Η «Κτηματολόγιο ΑΕ» καταχωρεί ως δημόσια τα «πρασινισμένα» γεωτεμάχια — Δίμηνη προθεσμία για δικαστική αμφισβήτηση — Σύσκεψη φορέων στα Χανιά

Ένα ζήτημα με εκρηκτικές κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις εξελίσσεται στον νομό Χανίων, όπου χιλιάδες ιδιοκτήτες γης βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο να χάσουν τα κτήματά τους. Αιτία είναι η απόφαση του Ελληνικού Δημοσίου να δηλώσει στην «Κτηματολόγιο ΑΕ» ως δική του περιουσία τα γεωτεμάχια που έχουν χαρακτηριστεί ως δασικά στους δασικούς χάρτες — μια διαδικασία που, σύμφωνα με τους τοπικούς φορείς, θέτει προ τετελεσμένου γεγονότος ολόκληρες κοινότητες.

Ο δασικός χάρτης και η «πρασίνιση» του 82% του νομού

Η αφετηρία του προβλήματος εντοπίζεται στους δασικούς χάρτες που αναρτήθηκαν το 2021 και κυρώθηκαν το 2022. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΤΕΕ Τμήματος Δυτικής Κρήτης, Βασίλη Κοντεζάκη, κατά την ανάρτηση εκείνη «πρασίνισε» — δηλαδή χαρακτηρίστηκε ως δασικής μορφής — το 82% της έκτασης του νομού Χανίων. Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν αφορά αποκλειστικά δάση με την κλασική έννοια, αλλά περιλαμβάνει και δασικές εκτάσεις, φρυγανώδεις περιοχές και εκτάσεις διαφόρων μορφών βλάστησης.

Όσοι ιδιοκτήτες υπέβαλαν αντιρρήσεις κατά τη διαδικασία ανάρτησης μέχρι τον Αύγουστο του 2022, διαπιστώνουν ότι αυτές δεν έχουν εκδικαστεί ακόμη. Στο μεταξύ, το Δασαρχείο, ενεργώντας εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, προχώρησε σε ένα κρίσιμο βήμα: δήλωσε στο Κτηματολόγιο όλα τα «πρασινισμένα» ακίνητα ως ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου, βάσει των συνταγματικών διατάξεων περί δασικών εκτάσεων.

Το 63% του νομού δηλωμένο στο Ελληνικό Δημόσιο

Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία που, όπως ανέφερε ο κ. Κοντεζάκης, προέρχονται από το Κτηματαρχείο, το 63% του νομού Χανίων είναι πλέον δηλωμένο ως ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου. Ο ίδιος χαρακτήρισε τη διαδικασία ως «επίταξη της ιδιωτικής περιουσίας», σημειώνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα έπρεπε να συμβαίνει εκτός καιρού πολέμου.

Η ενέργεια του Δασαρχείου, όπως τόνισε, δεν έγινε παράνομα — στηρίχθηκε σε ισχύουσα νομοθεσία. Ωστόσο, το αποτέλεσμα είναι ότι οι πολίτες που υπέβαλαν τα δικά τους δικαιολογητικά στο Κτηματολόγιο, καταβάλλοντας σημαντικό κόστος, βλέπουν τις δηλώσεις τους να αγνοούνται. Από την 1η Απριλίου, η κατεύθυνση είναι σαφής: υπερισχύει η δήλωση του Ελληνικού Δημοσίου.

Η ιδιαιτερότητα της Κρήτης: Ένα διαφορετικό νομικό καθεστώς

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης ανέδειξε ένα κρίσιμο νομικό επιχείρημα: η Κρήτη δεν πέρασε απευθείας από τουρκοκρατία στο Ελληνικό Δημόσιο. Μεσολάβησε η Κρητική Πολιτεία, γεγονός που δημιουργεί ένα διαφορετικό νομικό καθεστώς όσον αφορά τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Κατά τον κ. Κοντεζάκη, υπάρχουν εκατοντάδες δικαστικές αποφάσεις που αναγνωρίζουν αυτή τη διαφοροποίηση.

Το κρίσιμο σημείο, όπως εξήγησε, είναι ότι στην Κρήτη, όταν ένα ακίνητο είναι αμφισβητούμενο, το βάρος απόδειξης πέφτει στο Δημόσιο — είναι εκείνο που πρέπει να αποδείξει ότι του ανήκει με συμβόλαιο. Στην υπόλοιπη Ελλάδα ισχύει το αντίστροφο: σε περίπτωση αμφισβήτησης, η ιδιοκτησία εκχωρείται κατευθείαν στο Δημόσιο.

Στο πλαίσιο αυτό, το ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης πραγματοποίησε συνάντηση με τον Δικηγορικό Σύλλογο Χανίων, ο οποίος επιβεβαίωσε τη νομική αυτή ιδιαιτερότητα. Το 2021, επί υπουργίας Σκρέκα, είχε γίνει μια νομοθετική ρύθμιση που επιχείρησε να καλύψει μέρος του προβλήματος, αλλά δεν κάλυψε ολόκληρο τον χρονικό ορίζοντα — δεν επεκτάθηκε δηλαδή στην περίοδο της Κρητικής Πολιτείας — αφήνοντας απροστάτευτους όσους δεν διαθέτουν συμβόλαια.

Χωρίς συμβόλαια: Η πραγματικότητα στην κρητική ύπαιθρο

Στο κέντρο του προβλήματος βρίσκεται ένα δομικό χαρακτηριστικό της ιδιοκτησίας στην Κρήτη: η συντριπτική πλειοψηφία των ιδιοκτητών, ιδίως στις αγροτικές περιοχές, δεν διαθέτει τυπικά συμβόλαια. Η γη μεταβιβαζόταν για γενιές μέσω εθιμικού δικαίου — από τον παππού στον πατέρα και από εκεί στα παιδιά — χωρίς τη μεσολάβηση συμβολαιογράφου.

Χωρίς συμβόλαια, οι ιδιοκτήτες αυτοί δεν μπορούν να αποδείξουν τα δικαιώματά τους ενώπιον του Κτηματολογίου. Τα ακίνητα που κατείχαν για δεκαετίες, και σε πολλές περιπτώσεις για αιώνες, καταγράφονται πλέον ως περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου. Η μοναδική διέξοδος που τους προσφέρεται είναι η δικαστική οδός, με ασφυκτική προθεσμία δύο μηνών — μια επιλογή που προϋποθέτει οικονομική δυνατότητα που πολλοί, ειδικά στην ύπαιθρο, δεν διαθέτουν.

Αλυσιδωτές επιπτώσεις: Επιδοτήσεις, μεταβιβάσεις, ερήμωση

Οι συνέπειες, σύμφωνα με τον κ. Κοντεζάκη, είναι αλυσιδωτές. Τα ακίνητα που θα καταχωρηθούν τελικά ως δημόσια δεν θα μπορούν να μεταβιβαστούν, καθώς δεν θα ανήκουν πλέον στους κατόχους τους. Παράλληλα, τίθεται ζήτημα με τις αγροτικές επιδοτήσεις: από τη στιγμή που το Κτηματολόγιο και ο δασικός χάρτης θα διασταυρωθούν με τα δεδομένα του ΟΠΕΚΕΠΕ, αγρότες που καλλιεργούν τα χωράφια τους για γενιές κινδυνεύουν να χάσουν τις επιδοτήσεις τους.

Ο πρόεδρος του ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης επεσήμανε ότι αυτή η εξέλιξη, σε συνδυασμό με τις πιέσεις από τους περιορισμούς στην εκτός σχεδίου δόμηση, δημιουργεί ένα ασφυκτικό πλαίσιο για τις αγροτικές κοινότητες. Ειδικά για τα χωριά της Κρήτης, που ήδη αντιμετωπίζουν το φαινόμενο της ερήμωσης, η απώλεια ιδιοκτησιών θα αποτελέσει ακόμη έναν σημαντικό επιβαρρυντικό παράγοντα.

Σύσκεψη στα Χανιά — Κάλεσμα σε βουλευτές και δημάρχους

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το ΤΕΕ Δυτικής Κρήτης ανακοίνωσε σύσκεψη που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Χανίων. Στη σύσκεψη καλούνται βουλευτές και δήμαρχοι του νομού, προκειμένου να ενημερωθούν και να αναλάβουν δράση.

Το αίτημα των φορέων είναι συγκεκριμένο: νομοθετική ρύθμιση που θα αναγνωρίζει το ιδιαίτερο νομικό καθεστώς της Κρήτης, θα καλύπτει ολόκληρο τον χρονικό ορίζοντα — συμπεριλαμβανομένης της περιόδου της Κρητικής Πολιτείας — και θα προστατεύει τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα όσων δεν διαθέτουν τυπικά συμβόλαια αλλά κατέχουν τη γη βάσει εθιμικού δικαίου.

Ένα ζήτημα που δεν αντέχει αναβολή

Ο Βασίλης Κοντεζάκης χαρακτήρισε το ζήτημα ως «κουτί της Πανδώρας» που ανοίγει με ανυπολόγιστες συνέπειες, τονίζοντας ότι η κατάσταση αυτή εξελίσσεται «συντεταγμένα και εν γνώσει» της πολιτείας.

Το μήνυμά του ήταν σαφές: αν δεν υπάρξει νομοθετική παρέμβαση πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία του Κτηματολογίου, χιλιάδες οικογένειες στην Κρήτη θα βρεθούν χωρίς τη γη που κληρονόμησαν, χωρίς τη δυνατότητα να επιδοτηθούν και χωρίς τη δυνατότητα να μεταβιβάσουν ό,τι θεωρούσαν δικό τους.

Ο χρόνος, υπογράμμισε, πιέζει — και “η πολιτική ηγεσία καλείται να αναλάβει τις ευθύνες της”.