Η πρόσφατη μέτρηση της Real Polls που φέρνει την Μαρία Καρυστιανού να προηγείται του Κυριάκου Μητσοτάκη στην επιλογή Πρωθυπουργού, αναδιατάσσει το πολιτικό σκηνικό και ανοίγει τη συζήτηση για τα όρια των δημοσκοπήσεων και την κοινωνική δυσαρέσκεια.

Το πολιτικό σκηνικό της χώρας εισέρχεται σε μια φάση έντονων διεργασιών και τεκτονικών αλλαγών. Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση νέων σχηματισμών και την όξυνση των εσωτερικών συγκρούσεων στο κομματικό σύστημα, μια δημοσκόπηση ήρθε να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα, καταγράφοντας μια πολιτική ανατροπή με ισχυρότατο συμβολισμό. Η έρευνα της Real Polls, που είδε το φως της δημοσιότητας, δεν αποτύπωσε απλώς μια τάση, αλλά ανέδειξε ένα υποδιαμορφούμενο πολιτικό εγχείρημα που λειτουργεί ήδη ως καταλύτης: την επικράτηση της Μαρίας Καρυστιανού έναντι των θεσμικών πολιτικών αρχηγών.

Η γλώσσα των αριθμών και ο συμβολισμός

Στο κρίσιμο και υποθετικό ερώτημα «ποιον θα ψηφίζατε για Πρωθυπουργό», τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά. Το 31,3% των ερωτηθέντων επιλέγει τη Μαρία Καρυστιανού, αφήνοντας στη δεύτερη θέση τον σημερινό Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, με ποσοστό 26,3%, ενώ η κυρία Καρυστιανού φαίνεται να προηγείται και του Αλέξη Τσίπρα.

Ανεξαρτήτως των μεθοδολογικών επιφυλάξεων που εύλογα μπορεί να διατηρεί κανείς για τέτοιου είδους υποθετικά ερωτήματα, το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές και ηχηρό: Η κοινωνική δυναμική που έχει αναπτύξει το πρόσωπο που ταυτίστηκε με τον αγώνα για τη δικαίωση των θυμάτων των Τεμπών, διαπερνά οριζόντια το εκλογικό σώμα. Η κοινωνική δυσαρέσκεια φαίνεται να αναζητά απεγνωσμένα έναν νέο φορέα έκφρασης, αντλώντας δυνάμεις που υπερβαίνουν τις παραδοσιακές κομματικές δεξαμενές και αμφισβητούν την μέχρι πρότινος «άχαστη» εικόνα του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Τα «βέβηλα» ερωτήματα και η παρέμβαση του ΣΕΔΕΑ

Η δημοσίευση της εν λόγω μέτρησης άνοιξε τον ασκό του Αιόλου αναφορικά με τη μεθοδολογία των δημοσκοπήσεων. Στον δημόσιο διάλογο τίθεται το ζήτημα των λεγόμενων «βέβηλων ερωτημάτων»: Κατά πόσο είναι δόκιμο να μετράται η δημοφιλία ή η πρόθεση ψήφου για πρόσωπα που δεν ηγούνται κόμματος ή δεν βρίσκονται καν στην ενεργό πολιτική σκηνή.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η φερόμενη παρέμβαση του Συλλόγου Εταιρειών Δημοσκόπησης και Έρευνας Αγοράς (ΣΕΔΕΑ), ο οποίος φαίνεται να συστήνει στα μέλη του να απέχουν από τη μέτρηση της κ. Καρυστιανού. Η κίνηση αυτή, ωστόσο, εγείρει σοβαρά ερωτήματα ως προς το timing και τα κριτήρια. Όπως επισημαίνεται στον πολιτικό διάλογο, στο πρόσφατο παρελθόν οι εταιρείες μετρούσαν κανονικά υποθετικά κόμματα υπό τον Αλέξη Τσίπρα ή τον Αντώνη Σαμαρά, καθώς και σενάρια αλλαγής ηγεσίας στο ΠΑΣΟΚ (όπου τα ποσοστά άλλαζαν δραματικά ανάλογα με το πρόσωπο), χωρίς να υπάρξει ανάλογη αντίδραση από τον ΣΕΔΕΑ.

Η κριτική που ασκείται είναι ότι η ευαισθησία για τη μεθοδολογία εκδηλώθηκε ακριβώς τη στιγμή που αμφισβητήθηκε ευθέως η κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη. Οι δημοσκοπήσεις, εξ ορισμού, αποτελούν «φωτογραφία της στιγμής», καταγράφοντας τάσεις, συναισθήματα και διαθέσεις. Όταν ένα πρόσωπο μονοπωλεί το δημόσιο ενδιαφέρον, η εξαίρεσή του από τις μετρήσεις φαντάζει ως προσπάθεια απόκρυψης μιας υπαρκτής κοινωνικής πραγματικότητας.

Από τον «καναπέ» στην πολιτική πράξη

Πέρα από τους αριθμούς και τις παρασκηνιακές διαμάχες, το ουσιαστικό πολιτικό συμπέρασμα είναι ότι η Μαρία Καρυστιανού λειτουργεί ως καταλύτης αναδιάταξης του πολιτικού παιχνιδιού. Μέχρι πρότινος, είχαμε μια κοινωνία σε αποστράτευση, με πολλούς πολίτες να επιλέγουν την ιδιώτευση («καναπές») ή την αποχή, μη βρίσκοντας έκφραση στα υφιστάμενα κόμματα.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κοινωνία πλέον «ακούει». Η διάρκεια αυτής της δυναμικής και το αν θα μετασχηματιστεί σε συγκροτημένη πολιτική πρόταση, είναι ζητήματα που θα κριθούν από τις επιλογές της ίδιας της κ. Καρυστιανού. Το σίγουρο είναι πως το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί πλέον να αγνοεί τα υπόγεια ρεύματα που απειλούν να ανατρέψουν τις βεβαιότητες της τελευταίας πενταετίας. Η αναζήτηση διεξόδου από την κοινωνική βάση έχει πλέον ονοματεπώνυμο στις μετρήσεις, και αυτό είναι κάτι που καμία οδηγία περί «μη μέτρησης» δεν μπορεί να ακυρώσει.