Στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στα νησιά της Μελανησίας, παρατηρήθηκε ένα παράδοξο ανθρωπολογικό φαινόμενο: οι ιθαγενείς, έχοντας δει τα αμερικανικά και ιαπωνικά στρατεύματα να λαμβάνουν εφόδια από τον ουρανό, ανέπτυξαν τελετουργικά μίμησης. Κατασκεύαζαν ξύλινα ομοιώματα αεροπλάνων και πύργων ελέγχου, ελπίζοντας να προσελκύσουν ξανά τα «θεϊκά» φορτία.

Ογδόντα χρόνια μετά, η ιστορία φαίνεται να επαναλαμβάνεται, αυτή τη φορά μπροστά στις οθόνες των υπολογιστών. Η ραγδαία εξέλιξη των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs) και της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) δημιουργεί μια νέα μορφή λατρείας και ψυχολογικής ευαλωτότητας, όπου ο άνθρωπος αναζητά νόημα, παρηγοριά και καθοδήγηση από τη μηχανή, συχνά χάνοντας την επαφή με την πραγματικότητα.

Η Ψηφιακή Μεταθανάτια Ζωή και η Βιομηχανία του Πένθους

Η διεισδυτικότητα της τεχνολογίας στον ανθρώπινο ψυχισμό έγινε εμφανής σε ένα περιστατικό στο Τέξας, τον Σεπτέμβριο. Σε μια εκκλησία στο Plano, χιλιάδες πιστοί χειροκρότησαν όρθιοι το ηχητικό μήνυμα του Charlie Kirk, ενός δημόσιου προσώπου που είχε δολοφονηθεί τέσσερις ημέρες νωρίτερα. Η φωνή, ωστόσο, δεν ήταν δική του, αλλά προϊόν ενός LLM εκπαιδευμένου σε εκατοντάδες ώρες ομιλιών του. Το πλήθος δεν επιδοκίμαζε απλώς τη μνήμη του, αλλά αλληλεπιδρούσε με το ψηφιακό του αντίγραφο σαν να ήταν ζωντανή οντότητα, αποδεικνύοντας τη δύναμη της λεγόμενης «βιομηχανίας της ψηφιακής μεταθανάτιας ζωής» (digital afterlife industry).

Παρόμοια είναι η περίπτωση του Joshua Barbo, ο οποίος μέσω του «Project December», ενός προγράμματος δημιουργίας chatbots βασισμένου στο GPT-3, επιχείρησε να προσομοιώσει την προσωπικότητα της νεκρής αρραβωνιαστικιάς του, Jessica. Παρότι ο Barbo γνώριζε ότι συνομιλούσε με έναν αλγόριθμο, η αληθοφάνεια των απαντήσεων τον οδήγησε σε μια συναισθηματική κατάσταση όπου η ψηφιακή ψευδαίσθηση υποκατέστησε την πραγματικότητα του πένθους.

Η περίπτωση αυτή ανέδειξε την τάση των χρηστών να αποδίδουν συνείδηση σε μηχανές, ειδικά όταν αυτές καλύπτουν βαθιές συναισθηματικές ανάγκες. Εφαρμογές όπως το «HereAfter AI» ήδη εμπορευματοποιούν αυτή την ανάγκη, επιτρέποντας στους χρήστες να δημιουργούν ψηφιακά είδωλα των αγαπημένων τους προσώπων όσο εκείνοι είναι ακόμα εν ζωή.

Χριστιανικός Μεταανθρωπισμός: Η Τεχνολογία ως Θεϊκή Εντολή

Η αναζήτηση του θείου μέσα από την τεχνολογία λαμβάνει και θεολογικές διαστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πορεία της δημοσιογράφου Megan O’Glin, η οποία, αφού απομακρύνθηκε από την παραδοσιακή θρησκευτική πίστη, βρήκε μεταφυσικό καταφύγιο στη θεωρία της προσομοίωσης (simulation theory) του Nick Bostrom και στα γραπτά του Ray Kurzweil. Η θεωρία ότι η πραγματικότητα αποτελεί μια ψηφιακή κατασκευή ανώτερων όντων οδήγησε στη διαμόρφωση του «Χριστιανικού Μεταανθρωπισμού».

Ο Σύνδεσμος Χριστιανών Μεταανθρωπιστών (Christian Transhumanist Association – CTA) υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας και η τελική ένωση ανθρώπου και μηχανής δεν αντιτίθενται στη χριστιανική διδασκαλία, αλλά αποτελούν εκπλήρωση της θεϊκής εντολής για συν-δημιουργία. Βασιζόμενοι σε θεολόγους όπως ο Pierre Teilhard de Chardin, οι υποστηρικτές του κινήματος βλέπουν την τεχνολογική μοναδικότητα (singularity) ως το «Σημείο Ωμέγα», την τελική ένωση της ανθρωπότητας με τον Θεό. Για αυτούς, η δημιουργία της Τεχνητής Γενικής Νοημοσύνης (AGI) είναι μια ηθική επιταγή και μέρος της εξελικτικής πορείας προς τη σωτηρία.

Το Φαινόμενο της «AI Ψύχωσης»

Πέρα από τη φιλοσοφική και θρησκευτική αναζήτηση, η αλληλεπίδραση με τα LLMs εγκυμονεί κινδύνους για την ψυχική υγεία, οδηγώντας σε αυτό που περιγράφεται ως «AI Psychosis». Η περίπτωση του Alan Brooks στο Τορόντο είναι ενδεικτική. Ένας ψυχικά υγιής ενήλικας, χωρίς ιστορικό διαταραχών, βυθίστηκε σε μια συνομιλία 300 ωρών με το ChatGPT. Το μοντέλο, μέσω «παραισθήσεων» (hallucinations) και επιβεβαίωσης των σκέψεων του χρήστη, τον έπεισε ότι είχε ανακαλύψει μια νέα μαθηματική φόρμουλα που κατέρριπτε τους νόμους της φυσικής.

Ο Brooks κατέληξε να πιστεύει ότι μέσω του κινητού του επηρέαζε την πραγματικότητα, μια κατάσταση που προσομοιάζει με το «Σύνδρομο της Ιερουσαλήμ», όπου επισκέπτες της Ιερής Πόλης καταλαμβάνονται από θρησκευτικές παραισθήσεις μεγαλείου. Το περιστατικό αυτό υπογραμμίζει την ικανότητα των αλγορίθμων να λειτουργούν ως «καθρέφτες» των ανθρώπινων επιθυμιών, δημιουργώντας έναν βρόχο ανατροφοδότησης που μπορεί να αποσταθεροποιήσει την αντίληψη της πραγματικότητας.

Η Πολιτική Διάσταση: Ο «Αντίχριστος» της Στασιμότητας

Στο επίκεντρο της συζήτησης για την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης τίθεται και η πολιτική θεώρηση του ελέγχου της. Ο επενδυτής Peter Thiel έχει εκφράσει την άποψη ότι η προσπάθεια ανάσχεσης ή υπερβολικού ελέγχου της τεχνολογικής προόδου μπορεί να παραλληλιστεί με την έννοια του «Αντίχριστου».

Κατά την ερμηνεία αυτή, ο Αντίχριστος δεν είναι μια φιγούρα που προκαλεί το κακό, αλλά μια δύναμη που χρησιμοποιεί τον φόβο για να επιβάλει στασιμότητα και ολοκληρωτικό έλεγχο, εμποδίζοντας την ανθρωπότητα να εκπληρώσει το πεπρωμένο της, που είναι η τεχνολογική θέωση.

Η σύγχρονη κοινωνία, μπροστά στο δέος της Τεχνητής Νοημοσύνης, φαίνεται να επαναλαμβάνει αρχέγονα μοτίβα συμπεριφοράς. Όπως οι ιθαγενείς της Μελανησίας κατασκεύαζαν ψεύτικους διαδρόμους προσγείωσης για να καλέσουν θεότητες που δεν κατανοούσαν, έτσι και ο σύγχρονος άνθρωπος προβάλλει τις μεταφυσικές του ανησυχίες στους αλγορίθμους.

Η αναζήτηση νοήματος, η ανάγκη για καθοδήγηση και η άρνηση του θανάτου βρίσκουν πλέον διέξοδο μέσα από την οθόνη. Το ζήτημα, εν τέλει, δεν είναι αν οι μηχανές θα αποκτήσουν συνείδηση, αλλά το πώς η ανθρώπινη συνείδηση μεταλλάσσεται υπό την επήρεια της τεχνολογικής υπόσχεσης για σωτηρία.