρίου 2024. Η στάση των επιζώντων και του Μητροπολίτη Κισσάμου και Σελίνου, Αμφιλόχιου, οι οποίοι αρνήθηκαν να αποδεχθούν μια συγγνώμη «κενή» περιεχομένου χωρίς την αναγνώριση των υλικών αποζημιώσεων, χαρακτηρίστηκε από το Συμβούλιο ως μια πράξη αξιοπρέπειας που ακύρωσε την επικοινωνιακή διαχείριση του θέματος.

Ενόψει του 2026, το Εθνικό Συμβούλιο προγραμματίζει το 11ο Συνέδριό του, με στόχο την ανανέωση της στρατηγικής του. Όπως τονίζεται στη σχετική ανακοίνωση, «οι αξιώσεις της Ελλάδας είναι νομικώς ενεργές και δικαστικώς επιδιώξιμες», ενώ υπογραμμίζεται η ανάγκη για εθνική στρατηγική σε μια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων.

«Δεν μπορεί να υπάρξει σχέδιο για την Ελλάδα χωρίς συλλογική εθνική μνήμη και χωρίς διεκδίκηση των εθνικών μας δικαίων», καταλήγει η ανακοίνωση, στέλνοντας μήνυμα συνέχισης του αγώνα ως χρέος προς όσους θυσιάστηκαν.

Σχετικοί Σύνδεσμοι & Πηγές:

• Βίντεο – Αφιέρωμα: 30 Χρόνια Δράσης του Εθνικού Συμβουλίου

• [1] Βιογραφικό Μανώλη Γλέζου (Σαν Σήμερα)

• [1] Βιογραφικό Λάκη Σάντα (Σαν Σήμερα)

• [2] Η απόφαση της Βουλής των Ελλήνων (2019) για τις Γερμανικές Οφειλές

Σημείωση: Ο πλήρης κατάλογος των ιδρυτικών μελών περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Μανώλη Γλέζου «Και ένα μάρκο να ήταν… Οι οφειλές της Γερμανίας έναντι της Ελλάδας», Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα 2012.