Της Ιωάννας Σφακιανάκη – Δημητριάδου *

Η «Τριλογία» του Μανώλη Μακριδάκη, με τίτλο «Ο Φρες Χανίων στο διάβα των αιώνων», αποτελεί μια πολυτελή έκδοση αφιερωμένη στο χωριό Φρε του Αποκόρωνα — το μοναδικό χωριό στην Κρήτη, που διαθέτει ένα τόσο μεγάλο και πολύτιμο έργο. Δώρο, όχι για το παρόν, αλλά κυρίως για το μέλλον. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική προσφορά στην Ιστορία και την παράδοση ολόκληρης της περιοχής.

Μέσα από τρεις τόμους, ο συγγραφέας καταγράφει με επιστημονική ακρίβεια και ζωντάνια την εξέλιξη του τόπου και των κατοίκων του, υφαίνοντας μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Ο πρώτος τόμος, με τίτλο «Από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα» ανοίγει το παράθυρο στο μακρινό παρελθόν του Φρε Αποκορώνου. Ξεκινώντας από την Αρχαία και Βυζαντινή εποχή, αναδεικνύει αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικά γεγονότα που σηματοδοτούν την πορεία του οικισμού, εκεί όπου οι ρίζες της περιοχής σφυρηλατήθηκαν μέσα στον χρόνο. Στη συνέχεια μας ταξιδεύει παραστατικά στην Ενετική περίοδο, μια εποχή γεμάτη πολιτιστικές ανταλλαγές, ενώ φωτίζει τις σκοτεινές αλλά καθοριστικές περιόδους της Αραβοκρατίας και της Οθωμανικής κατοχής με όλες τις ιστορικές ανατροπές και τις μεταμορφώσεις που σημάδεψαν τον τόπο. Το βιβλίο κλείνει με τη συγκινητική αφήγηση των δραματικών γεγονότων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, φέρνοντας στο φως τις αιματηρές μνήμες που συνέθεσαν την ταυτότητα της περιοχής. Παράλληλα, το έργο εμβαθύνει στις κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, αναδεικνύει τον ρόλο της θρησκείας, εξετάζει το φυσικό περιβάλλον και αποτυπώνει με ευαισθησία τις ανάγκες και την καθημερινότητα των κατοίκων.

Ο δεύτερος τόμος με τίτλο «Οι οικογένειες του Φρε», μας ξεναγεί με ζεστασιά στις σελίδες του παρελθόντος, αφηγούμενος τις ιστορίες των μεγάλων οικογενειών του Φρε — εκείνων που με τα βήματά τους χάραξαν την πλούσια και πολύπλοκη πορεία της περιοχής. Ο συγγραφέας αποκαλύπτει τις ρίζες των κατοίκων, καταγράφει τις πληθυσμιακές μετακινήσεις, — κυρίως από τα Σφακιά, μια περιοχή με ιδιαίτερη ιστορική σημασία — καθώς και τις αλλαγές των επιθέτων που διαμόρφωσαν τη νέα ταυτότητα των Φρεδιανών. Με αγάπη και συγκινησιακή φόρτιση, αγκαλιάζει κάθε προσωπική ιστορία, μεταφέροντας μας μέσα από το μαγικό αυτό ταξίδι στην κάθε εποχή, στο κάθε σοκάκι του Φρε, άλλοτε νοσταλγικά κι άλλοτε δραματικά. Οι σπάνιες και ανεκτίμητες φωτογραφίες, οικογενειακές και ιστορικές, ζωντανεύουν το παρελθόν και μεταφέρουν τον αναγνώστη με χάρη και ζωντάνια σε εποχές που σημάδεψαν την ιστορία αυτού του τόπου.

Ο τρίτος τόμος, έχει τον τίτλο «Έργα και Ημέρες» και ξεδιπλώνει μπροστά μας μια ευχάριστη έκπληξη, φωτίζοντας τις μορφές των σπουδαίων και ξεχωριστών προσωπικοτήτων που πέρασαν ή έζησαν στο χωριό. Με γλαφυρό λόγο και εξαιρετική μαεστρία, ο Μανώλης Μακριδάκης ξετυλίγει το πολύχρωμο κουβάρι της ιστορίας και των ανθρώπων που έπλασαν τη γενέτειρά του. Πολιτικοί και αγωνιστές, οπλαρχηγοί και έμποροι, διδάσκαλοι και επιστήμονες, αγρότες και εργάτες — όλοι αυτοί οι ήρωες της ιστορίας και της καθημερινότητας, που χάραξαν ανεξίτηλα τη ζωή και την πολιτιστική κληρονομιά αυτού του τόπου, ζωντανεύουν μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Το έργο αυτό, σαν φάρος μνήμης, διασώζει και προβάλλει την ψυχή και τον πολιτισμό του οικισμού, ολοκληρώνοντας την καταγραφή της τοπικής κοινωνίας, των οικογενειών, των γεγονότων και των παραδόσεων που διαμόρφωσαν τον Φρε Χανίων μέσα στο διάβα των αιώνων.

Μια ακόμη μοναδική, εξαιρετικά σημαντική πτυχή του έργου του Μανώλη Μακριδάκη, είναι η λεπτομερής καταγραφή των γενεαλογικών δέντρων σχεδόν όλων των οικογενειών του Φρε. Πρόκειται για μια εργασία που απαιτεί τεράστιο κόπο, απίθανο χρόνο και μεράκι, καθώς μέσα από αυτήν αποτυπώνεται η ιστορική συνέχεια και η σύνδεση των ανθρώπων με τον τόπο τους. Αυτή η πολύτιμη γενεαλογική έρευνα, προσφέρει ένα μοναδικό εργαλείο για την κατανόηση της κοινωνικής δομής και της πολιτισμικής κληρονομιάς του τόπου, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την αξία της τριλογίας ως θεμέλιο γνώσης και μνήμης.

Η πολυτελής αυτή τρίτομη έκδοση εντυπωσιάζει, όχι μόνο με το πλούσιο περιεχόμενό της, αλλά και με την προσεγμένη αισθητική της. Οι πολλές φωτογραφίες, ανάμεσά τους και έγχρωμες, φωτίζουν την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη και συγκινητική εμπειρία — μια πραγματική γιορτή για τα μάτια και την ψυχή, που αγγίζει βαθιά και μένει ανεξίτηλη στο χρόνο.

Αυτή η εκδοτική πρωτοβουλία αξίζει θερμά συγχαρητήρια, καθώς ο Μανώλης Μακριδάκης παραδίδει μια σειρά βιβλίων που αποτελούν σημαντικό θεμέλιο για τους ιστορικούς του μέλλοντος και ταυτόχρονα πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Ένα μοναδικό αρχείο του Φρε Αποκορώνου, μα και ολοκλήρου του Νομού Χανίων!

Ευχαριστούμε, Μανώλη Μακριδάκη, για τον πλούτο που μας προσέφερες! Ο Θεός να σου δίνει δύναμη και υγεία να συνεχίσεις το σπουδαίο έργο σου!!

* Ερευνήτρια της Ιστορίας και Λαογραφίας της Κρήτης