Ένας μύθος που έχει ευρύτατη διάδοση είναι ότι η κόρη του Αραφάτ έχει καρπωθεί παρανόμως 8 δισσεκατομμύρια δολάρια. Ο συγκεκριμένος μύθος δεν είναι τυχαίος. Εκφράστηκε μέσα από από επίσημη ανάρτηση του Υπουργείου Εξωτερικών του Ισραήλ, κατηγορώντας την ότι παρά τον αμύθητο πλούτο της διατηρεί παράλληλα το καθεστώς της «πρόσφυγα» με δικαίωμα χρηματοδότησης από την UNRWA.

Ωστόσο, η διασταύρωση των στοιχείων με εκτεταμένες διεθνείς δημοσιογραφικές έρευνες, οικονομικούς ελέγχους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και στοιχεία της Παλαιστινιακής Αρχής αποτυπώνει μια σαφώς πιο σύνθετη πραγματικότητα: ενώ τα αδιαφανή ταμεία του Αραφάτ κυμαίνονταν ιστορικά από μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια έως περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια, ο ισχυρισμός περί 8 δισεκατομμυρίων δεν τεκμηριώνεται από καμία επίσημη πηγή, ενώ το καθεστώς δικαιούχου της UNRWA προκύπτει αποκλειστικά από τον γενικό διοικητικό ορισμό της υπηρεσίας περί απογόνων, χωρίς να υπάρχει ένδειξη ότι η ίδια έλαβε ποτέ οικονομική ενίσχυση.

Οι ισχυρισμοί του ισραηλινού ΥΠΕΞ και η στόχευση κατά της UNRWA

Η δημόσια συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά από παρέμβαση του Υπουργείου Εξωτερικών του Ισραήλ πριν ένα περίπου χρονο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου εξαπολύθηκε σφοδρή κριτική τόσο κατά της οικογένειας Αραφάτ όσο και κατά της Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (UNRWA).

Στη σχετική ανάρτηση του ισραηλινού Υπουργείου Εξωτερικών αναφέρεται:

«Δισεκατομμυριούχος, ιδιοκτήτρια ακινήτων και επιλέξιμη για κονδύλια της UNRWA: Η Ζάχουα Αραφάτ, κόρη του Γιασέρ Αραφάτ, έχει περιουσία 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, χάρη στην “παλαιστινιακή βοήθεια” που κληρονόμησε από τον πατέρα της. Κατέχει προνομιακά ακίνητα σε όλο το Λονδίνο, ζει στο Παρίσι, κι όμως, σύμφωνα με τα πρότυπα της UNRWA, θεωρείται πρόσφυγας και επιλέξιμη να λαμβάνει κονδύλια. Έτσι λειτουργεί η UNRWA».

Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη αμφισβήτηση των κριτηρίων και του τρόπου λειτουργίας της υπηρεσίας του ΟΗΕ, προβάλλοντας την περίπτωση της κληρονόμου του Παλαιστίνιου ηγέτη ως παράδειγμα στρέβλωσης του πλαισίου χορήγησης ανθρωπιστικής βοήθειας.

Η διαδρομή του χρήματος: Οι εκτιμήσεις από τα 550 εκατομμύρια στο 1 δισ. δολάρια

Το ζήτημα της προσωπικής και οργανωτικής περιουσίας του Γιασέρ Αραφάτ υπήρξε διαχρονικά ένα από τα πλέον αδιαφανή κεφάλαια της παλαιστινιακής ηγεσίας, όπως κατέγραψε σε αναλυτική έρευνά του ο δημοσιογράφος Ντέιβιντ Πάλιστερ (David Pallister).

Από τον μυστικό γάμο του Αραφάτ το 1990 με τη Σούχα Ταουίλ (Suha Tawil) —κόρη πλούσιου τραπεζίτη, καθολική και κατά 34 χρόνια νεότερή του— μέχρι την πολυτελή διαβίωσή της στο Παρίσι από το 1995, οι καταγγελίες για κακοδιαχείριση συνόδευαν την «παλαιά φρουρά» της PLO.

Λίγο πριν από τον θάνατο του ηγέτη το 2004, η άρνηση της συζύγου του να επιτρέψει επισκέψεις κορυφαίων Παλαιστινίων αξιωματούχων στο νοσοκομείο είχε ερμηνευθεί ως προσπάθεια ελέγχου των οικονομικών μυστικών.

Οι εκτιμήσεις για το πραγματικό μέγεθος της περιουσίας του Αραφάτ εμφάνιζαν πάντοτε τεράστιες αποκλίσεις:

• Το αμερικανικό περιοδικό Forbes είχε εκτιμήσει την περιουσία του σε περισσότερα από 550 εκατομμύρια δολάρια. Ο Αζμί Σουαϊμπί, μέλος του Παλαιστινιακού Νομοθετικού Συμβουλίου, δήλωνε τότε στο περιοδικό: «Φοβόμαστε ότι αν συμβεί κάτι στον Αραφάτ, δεν θα ξέρουμε πού βρίσκονται όλα τα χρήματα».

• Η Παλαιστίνια συγγραφέας Μόνα Μπάουενς (Mona Bauwens), μιλώντας όμως στον Guardian, εξέφρασε την άποψη: «Μπορεί να μην είχε ούτε ένα σεντ. Χρησιμοποιούσε τα χρήματα ως εργαλείο εξουσίας· δεν επιδιδόταν σε προσωπικές απολαύσεις».

• Σύμφωνα όμως με τον Τζαουίντ αλ-Γκουσέιν (Jaweed al-Ghussein), ταμία της PLO επί 12 χρόνια έως το 1996 και επικεφαλής του Εθνικού Παλαιστινιακού Ταμείου, ο Αραφάτ υπέγραφε κάθε μήνα εντολή προς την Arab Bank στη Ζυρίχη για την αποδέσμευση 10,25 εκατομμυρίων δολαρίων σε λογαριασμούς υπό τον έλεγχο του Αραφάτ.

Τα ποσά αυτά προέρχονταν κυρίως από δωρεές αραβικών κρατών, οι οποίες έφταναν τα 250 εκατομμύρια δολάρια ετησίως από το 1979 έως το 1990, όταν ο Αραφάτ υποστήριξε την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ — κίνηση για την οποία, κατά τον αλ-Γκουσέιν, ο Σαντάμ του κατέβαλε 150 εκατομμύρια δολάρια. Μεγάλο μέρος των κεφαλαίων της PLO φέρεται να χάθηκε σε επενδύσεις υψηλού ρίσκου, κυρίως στην Αφρική.

Οι έρευνες του ΔΝΤ, το Ταμείο Επενδύσεων και η διάψευση των 8 δισεκατομμυρίων

Σημαντικό φως στα οικονομικά της Παλαιστινιακής Αρχής μετά τις συμφωνίες του Όσλο (1993) έριξαν οι μεταρρυθμίσεις του υπουργού Οικονομικών Σαλάμ Φαγιάντ (Salam Fayyad) και οι εκθέσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Στον προϋπολογισμό του 2003, από τα 74 εκατομμύρια δολάρια που διατέθηκαν στο γραφείο του προέδρου, τα 34 εκατομμύρια αφορούσαν «μεταβιβάσεις». Έκθεση του ΔΝΤ σημείωνε ότι μέρος αυτών κατευθυνόταν σε άπορους και οργανώσεις, προσθέτοντας ωστόσο:

«Άλλοι δικαιούχοι και οργανώσεις αποτελούν μέρος πολιτικά ευνοημένων δικτύων που δεν θα έπρεπε να λαμβάνουν τέτοιες επιχορηγήσεις υπό κανένα κριτήριο».

Οικονομικός έλεγχος τον Ιανουάριο του 2003 αποτίμησε τα περιουσιακά στοιχεία του ταμείου —που περιλάμβαναν 67 εμπορικές επιχειρήσεις— στα 633 εκατομμύρια δολάρια.

Σύμφωνα με νεότερες δημοσιογραφικές έρευνες (όπως του Salon και του Le Décryptage), κατά τον θάνατο του Αραφάτ το 2004, τα επισήμως εντοπισμένα περιουσιακά στοιχεία ανέρχονταν σε περίπου 300 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι ανώτατες εκτιμήσεις έφταναν λίγο πάνω από το 1 δισεκατομμύριο ευρώ — συνυπολογίζοντας τα 900 εκατομμύρια των μη ιχνηλατημένων ροών, χωρίς ωστόσο να υπάρχει βεβαιότητα ότι αυτά κατέληξαν σε προσωπικούς λογαριασμούς. Ως εκ τούτου, το ποσό των 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων που επικαλείται η ισραηλινή πλευρά δεν εδράζεται σε κανένα απολύτως τεκμηριωμένο στοιχείο.

Το καθεστώς της UNRWA: Η διοικητική ιδιότητα και τα πραγματικά δεδομένα

Αναφορικά με το καθεστώς της Ζάχουα Αραφάτ απέναντι στην UNRWA, η διάσταση ανάμεσα στην τυπική ιδιότητα και την πραγματική καταβολή βοηθημάτων είναι σαφής.

Η UNRWA εφαρμόζει έναν ευρύ ορισμό για τον «Παλαιστίνιο πρόσφυγα», ο οποίος περιλαμβάνει τόσο τα άτομα που εκτοπίστηκαν κατά τη σύγκρουση του 1948 όσο και όλους τους απογόνους τους.

Υπό αυτή την αυστηρά διοικητική έννοια, η κόρη του Γιασέρ Αραφάτ φέρει τυπικά την ιδιότητα του πρόσφυγα στα μητρώα της υπηρεσίας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι διεθνείς έρευνες, καμία αξιόπιστη πηγή ή στοιχείο δεν επιβεβαιώνει ότι η Ζάχουα Αραφάτ υπήρξε ποτέ αποδέκτης άμεσων οικονομικών καταβολών, επιδομάτων ή υλικής βοήθειας από τον οργανισμό.