Η πρόσφατη στρατιωτική ένταση στη Γροιλανδία, όπου ευρωπαϊκές δυνάμεις αναπτύχθηκαν για να αποκρούσουν μια πιθανή επιθετική ενέργεια των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν αποτελεί μια απλή παρένθεση στη διεθνή επικαιρότητα, αλλά ένα ιστορικό σημείο καμπής που κλονίζει τα θεμέλια οκτώ δεκαετιών διεθνούς τάξης. Το γεγονός ότι η Ευρώπη βρέθηκε σε θέση άμυνας απέναντι στον παραδοσιακό στρατηγικό της σύμμαχο σηματοδοτεί μια μεταβολή που, μέχρι πρότινος, εθεωρείτο αδιανόητη.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η κρίση αυτή αποκαλύπτει βαθύτερες τεκτονικές αλλαγές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική και την παγκόσμια ισορροπία ισχύος, αναγκάζοντας τη γηραιά ήπειρο να αντιμετωπίσει το φάσμα της στρατηγικής αυτονομίας με όρους επιβίωσης.

Η ρήξη με το παρελθόν των 80 ετών

Η κρίση στη Γροιλανδία αντιμετωπίζεται πλέον ως το οριστικό τέλος της μεταπολεμικής συναίνεσης. Η ανάπτυξη δυνάμεων από ευρωπαϊκά κράτη για την προστασία κυριαρχικών δικαιωμάτων έναντι των ΗΠΑ καταδεικνύει ότι η εμπιστοσύνη που οικοδομήθηκε από την εποχή του Χάρι Τρούμαν έχει υποστεί ανεπανόρθωτη φθορά.

Παρά την επιθυμία ορισμένων κύκλων να υποβαθμίσουν το γεγονός ως ένα παροδικό επεισόδιο, η διεθνής κοινότητα το εκλαμβάνει ως την απαρχή μιας εποχής όπου οι κανόνες υποχωρούν μπροστά στην ισχύ.

Η αντίληψη ότι η απομάκρυνση του Ντόναλντ Τραμπ από την εξουσία θα επαναφέρει αυτόματα την πρότερη κανονικότητα αμφισβητείται έντονα, καθώς η απογοήτευση της αμερικανικής κοινής γνώμης από τον παγκόσμιο ρόλο των ΗΠΑ φαίνεται να έχει πλέον δομικά χαρακτηριστικά και στα δύο μεγάλα κόμματα.

Η Αμερικανική αποστασιοποίηση και η εσωτερική μεταβολή

Η επικράτηση του δόγματος «Πρώτα η Αμερική» δεν αποτελεί προσωπικό στοίχημα ενός ηγέτη, αλλά αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη εσωτερική κόπωση. Η δυσαρέσκεια για το κόστος διατήρησης της παγκόσμιας τάξης και οι ενστάσεις για τις εμπορικές συμφωνίες διατρέχουν πλέον ολόκληρο το πολιτικό φάσμα στις ΗΠΑ. Η προσδοκία επιστροφής στις ημέρες του Ντιν Άτσεσον και της παραδοσιακής διπλωματίας της δεκαετίας του 1950 χαρακτηρίζεται ως ουτοπική.

Ταυτόχρονα, η στρατιωτικοποίηση της αμερικανικής ισχύος στο εξωτερικό —με παραδείγματα όπως η σύλληψη του Μαδούρο ή οι κινήσεις στον Περσικό Κόλπο— φαίνεται να έχει και εσωτερικά κίνητρα.

Αναλυτές προειδοποιούν για μια τάση χρήσης των ενόπλων δυνάμεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ, με γεγονότα όπως αυτά στη Μινεσότα να θεωρούνται πρόδρομοι μιας αυταρχικής διολίσθησης. Η Ευρώπη, κατά συνέπεια, οφείλει να αντιληφθεί ότι το πρόβλημα των ΗΠΑ είναι βαθύτερο και δεν θα επιλυθεί με την απλή εναλλαγή προσώπων στην Ουάσιγκτον.

Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι: Από τον κατευνασμό στη διεκδίκηση

Σε αυτό το περιβάλλον, η στάση των Ευρωπαίων ηγετών δέχεται δριμεία κριτική. Η προσέγγιση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ παρά μόνο με δαπάνες ύψους 10% του ΑΕΠ, θεωρείται από πολλούς ως μια μορφή κατευνασμού που αποφεύγει τις δύσκολες επιλογές.

Η εμπειρία του τελευταίου έτους δείχνει ότι οι τακτικές των «χαμόγελων» και των ευγενικών προσκλήσεων από ηγέτες όπως ο Κιρ Στάρμερ, ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ή η Τζόρτζια Μελόνι δεν απέδωσαν καρπούς.

Αντιθέτως, χώρες όπως ο Καναδάς, το Μεξικό και η Ινδία επέδειξαν μεγαλύτερη αποφασιστικότητα, θέτοντας «κόκκινες γραμμές» που ανάγκασαν την Ουάσιγκτον σε υποχώρηση. Το μάθημα από τη Γροιλανδία είναι ότι η Ευρώπη, όταν δρα ενωμένη, μπορεί να αποτελεί παίκτη στο τραπέζι των αποφάσεων και όχι μέρος του «μενού».

Η ανάδυση «συνασπισμών προθύμων» εκτός των παραδοσιακών θεσμών όπως η Ε.Ε. ή το ΝΑΤΟ, που δημιουργήθηκαν σε μια διαφορετική εποχή, δείχνει τον δρόμο για μια πιο δυναμική διεκδίκηση της κυριαρχίας.

Η Στρατιωτικοποίηση της Ισχύος και οι Επιπτώσεις

Η χρήση στρατιωτικής ισχύος από τη διοίκηση Τραμπ επικεντρώνεται προς το παρόν σε αντιπάλους με περιορισμένη δυνατότητα αντίδρασης, ωστόσο η τάση αυτή αυξάνει τον κίνδυνο μιας σύγκρουσης μεγάλων δυνάμεων.

Η αυταπάτη της αμερικανικής παντοδυναμίας και η υποτίμηση των διεθνών συμμαχιών ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια πιο αδύναμη και ευάλωτη Αμερική μεσοπρόθεσμα. Η αποξένωση παραδοσιακών συμμάχων, οι οποίοι πλέον θα αναζητούν τρόπους εξισορρόπησης της αμερικανικής ισχύος, δημιουργεί ένα νέο διεθνές περιβάλλον όπου η Ρωσία και η Κίνα δεν θα είναι οι μόνοι παίκτες που αμφισβητούν την ηγεμονία των ΗΠΑ.

Η Ευρώπη καλείται τώρα να επιλέξει αν θα παραμείνει προσκολλημένη σε θεσμούς που αδυνατούν να ανταποκριθούν στη νέα κατανομή ισχύος ή αν θα προχωρήσει σε τολμηρές αλλαγές. Η επιβίωση των ευρωπαϊκών κρατών ως ανεξάρτητων κυρίαρχων οντοτήτων σε έναν κόσμο «αρπακτικών αυτοκρατοριών» εξαρτάται από την ικανότητά τους να δράσουν ενωμένα και να επιβάλουν τα δικά τους όρια.