Μία αποκαλυπτική σύγκριση ανάμεσα στο ελληνικό Εθνικό Σύστημα Υγείας και στο δημόσιο σύστημα υγείας της Σουηδίας φέρνει στο φως ο καθηγητής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) του Πολυτεχνείου Κρήτης, Γιώργος Χαλκιαδάκης, εκκινώντας από μία προσωπική εμπειρία και συνομιλία στους διαδρόμους του Γενικού Νοσοκομείου Χανίων.
Παρεμβαίνοντας σε δημόσια συζήτηση με αφορμή ανάρτηση του επιχειρηματία Δημήτρη Τσίγκου για την κρίση στο ΕΣΥ, ο πανεπιστημιακός αναδεικνύει το βαθύ δομικό παράδοξο της ελληνικής πραγματικότητας: παρότι η Ελλάδα καταγράφει την υψηλότερη αναλογία γιατρών ανά 1.000 κατοίκους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, το δημόσιο σύστημα απασχολεί σχεδόν τους μισούς γιατρούς σε σύγκριση με τη Σουηδία των ισοδύναμων πληθυσμιακών μεγεθών. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην Κρήτη, όπου τα περιφερειακά νοσοκομεία δέχονται επιπρόσθετη επιβάρυνση από τη μαζική τουριστική κίνηση, την ώρα που βασικές ειδικότητες φυλλοροούν.
Η μαρτυρία από το Νοσοκομείο Χανίων και η σύγκριση με τη σουηδική επαρχία
Αφετηρία για την παρέμβαση του κ. Χαλκιαδάκη στάθηκε η προσωπική του παρουσία στο νοσηλευτικό ίδρυμα των Χανίων, όπου είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με μία Σουηδέζα ιατρό που βρέθηκε στην πόλη συνοδεύοντας τη μητέρα της:
«Επειδή για κάποιο λόγο μπαινοβγαίνω στα νοσοκομεία αυτό τον καιρό και χθες γνώρισα στο Νοσοκομείο Χανίων μια Σουηδέζα ορθοπεδικό της οποίας νοσηλεύεται η μαμά της εδώ, και μου είπε ότι στο νοσοκομείο της πόλης της όπου δουλεύει, μικρής, μικρότερης των 100.000 κατοίκων, έχει 40 (και 14 να μου είπε είναι εντυπωσιακός αριθμός) ορθοπεδικούς, ορίστε μια σύγκριση του ΕΣΥ στις δύο χώρες… και κλάψτε».
Ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης χαρακτήρισε την αναβάθμιση του συστήματος υγείας κορυφαία κοινωνική και πολιτική προτεραιότητα, αποδίδοντας τα εύσημα στο εναπομείναν προσωπικό των δημόσιων νοσοκομείων:
«Κανονικά δε θα έπρεπε να ησυχάσουμε ως πολίτες πριν πετύχουμε να φτιάξει η κατάσταση στο ΕΣΥ —θα έπρεπε να είναι νούμερο ένα κριτήριο ψήφου επίσης… αλλά φευ… Οι γιατροί και οι νοσηλευτές που έχουν μείνει στο ΕΣΥ είναι ήρωες».
Η αριθμητική της ανισορροπίας: Πρωτιά σε συνολικό δυναμικό, έλλειμμα στο ΕΣΥ
Αντιπαραβάλλοντας τα επίσημα στατιστικά δεδομένα των δύο χωρών, προκύπτει μία κραυγαλέα δυσαναλογία ανάμεσα στο συνολικό ιατρικό δυναμικό και στην πραγματική στελέχωση των δημόσιων νοσοκομειακών δομών:
-
Συνολικός αριθμός ενεργών γιατρών: Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται περίπου 68.000 έως 70.000 ιατροί, έναντι 45.000 έως 47.000 στη Σουηδία.
-
Αναλογία ανά 1.000 κατοίκους: Η Ελλάδα κατέχει το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση με 6,6 ιατρούς ανά 1.000 πολίτες, ενώ η Σουηδία κυμαίνεται κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο με 4,3 έως 4,4.
-
Στελέχωση του Δημόσιου Συστήματος: Ενώ στη Σουηδία υπηρετούν στο δημόσιο σύστημα 38.000 έως 40.000 ιατροί (ποσοστό που αγγίζει το 85% με 90% του συνόλου), στο ελληνικό ΕΣΥ απασχολούνται μόλις 20.000 έως 25.000 ιατροί.
-
Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας: Στην Ελλάδα η αναλογία γενικών ιατρών και προσωπικών γιατρών καταγράφεται ως εξαιρετικά χαμηλή, σε αντίθεση με τη Σουηδία όπου η πρωτοβάθμια περίθαλψη λειτουργεί με οργανωμένες πολυεπιστημονικές ομάδες.
Μοντέλα απασχόλησης, brain drain και το κρίσιμο χάσμα στους νοσηλευτές
Αναλύοντας τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος, τα στοιχεία καταδεικνύουν ριζικές διαφορές στον τρόπο οργάνωσης των δύο συστημάτων. Στη Σουηδία, η διαχείριση της υγείας είναι πλήρως αποκεντρωμένη και εποπτεύεται από τις 21 περιφέρειες, με τη συντριπτική πλειονότητα των επιστημόνων να εργάζεται στο δημόσιο ή σε ιδιωτικά κέντρα που χρηματοδοτούνται απευθείας από δημόσιους πόρους. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, σημαντικό τμήμα του ιατρικού σώματος κατευθύνεται στην αμιγώς ιδιωτική άσκηση του επαγγέλματος ή μεταναστεύει στο εξωτερικό (brain drain).
Αυτό οδηγεί στη λεγόμενη «παράδοξη έλλειψη»: παρά το πανευρωπαϊκό ρεκόρ σε αναλογία γιατρών, το ελληνικό ΕΣΥ μαστίζεται από οξείες ελλείψεις σε κρίσιμες ειδικότητες —όπως αναισθησιολόγοι, παθολόγοι και γενικοί γιατροί—, φαινόμενο που πλήττει κατεξοχήν τα νοσοκομεία της περιφέρειας, όπως αποτυπώνεται έντονα στη δυτική Κρήτη.
Καθοριστικός παράγοντας διαφοροποίησης αποτελεί επιπλέον η νοσηλευτική φροντίδα:
-
Στη Σουηδία, η μικρότερη αναλογία γιατρών αντισταθμίζεται από έναν πολύ υψηλό αριθμό νοσηλευτών, που φτάνει περίπου τους 11 ανά 1.000 κατοίκους, αναλαμβάνοντας εκτεταμένες αρμοδιότητες στην πρωτοβάθμια φροντίδα.
-
Στην Ελλάδα, η αναλογία του νοσηλευτικού προσωπικού συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες ολόκληρης της Ευρώπης, επιτείνοντας την επιβάρυνση των νοσοκομειακών θαλάμων.
Η πληθυσμιακή εξίσωση και το πρόσθετο φορτίο του τουρισμού
Συνοψίζοντας την ανάλυση, ο κ. Χαλκιαδάκης επισημαίνει ότι η Ελλάδα και η Σουηδία διαθέτουν σχεδόν πανομοιότυπο μόνιμο πληθυσμό (περίπου 10,5 εκατομμύρια κατοίκους), γεγονός που καθιστά το αριθμητικό έλλειμμα του ΕΣΥ ακόμη πιο δραματικό:
«Αν δεν είναι σαφές, στο δικό μας ΕΣΥ με πληθυσμό σχεδόν ίδιο με της Σουηδίας (χωρίς να υπολογίζουμε τον τουρισμό…), έχουμε σχεδόν μισούς γιατρούς από αυτήν στο ΕΣΥ».
Η επισήμανση αυτή αποκτά κρίσιμη σημασία για την Κρήτη, όπου το δημόσιο σύστημα καλείται κατά τους θερινούς μήνες να ανταποκριθεί στις ανάγκες εκατομμυρίων επισκεπτών, διαθέτοντας υποδομές και προσωπικό που υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων.
Η παρέμβαση του καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης και η σύγκριση με το σουηδικό μοντέλο αποδομούν το επιχείρημα ότι η κρίση του ελληνικού συστήματος υγείας οφείλεται σε γενική έλλειψη επιστημονικού δυναμικού. Αντιθέτως, η αντιπαραβολή των δεδομένων αποδεικνύει ότι το πρόβλημα του ΕΣΥ είναι βαθιά δομικό, αφορώντας την αδυναμία της πολιτείας να προσελκύσει, να αμείψει αξιοπρεπώς και να εντάξει τους λειτουργούς της υγείας στις δημόσιες νοσοκομειακές μονάδες, αλλά και την χρόνια υποτίμηση του ρόλου των νοσηλευτών. Όσο τα περιφερειακά νοσηλευτικά ιδρύματα, όπως το Νοσοκομείο Χανίων, παραμένουν υποστελεχωμένα απέναντι στις ανάγκες κατοίκων και τουριστών, η ανάγκη για ριζική αναδιάρθρωση των κινήτρων και του μοντέλου απασχόλησης αναδεικνύεται σε αναγκαία προϋπόθεση για την επιβίωση της δημόσιας περίθαλψης στη χώρα.



