Πολίτες από όλη την Κρήτη θα συμμετάσχουν σε κινητοποίηση την Παρασκευή 29 Μάη έξω από το Μεγάλο Αρσενάλι όπου στις 4 το απόγευμα θα πραγματοποιηθεί το Διεθνές Συνέδριο του Economist. Σε συνέντευξη τύπου που παραχώρησαν εκπρόσωποι περιβαλλοντικών και κοινωνικών συλλογικοτήτων, ανακοινώθηκε η διοργάνωση παγκρήτιας διαμαρτυρίας, με τους διοργανωτές να εκφράζουν τη ριζική τους αντίθεση στο προωθούμενο οικονομικό και χωροταξικό μοντέλο για το νησί.

Ο Γιάννης Βασιλάκης, μέλος του Συντονιστικού Ρεθύμνου για τις Βιομηχανικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΒΑΠΕ) και εκπρόσωπος του παγκρήτιου συντονισμού, περιέγραψε με λεπτομέρεια τις επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων μέγα-επενδύσεων στην ενέργεια, τις υποδομές και τον τουρισμό.

Η παρέμβασή του ανέδειξε μια βαθιά θεσμική και κοινωνική κρίση, υποστηρίζοντας ότι η επιδίωξη μιας ανάπτυξης «άνευ όρων και ορίων» μετατρέπει τα παραδοσιακά περιβαλλοντικά ζητήματα σε οξέα κοινωνικά προβλήματα, απειλώντας άμεσα τη φυσιογνωμία, την πολιτισμική ταυτότητα και τη διατροφική ασφάλεια της μεγαλονήσου.

Η υποβάθμιση των δημόσιων υποδομών και το θεσμικό πλαίσιο

Η κριτική του παγκρήτιου συντονισμού εστιάζεται στην παραδοχή ότι η συστηματική προώθηση και «αγιοποίηση» των μέγα-επενδύσεων έχει ως απαραίτητο προαπαιτούμενο τη σταδιακή απαξίωση των κοινωνικά χρήσιμων δομών. Το υφιστάμενο οικονομικό μοντέλο κατηγορείται ότι προωθεί επενδυτικές επελάσεις αποικιακού τύπου, οι οποίες αδυνατούν να προσφέρουν κοινωνική δικαιοσύνη και οικονομική ασφάλεια για την κάλυψη των βασικών αναγκών του πληθυσμού.

Σύμφωνα με τον κ. Βασιλάκη, η πραγματικότητα αυτή αποτυπώνεται στα διαλυμένα νοσοκομεία και το υγειονομικό προσωπικό που βρίσκεται στα όρια της εξάντλησης, στην έλλειψη παιδικών σταθμών, στην απουσία αναγκαίων αντιπλημμυρικών και αντιπυρικών έργων, στην υποβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης, στο κλείσιμο ταχυδρομικών καταστημάτων σε κωμοπόλεις και στην ερήμωση της υπαίθρου.

Αναλύοντας τις δομικές αιτίες αυτής της κατάστασης, ο εκπρόσωπος των φορέων επεσήμανε ότι η χώρα λειτουργεί επί σειρά ετών ως ένα ενιαίο «χαρτοφυλάκιο» λόγω των μνημονιακών δεσμεύσεων. Η πραγματικότητα αυτή διευκολύνει τη ραγδαία και βίαιη ιδιωτικοποίηση κάθε κοινωνικού και δημόσιου χώρου στην ενέργεια και την παιδεία, καθώς και τη χρηματιστηριοποίηση των κοινωνικών αγαθών. Παράλληλα, καταγγέλθηκε η ύπαρξη συνεχών νομοθετικών μεταρρυθμίσεων που διευκολύνουν τις δραστηριότητες των επενδυτών, ενώ αντίθετα δυσχεραίνουν το έργο των πολιτών που επιδιώκουν να προβάλουν αντιστάσεις, ευνοώντας ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς στη βάση της κοινωνίας για τον εγκλωβισμό της εκλογικής πελατείας και τη δημιουργία υπερκερδών.

Η κλίμακα των έργων: Ενεργειακός κόμβος και υπερτουρισμός

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε κατά τη συνέντευξη τύπου στην κλίμακα των σχεδιαζόμενων υποδομών, με τους φορείς να αναλύουν τις δύο βασικές πτυχές του λεγόμενου «ενεργειακού κόμβου». Το πρώτο σκέλος αφορά τα «πράσινα» ενεργειακά έργα, τα οποία περιλαμβάνουν την εγκατάσταση περισσότερων από 1.000 ανεμογεννητριών στα ορεινά συγκροτήματα της Κρήτης, χωρίς σαφή περιορισμό. Ο σχεδιασμός προβλέπει την παραγωγή άνω των $2,2\text{ GW}$ ενέργειας, τη στιγμή που η Κρήτη σε περιόδους αιχμής χρειάζεται $900\text{ MW}$. Η παραγόμενη ισχύς δηλαδή αναμένεται να υπερβεί κατά 3,5 φορές τις πραγματικές ανάγκες του νησιού. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται τα πλωτά αιολικά πάρκα σε κοντινές αποστάσεις από τις ακτές, χιλιάδες στρέμματα φωτοβολταϊκών σε παραγωγική γη, η ενεργειακή χρήση του νερού στα φράγματα —όπως το υβριδικό έργο Αμαρίου— καθώς και εκτεταμένα δίκτυα νέων οδικών αξόνων σε ανέγγιχτες περιοχές και νέες γραμμές μεταφοράς με πυλώνες υψηλής τάσης.

Το δεύτερο σκέλος αφορά τα «μαύρα» ενεργειακά έργα, με τον κ. Βασιλάκη να επισημαίνει το παράδοξο της ταυτόχρονης επιδίωξης της πράσινης και της συμβατικής ανάπτυξης. Η δραστηριότητα αυτή περιλαμβάνει τα σχέδια για εξορύξεις υδρογονανθράκων στα νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης μέσω συμβάσεων αποικιακού τύπου, καθώς και τις διεθνείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις που μετατρέπουν το νησί σε «μπαταρία» της Ευρώπης. Παράλληλα, καταγράφεται μια ραγδαία ανάπτυξη μιας υπερτουριστικής μονοκαλλιέργειας, η οποία εκφράζεται μέσα από την ανέγερση εκατοντάδων νέων μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων, χιλιάδων καταλυμάτων και τη δέσμευση κατοικιών μέσω πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης τύπου Airbnb, προκαλώντας οξέα προβλήματα στέγασης και μεταβάλλοντας ριζικά το παραγωγικό μοντέλο. Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Βασιλάκης υπενθύμισε το παράδειγμα της Τενερίφης, όπου η εφαρμογή ενός αντίστοιχου μοντέλου υπερτουριστικής ανάπτυξης οδήγησε στην πλήρη απώλεια της τοπικής ιδιοκτησίας προς όφελος ξένων συμφερόντων.

Χωροταξικές συγκρούσεις και η κριτική στις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

Η συνέντευξη τύπου ανέδειξε συγκεκριμένα παραδείγματα έργων που, κατά τους διοργανωτές της κινητοποίησης, αποτυπώνουν την έλλειψη ορθολογικού χωροταξικού σχεδιασμού. Μεταξύ αυτών αναφέρθηκε η κατασκευή του νέου αεροδρομίου Καστελίου στην πιο παραγωγική πεδιάδα της Κρήτης με στόχο τη φιλοξενία 30 εκατομμυρίων τουριστών αντί για 5 εκατομμύρια, η άναρχη δόμηση χωρίς περιορισμούς στη χρήση του νερού, καθώς και η σχεδιαζόμενη επένδυση 6.500 κλινών στο Νότιο Ρέθυμνο, σε έναν Δήμο (Αγίου Βασιλείου) που αριθμεί μόλις 7.500 μόνιμους κατοίκους. Ακόμη και ο Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ), αν και αναγνωρίστηκε ως χρήσιμο κοινωνικό έργο, επικρίθηκε για τον τρόπο σχεδιασμού του, ο οποίος τεμαχίζει παραγωγική γη και τοπικές κοινότητες χωρίς να εξεταστούν εναλλακτικές λύσεις.

Στο ίδιο πλαίσιο, καταγγέλθηκε η πρακτική της αποσπασματικής αδειοδότησης των έργων μέσω των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), καθώς λείπει εντελώς η συμπληρωματικότητα και η σωρευτική αποτίμηση της επιβάρυνσης που δέχεται ο τόπος. Ως πρόσφατο παράδειγμα αυτής της μεθοδολογίας αναφέρθηκε ο σχεδιασμός για τη γραμμή μεταφοράς υψηλής τάσης Χανιά – Δαμάστα. Όπως επισημάνθηκε, η τεχνική παρέμβαση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) κατά την προηγούμενη εβδομάδα επιβεβαίωσε τις ανησυχίες των κατοίκων, υποδεικνύοντας ότι δεν εξετάστηκαν εναλλακτικές λύσεις και ότι το επιλεχθέν σχέδιο είναι καταστροφικό για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.

Αποδομώντας το κυβερνητικό αφήγημα περί γεωπολιτικής ασφάλειας μέσω των μεγάλων υποδομών, ο εκπρόσωπος του συντονιστικού δήλωσε ξεκάθαρα:

«Υπάρχει μια μεγάλη αφήγηση που λέει ότι οι εξορύξεις, ας πούμε, και γενικά οι μεγάλες υποδομές σε αυτή τη γεωπολιτική περιοχή μάς παρέχουν ασφάλεια. Σε αυτό είμαστε ξεκάθαροι: δεν ισχύει. Σε περιοχές που γίνονται εξορύξεις, αυτό σημαίνει πόλεμος. Σε περιοχές στις οποίες υπάρχουν βάσεις του ΝΑΤΟ, αυτό σημαίνει πόλεμος. Σε καμία περίπτωση όλα αυτά δεν μπορούν να μας παρέχουν ασφάλεια».

Οι φορείς εξέφρασαν την έντονη δυσαρέσκειά τους για την απουσία ουσιαστικού κοινωνικού διαλόγου, υποστηρίζοντας ότι οι τοπικές κοινωνίες βρίσκονται εγκλωβισμένες προ τετελεσμένων γεγονότων, ενώ ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης (της Περιφέρειας Κρήτης και των Δήμων) έχει υποβαθμιστεί σε καθαρά γνωμοδοτικό χαρακτήρα, με τις κεντρικές αποφάσεις να αγνοούν τις τοποθετήσεις των δημοτικών συμβουλίων.

Οι συλλογικότητες προειδοποιούν ότι το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με τη βίαιη εκμηχάνιση του τοπίου, την απώλεια της παραγωγικής βάσης στην αγροτιά και την κτηνοτροφική δραστηριότητα, τη διατροφική ανασφάλεια, την ενεργειακή φτώχεια, την ακραία αστικοποίηση και την πλήρη εξάρτηση των κομβικών υποδομών μεταφορών και ενέργειας από πολυεθνικά κέρδη, οδηγώντας σε απώλεια ταυτότητας και ανεπανόρθωτη βλάβη στο κρητικό τοπίο.

Πιο αναλυτικά, ο Γιάννης Βασιλάκης, μέλος του Συντονιστικού Ρεθύμνου για τα ΒΑΠΕ, είπε τα εξής σχετική με τους λόγους για την παγκρήτια κινητοποίηση στο συνέδριο του Economist την Παρασκευή 29 Μαΐου στα Χανιά:

«Ουσιαστικά πρόκειται για ένα συνέδριο μετάλλαξης του νησιού, καθώς η λέξη μετασχηματισμός έχει μία πολύ θετική χροιά. Αυτή τη στιγμή η Κρήτη —και όπου λέμε Κρήτη θα μπορούσαμε να προσθέσουμε κάθε σημείο της Ελλάδας— αποτελεί ένα επενδυτικό πάρκο. Άμα παραλλάσσαμε τον στίχο, θα λέγαμε ότι είναι ένα real estate που κείτεται στη θάλασσα.

Έχουμε μία πραγματικά τεράστια οικοδομική και επενδυτική απληστία στο κυνήγι μιας υποτιθέμενης ανάπτυξης, άνευ όρων και ορίων, χωρίς κανέναν σεβασμό στην κλίμακα, τη φυσιογνωμία, την πολιτισμική ταυτότητα και τις πραγματικές ανάγκες του τόπου και του ιδιαίτερου κρητικού τοπίου. Πλέον η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή, με ανεπανόρθωτες αλλαγές στο σώμα και την ψυχή —θα λέγαμε— του τόπου, καθώς βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι όπου τα κλασικά περιβαλλοντικά προβλήματα που υπήρχαν πάντα, έρχονται και μετατρέπονται σε πραγματικά κοινωνικά προβλήματα. Και αυτό φαίνεται και από το εύρος των υπογραφών στις οποίες συμμετέχουν οι φορείς που οργανώνουν αυτή τη δράση.

Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η αγιοποίηση και η προώθηση των μέγα-υποδομών και επενδύσεων έχει ως προαπαιτούμενο την υποβάθμιση των κοινωνικά χρήσιμων δομών και υποδομών. Το οικονομικό μοντέλο που προωθεί αποικιακού τύπου επενδυτικές επελάσεις δεν θέλει και δεν μπορεί να προσφέρει κοινωνική δικαιοσύνη και οικονομική ασφάλεια στην κάλυψη των βασικών αναγκών.

Γι’ αυτό έχουμε διαλυμένα νοσοκομεία και προσωπικό στα όρια της εξάντλησης, έλλειψη παιδικών σταθμών, έλλειψη αντιπλημμυρικών και αντιπυρικών έργων, υποβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης, κλείσιμο ταχυδρομείων σε κωμοπόλεις, ερήμωση της υπαίθρου· μια λίστα που δεν τελειώνει μπροστά στην παρακμή την οποία βιώνουμε κοινωνικά. Γύρω από όλα αυτά υπάρχει μια πλούσια βιβλιογραφία και τεράστια εμπειρία διεθνώς για το πώς, στους τόπους οι οποίοι μετατρέπονται ουσιαστικά σε οικοδομικούς διαδρόμους και επενδυτικά πάρκα, υποβαθμίζεται η ζωή της τοπικής κοινωνίας και το περιβάλλον.

Θα ήθελα να θίξω μερικά σημεία:

• Πρώτον, το πλαίσιο: Βρισκόμαστε σε μία εποχή στην οποία, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, η χώρα λειτουργεί ουσιαστικά ολόκληρη ως ένα χαρτοφυλάκιο. Λόγω μνημονιακών δεσμεύσεων και άλλων παραγόντων, έχουμε μία ραγδαία και βίαιη ιδιωτικοποίηση κάθε κοινωνικού και δημόσιου χώρου στην ενέργεια και στην παιδεία, χρηματιστηριοποίηση πολλών κοινωνικών αγαθών, και όλα αυτά βαίνουν εις βάρος της κοινωνίας. Έχουμε συνεχόμενες και επαναλαμβανόμενες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες απλά διευκολύνουν τους επενδυτές, τους στρώνουν το χαλί και, αντίστροφα, έρχονται να δυσκολέψουν το έργο όσων θέλουν να προβάλουν κάποια μορφή αντίστασης. Έχουμε μία μαφιοζοποίηση της πολιτικής με ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς στη βάση της κοινωνίας, ώστε να εγκλωβιστεί η εκλογική πελατεία από τη μία, και από την άλλη έχουμε, θα λέγαμε, μια βασιλική αυλή στην οποία κάποιοι λαμβάνουν τεράστια υπερκέρδη.

• Δεύτερον, το κομμάτι των υποδομών και της κοινωνίας: Οι υποδομές γενικότερα δεν αποτελούν απλά ουδέτερες τεχνικές κατασκευές με ένα θετικό πρόσημο, όπως συχνά προπαγανδίζεται. Αντίθετα, εμπεριέχουν μέσα τους σχέσεις εξουσίας, πολιτικά φετίχ, φαντασιακά και αλλαγές πολιτισμικών παραδειγμάτων. Γνωρίζουμε πάρα πολύ καλά από έρευνες και τη διεθνή εμπειρία ότι η επιδίωξη για μέγα-ανάπτυξη υποδομών επισκιάζει τις υποδομές κοινωνικής χρησιμότητας, αυξάνει την αβεβαιότητα και δημιουργεί νέες συνθήκες ανισοτήτων. Έχουμε έναν οικοδομικό, δηλαδή, συνωστισμό που προκαλεί έντονες κοινωνικοχωρικές συγκρούσεις, με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε κοινωνικό επίπεδο για τις τοπικές κοινωνίες. Από την άλλη, όπως είπαμε και πριν, έχουμε ζωτικές υποδομές που σταθερά υποβαθμίζονται, όπως τα νοσοκομεία και οι παιδικοί σταθμοί, με σχέδιο και μεγάλη ταχύτητα τα τελευταία χρόνια.

Η Κλίμακα των Έργων: Ενεργειακός Κόμβος και Υπερτουρισμός

• Τρίτον και σημαντικό, ο ενεργειακός κόμβος: Για να καταλάβουμε την κλίμακα των υποδομών και επενδύσεων, υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι που ονομάζουν «ενεργειακό κόμβο». Έχει δύο σκέλη.

Το ένα είναι αυτό που λέμε «πράσινα» ενεργειακά έργα. Για να καταλάβουμε για τι συζητάμε, μιλάμε για πάνω από 1.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα βουνά της Κρήτης, και αυτό δεν έχει όριο· λένε ότι μπορεί να αυξηθεί. Μιλάνε για πάνω από 2,2 GW ενέργειας παραγόμενης, τη στιγμή που η Κρήτη σε περίοδο αιχμής χρειάζεται 900 MW. Δηλαδή, πάνω από 3,5 φορές την ενέργεια που χρειάζεται το νησί. Μιλάμε για πλωτά αιολικά σε σχετικά κοντινές αποστάσεις από τις ακτές. Μιλάμε για χιλιάδες στρέμματα φωτοβολταϊκών πάρκων σε παραγωγική γη. Μιλάμε για ενεργειακή χρήση του νερού στα φράγματα, όπως είναι, ας πούμε, το υβριδικό Αμαρίου. Όλα τα παραπάνω συνοδεύονται από εκτεταμένα δίκτυα νέων δρόμων, πολλές φορές σε ανέγγιχτες περιοχές, με νέες γραμμές και πυλώνες υψηλής τάσης, πολλά χιλιόμετρα ηλεκτρικών δικτύων και ένα σωρό άλλες συνοδευτικές υποδομές. Μιλάμε, δηλαδή, για ένα απέραντο εργοτάξιο στο κρητικό τοπίο.

Το άλλο σκέλος είναι τα «μαύρα» ενεργειακά έργα. Έχουμε και αυτό το παράδοξο: εκτός από το ότι κυνηγάμε την πράσινη ανάπτυξη, κυνηγάμε και τη μαύρη. Έχουμε όλα τα σχέδια για εξορύξεις υδρογονανθράκων νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης με αποικιακού τύπου συμβάσεις, και έχουμε τις διασυνδέσεις οι οποίες έρχονται και φεύγουν από το νησί, καθιστώντας το, όντως, έναν ενεργειακό κόμβο και την «μπαταρία» της Ευρώπης.

Παράλληλα, βλέπουμε την ανάπτυξη μιας υπερτουριστικής μονοκαλλιέργειας. Υπάρχει μία τάση γιγάντωσης του τουριστικού προϊόντος με εκατοντάδες νέα τεράστια ξενοδοχεία, χιλιάδες τουριστικά καταλύματα, βίλες, τουριστικοποίηση ολόκληρων χωριών και δέσμευση χιλιάδων κατοικιών στην τουριστική βιομηχανία μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb σε πόλεις και χωριά, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στη στέγαση και στην κοινωνική ζωή. Γίνεται ουσιαστικά μία γιγάντια αλλαγή χρήσεων γης και κατοικίας, αλλά και του παραγωγικού μοντέλου· τέτοια μορφή και μέγεθος δεν έχουμε ξαναδεί, ίσως εκτός από περιπτώσεις που η Κρήτη βρισκόταν υπό κατοχή.

Χαρακτηριστικά θυμάμαι μια φίλη, πολλά χρόνια πίσω, που ήταν από την Τενερίφη και μας έλεγε ότι πλέον εκεί, που εφαρμόστηκε ένα μοντέλο υπερτουριστικής ανάπτυξης, δεν ανήκει τίποτα σε Τενεριφιανό· όλα ανήκουν σε ξένα συμφέροντα.

Παραδείγματα Άναρχης Ανάπτυξης και Γεωπολιτικής Απάτης

Έχουμε το νέο αεροδρόμιο Καστελίου, το οποίο έγινε στην πιο παραγωγική πεδιάδα της Κρήτης, στη βάση αυτού ακριβώς του μοντέλου: να μην έρχονται 5 εκατομμύρια τουρίστες, αλλά να έρχονται 30 εκατομμύρια. Έχουμε μία άναρχη δόμηση χωρίς κανέναν χωροταξικό σχεδιασμό, χωρίς κανέναν περιορισμό στη χρήση του νερού, στο πόσες πισίνες ή τι γκαζόν ο καθένας μπορεί να φυτεύει, κάνοντας ό,τι θέλει εις βάρος του κοινωνικού συνόλου.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: στο Νότιο Ρέθυμνο ετοιμάζεται τώρα μία επένδυση 6.500 κλινών, τη στιγμή που όλος ο Δήμος Αγίου Βασιλείου έχει 7.500 μόνιμους κατοίκους. Στην ίδια κλίμακα και με τον ίδιο τρόπο, ακόμα και ο ΒΟΑΚ, που είναι ένα χρήσιμο κοινωνικό έργο, γίνεται με έναν τελείως αντιδημοκρατικό τρόπο, μη εξετάζοντας διαφορετικές λύσεις και τεμαχίζοντας πάλι κοινωνίες, παραδόσεις, ταυτότητες και παραγωγική γη.

Υπάρχει μια μεγάλη αφήγηση που λέει ότι οι εξορύξεις, ας πούμε, και γενικά οι μεγάλες υποδομές σε αυτή τη γεωπολιτική περιοχή μάς παρέχουν ασφάλεια. Σε αυτό είμαστε ξεκάθαροι: δεν ισχύει. Σε περιοχές που γίνονται εξορύξεις, αυτό σημαίνει πόλεμος. Σε περιοχές στις οποίες υπάρχουν βάσεις του ΝΑΤΟ, αυτό σημαίνει πόλεμος. Σε καμία περίπτωση όλα αυτά δεν μπορούν να μας παρέχουν ασφάλεια. Και έχουμε και πάρα πολλά άλλα πράγματα, όπως την καύση σκουπιδιών που ετοιμάζουν και ένα σωρό μικρότερα έργα.

Συμπληρωματικότητα, Αυτοδιοίκηση και τα Αποτελέσματα της Λεηλασίας

• Τέταρτο σημείο, η συμπληρωματικότητα: Συνηθίζουν, μέσα από τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), να παίρνουν άδειες αποσπασματικά· ότι εδώ πέρα θα μπει ένα αιολικό πάρκο (παίρνουν μια περιβαλλοντική αδειοδότηση), δίπλα ένα ξενοδοχείο (παίρνει άλλη αδειοδότηση), παραπέρα οι εξορύξεις, παραδίπλα η καύση σκουπιδιών. Το θέμα είναι ότι λείπει εντελώς η συμπληρωματικότητα όλων αυτών. Λείπει, δηλαδή, ένας κεντρικός σχεδιασμός για το τι μπορεί αυτό το νησί να σηκώσει και πώς όλα αυτά σωρευτικά επιβαρύνουν τις τοπικές κοινωνίες.

• Πέμπτο σημείο, ο τρόπος: Σε όλες τις περιπτώσεις βρίσκουμε κοινά σημεία που σκιαγραφούν μια συγκεκριμένη αντίληψη για το πώς παίζεται το παιχνίδι. Ουσιαστικά δεν υπάρχει κανένας κοινωνικός διάλογος. Απλά οι κοινωνίες βρίσκονται εγκλωβισμένες με το πιστόλι στον κρόταφο. Ενημερώνονται την τελευταία στιγμή και κατηγορούνται κιόλας ότι είμαστε αδαείς, παραπληροφορημένοι, μειοψηφίες ή ιδεολήπτες — και προφανώς εφαρμόζεται και η χρήση βίας άμα χρειαστεί. Ο ρόλος των ΟΤΑ (της Περιφέρειας Κρήτης και των Δήμων) είναι καθαρά γνωμοδοτικός. Δηλαδή, ρωτάνε τυπικά ένα δημοτικό συμβούλιο, και είτε πει ναι είτε πει όχι, δεν τους νοιάζει. Παρόλα αυτά, ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης παραμένει πάρα πολύ σημαντικός και καλό είναι να τον έχουμε σοβαρά υπόψη μας.

Το βασικότερο είναι ότι δεν απαντάμε με έναν ορθολογικό τρόπο στο ποιες είναι οι ανάγκες μας και πώς θα σχεδιάσουμε ένα μέλλον όπου θα τις καλύπτουμε με το μικρότερο κοινωνικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος. Γίνεται το ακριβώς ανάποδο.

Μεγάλο και πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί ο σχεδιασμός για τους πυλώνες υψηλής τάσης Χανιά – Δαμάστα, για τον οποίο την προηγούμενη εβδομάδα βγήκε το Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ουσιαστικά είπε: «Δεν εξετάσατε καμία άλλη λύση. Η λύση αυτή που επιλέγεται είναι τραγική για το κρητικό τοπίο και για τις τοπικές κοινωνίες, και αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί». Αυτό είναι ένα μικρό παράδειγμα, γιατί το ίδιο συμβαίνει σε όλα.

Τα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης:

• Μιλάμε για μία γιγάντια αλλαγή των χρήσεων γης.

• Μιλάμε για μία βίαιη εκμηχάνιση του κρητικού τοπίου.

• Μιλάμε με όρους ενεργειακής φτώχειας.

• Μιλάμε για ραγδαία αύξηση των ταξικών ανισοτήτων και έλλειψη στέγης.

• Βλέπουμε την απώλεια της παραγωγικής βάσης στην αγροτιά και στην κτηνοτροφία, και την απώλεια της διατροφικής ασφάλειας του νησιού.

• Αντιμετωπίζουμε ακραία, βίαιη αστικοποίηση και υποβάθμιση της υπαίθρου.

• Μιλάμε για πλήρη εξάρτηση κομβικών υποδομών (όπως οι μεταφορές και η ενέργεια) από κερδοφόρες πολυεθνικές που έχουν ως μόνο γνώμονα το κέρδος.

Οπότε, έχουμε μια απώλεια ταυτότητας και μια ανεπανόρθωτη βλάβη στο φημισμένο κρητικό τοπίο. Έχουμε μια πλήρη αποτυχία βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου μακροπρόθεσμα, παρά τα όποια βραχύβια οικονομικά οφέλη. Και, εντέλει, έχουμε την προώθηση ενός υπερκαταναλωτικού, ατομικιστικού μοντέλου και μια προσπάθεια εξάχνωσης κάθε έννοιας της κοινότητας, της γειτονιάς και της πολιτικής.

Το ζήτημα είναι: αξίζει όλο αυτό; Μπορεί το νησί και η χώρα να το σηκώσουν, και για ποιο λόγο;

Υποστηρίζουμε ότι δεν μένει κάτι άλλο από αυτό που ιστορικά γνωρίζει να κάνει καλά ο κάτοικος αυτού του νησιού: Αντίσταση. Αντίσταση για να μη ζούμε ανάμεσα σε βιομηχανοποιημένες ενεργειακές ζώνες. Το στοίχημα είναι πώς όλες αυτές οι αρνήσεις —«όχι» στα αιολικά, «όχι» στις εξορύξεις, «όχι» στους πυλώνες, «όχι» στην κατάληψη των δημόσιων χώρων— θα δημιουργήσουν μία κοινωνική συμμαχία.

Μια συμμαχία που, από τη μία, θα προστατεύει με νύχια και με δόντια τον τόπο μας και, από την άλλη, θα σκιαγραφεί έναν διαφορετικό τρόπο συνύπαρξης και προόδου. Με την Κρήτη να αποτελεί γέφυρα λαών και πολιτισμών, με πολιτικές βασισμένες στο μέτρο του τόπου και των ανθρώπων, με εξασφάλιση καθαρής ενέργειας και διατροφικής ασφάλειας, ζωντάνεμα των κοινοτήτων και των γειτονιών, ορθή διαχείριση των απορριμμάτων και ισορροπημένη τουριστική ανάπτυξη.

Πρέπει να σπάσουμε τη μοιρολατρία ότι όλα αυτά είναι δεδομένα και θα γίνουν. Έχουμε ήδη πάρα πολλές νίκες στο παρελθόν, σίγουρα έχουμε μεγάλους αγώνες μπροστά μας και καλούμε όλο τον κρητικό λαό να τα στοχαστεί όλα αυτά, να τα πάρει πάρα πολύ σοβαρά και να βρεθεί μαζί μας στους δρόμους.

Οπότε, ραντεβού στις 29 Μάη στις πλατείες, να εναντιωθούμε στο συνέδριο που ουσιαστικά προωθεί την παράδοση του τόπου μας».