Ρώσοι αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν την Τετάρτη ότι η Μόσχα στέλνει καύσιμα στην Κούβα ως ανθρωπιστική βοήθεια, εντείνοντας τις γεωπολιτικές εντάσεις καθώς ένα ρωσικό πετρελαιοφόρο, που πιθανότατα κατευθύνεται προς το νησί, πλησιάζει την Καραϊβική. Η ανακοίνωση της Μόσχας έρχεται εν μέσω μιας προσπάθειας των ΗΠΑ να διακόψουν τις προμήθειες πετρελαίου στην Αβάνα, η οποία έχει οδηγήσει σε επιδείνωση της ενεργειακής κρίσης και σε μια εξελισσόμενη ανθρωπιστική καταστροφή.

Ο Ρώσος υπουργός Ενέργειας, Σεργκέι Τσιβίλεφ, επιβεβαίωσε την Τετάρτη ότι η Ρωσία παρέχει αποστολές καυσίμων στην Κούβα, λέγοντας: «Στέλνουμε ανθρωπιστική βοήθεια. Παρέχουμε ανθρωπιστική υποστήριξη», και ότι η κίνηση αυτή αποσκοπεί στο να βοηθήσει το νησί να αντιμετωπίσει τις σοβαρές ελλείψεις που προκαλούνται από το αμερικανικό μπλόκο. Τον Ιανουάριο, η κυβέρνηση Τραμπ διέκοψε τις επιδοτούμενες αποστολές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα που κρατούσαν σε λειτουργία το ενεργειακό δίκτυο της Κούβας.

Το πετρελαιοφόρο Anatoly Kolodkin, το οποίο αναχώρησε από το ρωσικό λιμάνι Πριμόρσκ στις 8 Μαρτίου, αναμένεται να φτάσει στον προορισμό του την Πέμπτη. Αρχικά ανέφερε ως προορισμό το «Atlantis» – πιθανότατα μια αναφορά σε μια μαρίνα στη Βοστώνη, σύμφωνα με την ιστοσελίδα MarineTraffic – αλλά η τρέχουσα πορεία του και τα όλο και πιο αποσπασματικά δεδομένα εντοπισμού δείχνουν αλλού.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, συστήματα θαλάσσιου εντοπισμού υπέδειξαν ότι ένα διαφορετικό ρωσικό δεξαμενόπλοιο πιθανότατα παρέδωσε ντίζελ στην Κούβα, υποδηλώνοντας ότι το Kolodkin είναι απλώς η τελευταία αποστολή καυσίμων που αποσκοπεί στον μετριασμό της ενεργειακής έλλειψης του νησιού.

Οι αναλυτές σημειώνουν ότι το σκάφος βρίσκεται ήδη υπό αμερικανικές κυρώσεις, κατηγορούμενο ότι αποτελεί μέρος του δικτύου της Ρωσίας για την παράκαμψη των περιορισμών στις ενεργειακές εξαγωγές της. Προηγούμενες εικασίες έκαναν λόγο για πιθανές παρεκκλίσεις προς το Τρινιντάντ και Τομπάγκο ή τη Βενεζουέλα, αλλά η Κούβα φαίνεται πλέον να είναι ο επιβεβαιωμένος προορισμός.

Ένα περιορισμένο φορτίο, ένα μεγαλύτερο μήνυμα

Μια επιτυχημένη παράδοση καυσίμων στην Κούβα θα είχε γεωπολιτική σημασία πέρα από τον άμεσο αντίκτυπό της. Το δεξαμενόπλοιο μεταφέρει περίπου 730.000 βαρέλια αργού πετρελαίου –αρκετά για να τροφοδοτήσουν το νησί για αρκετές εβδομάδες– σε μια στιγμή που η Ουάσιγκτον εντείνει τις προσπάθειες περιορισμού των ροών καυσίμων προς την Αβάνα.

Η Κούβα, η οποία προηγουμένως βασιζόταν στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας για περίπου το 60% των ενεργειακών της αναγκών, έχασε αυτή την προμήθεια μετά τη στρατιωτική επιδρομή των ΗΠΑ κατά του τότε προέδρου Νικολάς Μαδούρο.

Η στρατηγική των ΗΠΑ είναι σαφής: περιορίζοντας τις προμήθειες πετρελαίου, η Ουάσιγκτον στοχεύει να βαθύνει την οικονομική κρίση της Κούβας και να αυξήσει την πίεση στην κυβέρνησή της. Μια παράδοση καυσίμων θα αποκάλυπτε τα όρια αυτής της προσέγγισης.

Οργανωμένες από διεθνείς ομάδες και ακτιβιστές, αρκετές αποστολές βοήθειας που μεταφέρουν ηλιακούς συλλέκτες, τρόφιμα, ποδήλατα και ιατρικές προμήθειες έχουν επίσης φτάσει στην Κούβα. Οι παραδόσεις ανθρωπιστικής βοήθειας υπογραμμίζουν το εύρος και τη σοβαρότητα της ανθρωπιστικής κρίσης στην Κούβα.

«Η Κούβα βρίσκεται εν μέσω της χειρότερης έλλειψης καυσίμων των τελευταίων ετών. Επομένως, αυτή η αποστολή αργού πετρελαίου θα μπορούσε να προσφέρει στην Κούβα μερικές εβδομάδες μετά τη διύλιση», δήλωσε ο Basil Germond, ειδικός σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Lancaster.

Ο Germond σημείωσε, ωστόσο, ότι η αποστολή «δεν θα έλυνε τη δομική, μακροπρόθεσμη κρίση» και επισήμανε ότι: «Τα κίνητρα της Ρωσίας φαίνονται περισσότερο γεωπολιτικά παρά αλτρουιστικά».

Η Μόσχα ανεβάζει το διακύβευμα

Σε αντίθεση με προηγούμενες αποστολές που δρομολογήθηκαν μέσω πλοίων με σημαίες ευκαιρίας, το Anatoly Kolodkin φέρει ανοιχτά ρωσική σημαία και συνοδεύτηκε για λίγο έξω από τα ευρωπαϊκά ύδατα από μια ρωσική ναυτική φρεγάτα, σηματοδοτώντας μια αλλαγή στην τακτική της Μόσχας.

Αυτή η ορατότητα φαίνεται να είναι εσκεμμένη.

«Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνει ότι το συγκεκριμένο σκάφος πιθανότατα στοχεύει να αποτρέψει ή να δοκιμάσει την αμερικανική αναχαίτιση. Ένα πλοίο με ρωσική σημαία και ναυτική συνοδεία (ακόμα και αν αυτή ήταν βραχύβια) λειτουργεί ως “σήμα ενεργοποίησης” (tripwire signal): η παρέμβαση σε αυτό το σκάφος θα κλιμάκωνε την κατάσταση από επιβολή κυρώσεων σε μια άμεση αντιπαράθεση με ένα ρωσικό κρατικό περιουσιακό στοιχείο. Πρόκειται για διακρατικό εμπόριο και όχι για λαθραίο. Έτσι, μετατρέπεται σε μια επιχείρηση στρατηγικής σηματοδότησης και όχι απλώς σε μια παράδοση πετρελαίου», δήλωσε ο Germond.

Ο επίκουρος καθηγητής Yevgeniy Golovchenko στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης σημείωσε επίσης ότι η Μόσχα προσπαθεί να «στείλει ένα μήνυμα», επιδιώκοντας ίσως «να προκαλέσει τις ΗΠΑ».

«Εάν οι ΗΠΑ προέβαιναν σε νηοψία σε αυτό το δεξαμενόπλοιο ενώ φέρει ρωσική σημαία… τότε οι ΗΠΑ θα παραβίαζαν κατάφωρα και ανοιχτά τις διεθνείς συμφωνίες», ανέφερε.

Μια δύσκολη αμερικανική απάντηση

Αυτός ο υπολογισμός περιπλέκει την απάντηση των ΗΠΑ. Η παρέμβαση σε ένα πλοίο υπό κυρώσεις σε διεθνή ύδατα είναι νομικά και πολιτικά ευαίσθητη – ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ένα πλοίο που συνδέεται ανοιχτά με τη Ρωσία.

«Οι αμερικανικές κυρώσεις (χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ) δεν παρέχουν αυτόματη εξουσιοδότηση για την κατάσχεση ξένου σκάφους σε διεθνή ύδατα ή ύδατα τρίτων… αυτό θα θεωρούνταν πράξη διακρατικής επιθετικότητας από τη Ρωσία», δήλωσε ο Germond.

Για τη Μόσχα, η αποστολή ενέχει περιορισμένα μειονεκτήματα. Εάν το πετρέλαιο φτάσει στην Κούβα, ενισχύεται η εικόνα της Ρωσίας ως ισχυρού εταίρου που μπορεί να υποστηρίζει τους συμμάχους του και να αμφισβητεί την επιρροή των ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο. Εάν δεν φτάσει, το δεξαμενόπλοιο θα μπορούσε και πάλι να λειτουργήσει ως μέσο πίεσης.

Το Κρεμλίνο έχει επιβεβαιώσει εκ νέου την υποστήριξή του προς την Αβάνα, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να ασκούν πολιτική και οικονομική πίεση στο νησί εν μέσω αναφορών για συνομιλίες με την Αβάνα.

«Υπάρχουν πολλές πιθανότητες αυτή η [αποστολή πετρελαίου] να αποτελεί κάποιου είδους διαπραγματευτική θέση προκειμένου να ασκηθεί πίεση στις ΗΠΑ», δήλωσε ο Jeff Hawn, ειδικός σε θέματα Ρωσίας στο London School of Economics.

Ο Hawn σημείωσε ότι υπάρχει ένας «έντονος διχασμός» εντός της αμερικανικής κυβέρνησης μεταξύ εκείνων που εστιάζουν στην Κούβα, εκείνων που εστιάζουν στο Ιράν και εκείνων «που θέλουν να συνάψουν ειρήνη με τη Ρωσία».

Για τη Μόσχα, είπε, «Αυτός είναι πιθανότατα ένας τρόπος να προσπαθήσει να αποσπάσει κάποιου είδους συμβιβασμό από την Ουάσιγκτον, λέγοντας ουσιαστικά: “Κοιτάξτε, θα δώσουμε πετρέλαιο στην Κούβα, εκτός αν κάνετε κάτι που θέλουμε”».

Επιβολή ή Κλιμάκωση

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη κινηθεί για να αυστηροποιήσει το μπλόκο της, προσθέτοντας την Κούβα στη λίστα των προορισμών όπου οι παραδόσεις ρωσικού πετρελαίου απαγορεύονται ρητά. Όμως οι επιλογές της παραμένουν περιορισμένες.

«Πόσο καιρό μπορεί να επιβιώσει οποιοδήποτε έθνος χωρίς πετρέλαιο;»: Η Κούβα αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενα μπλακάουτ εν μέσω του μπλόκου.

Οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να παρακολουθούν στενά το σκάφος για να αυξήσουν την πίεση, λένε οι αναλυτές, αλλά η απευθείας διακοπή της πορείας του ή η κατάσχεσή του στερείται νομικής βάσης και θα ενείχε τον κίνδυνο κλιμάκωσης των εντάσεων με τη Μόσχα.

Καθώς το δεξαμενόπλοιο πλησιάζει στην Καραϊβική, η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα γνώριμο δίλημμα: μια σκληρή επιβολή του μπλόκου που κινδυνεύει με αντιπαράθεση ή την αποδοχή της παραβίασής του από τη Ρωσία, υπονομεύοντας έτσι τη συνολική στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή.