Οι καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών στην Ελλάδα φέρνουν ξανά στο προσκήνιο μια θεσμική απόφαση που άλλαξε καθοριστικά τη διαχείριση των φυσικών μας οικοσυστημάτων.

Η πολιτική επιλογή της κυβέρνησης του Κωνσταντίνου Σημίτη να αφαιρέσει την ευθύνη της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική Υπηρεσία προκάλεσε ανεπανόρθωτη ζημιά στο οικοσύστημα της χώρας. Με τη μεταφορά της αρμοδιότητας στο Πυροσβεστικό Σώμα, η κρατική μηχανή μετέθεσε το βάρος από την πρόληψη και την επιστημονική διαχείριση στην εκ των υστέρων καταστολή, αφήνοντας τα δάση χωρίς τη συνεχή φροντίδα που απαιτούν.

Η θεσμική καμπή του Νόμου 2612/1998

Η ψήφιση του Νόμου 2612/1998 αποτελεί μια ιστορική καμπή με πολλαπλές συνέπειες για το περιβάλλον της χώρας. Μέχρι την ψήφισή του, η αποκλειστική ευθύνη για τη διαχείριση, την προστασία και τη φροντίδα των δασών ανήκε στη Δασική Υπηρεσία και τους εξειδικευμένους δασολόγους.

Με τη μεταφορά της αρμοδιότητας της δασοπυρόσβεσης στο Πυροσβεστικό Σώμα, άλλαξε ριζικά το επιχειρησιακό δόγμα. Η διαχείριση των οικοσυστημάτων αποσυνδέθηκε από την ίδια τη μάχη με τις φλόγες, δίνοντας προτεραιότητα στην καταστολή της πυρκαγιάς τη στιγμή που εκδηλώνεται, αντί για την προληπτική προστασία του δασικού πλούτου.

Η αποδυνάμωση της Δασικής Υπηρεσίας και η εγκατάλειψη της πρόληψης

Η εφαρμογή της νέας νομοθεσίας οδήγησε σταδιακά τη Δασική Υπηρεσία σε ουσιαστική αποδυνάμωση, καθώς στερήθηκε κρίσιμους πόρους και προσωπικό. Αποκομμένη από την επιχειρησιακή ευθύνη της δασοπυρόσβεσης, η υπηρεσία σταμάτησε να παρεμβαίνει αποτελεσματικά μέσα στο δάσος.

Οι θεμελιώδεις εργασίες πρόληψης που εκτελούνταν επί δεκαετίες σταμάτησαν να πραγματοποιούνται συστηματικά:

• Οι καθαρισμοί της καύσιμης ύλης

• Η δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών

• Η φροντίδα και συντήρηση των δασικών δρόμων

Η απουσία αυτών των τακτικών παρεμβάσεων αύξησε την ευάλωτη φύση των δασικών εκτάσεων, καθιστώντας τις ευάλωτες σε κάθε νέα πύρινη απειλή.

Το δάσος αντιμετωπίστηκε ως «εχθρός»

Η αλλαγή της προσέγγισης μετέτρεψε τη σχέση της πολιτείας με το φυσικό περιβάλλον. Το δάσος πλέον αντιμετωπίστηκε ως «εχθρός» που πρέπει να αντιμετωπιστεί κατασταλτικά μόνο όταν ξεσπάσει η φωτιά.

Η διαχείριση περιορίστηκε αυστηρά στην κατάσβεση, παραβλέποντας μια βασική αρχή της δασικής επιστήμης: το δασικό οικοσύστημα δεν είναι απλώς ένα πεδίο καταστολής συμβάντων, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που απαιτεί συνεχή και αδιάλειπτη φροντίδα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Η παρακαταθήκη μιας πολιτικής επιλογής

Η αποτίμηση των τελευταίων δεκαετιών αναδεικνύει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που είχε η αφαίρεση της προστασίας των δασών από τη Δασική Υπηρεσία. Η αποσύνδεση της πρόληψης από την καταστολή άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στα ελληνικά δάση.

Η επανεξέταση αυτής της ισορροπίας και η επιστροφή σε μια στρατηγική που θέτει στο επίκεντρο τη συνεχή φροντίδα και τη διαχείριση των οικοσυστημάτων παραμένει το κρίσιμο ζητούμενο για την προστασία του φυσικού μας πλούτου.