Από τον fb λογαριασμό της Φραγκίσκας Μεγαλούδη

Επισκέφτηκα τη Μπαμακό για πρώτη φορά το 2021 και μέχρι το 2024 πέρασα μεγάλα διαστήματα στην πρωτευουσα αλλά και στην επαρχία, όπου η ασφάλεια το επέτρεπε.

Η Μπαμακό είναι από αυτές τις πόλεις της ερήμου που σε κατακλύζουν με την ενέργειά τους. Ο ποταμός Νίγηρας την κόβει στα δύο και στην πρωινή ομίχλη, βλέπεις τις ξύλινες πιρόγες των ψαράδων να γλιστρούν αθόρυβα στο νερό.

Η δωρική ηρεμία του ποταμού έρχεται σε αντίθεση με τις φωνές των μικροπωλητων που πουλάνε φρούτα, λαχανικά και είδη πρώτης ανάγκης. Η μυρωδιά από το φρέσκο ψωμί γεμίζει τον αέρα από τους δεκάδες φούρνους που δουλεύουν από τα ξημερώματα.

Από τότε όμως μέχρι σήμερα τίποτα δεν είναι ίδιο.

Στις 25 Απριλίου οργανωμένες επιθέσεις σε όλη τη χώρα οδήγησαν στη δολοφονία του υπουργού Άμυνας, στον εκτοπισμό χιλιάδων ανθρώπων και στην επανακατάληψη περιοχών από τζιχαντιστικές ομάδες. Η επίθεση ήρθε μετά από μια σειρά επιθέσεων που αυξάνονταν σταδιακά τον τελευταίο χρόνο. Είχε προηγηθεί ήδη από τον Σεπτέμβριο ο αποκλεισμός της Μπαμακό, όταν τζιχαντιστές απομόνωσαν την πρωτεύουσα από βασικές οδικές αρτηρίες προς γειτονικές χώρες, οδηγώντας τους κατοίκους σε οικονομική ασφυξία.

Επισήμως πίσω από τις επιθέσεις βρίσκεται κυρίως η ισλαμιστική οργάνωση Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) που συνδέεται με την al-Qaeda. Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι πλέον δεν δρα μόνη της αλλά έχει προχωρήσει σε μια ανορθόδοξη σύμπραξη με το Απελευθερωτικό Μέτωπο του Αζαουάντ (FLA), μια ένοπλη ομάδα Τουαρέγκ που διεκδικεί την ανεξαρτησία του βόρειου Μάλι από το 2012.

Και εκεί αρχίζει να περιπλέκεται η κατάσταση.

Η εξέγερση του 2012 αποτέλεσε την αφορμή για τη στρατιωτική επέμβαση της Γαλλίας και την εγκαθίδρυση της επιχείρησης Barkhane. Όμως οι ρίζες του προβλήματος πάνε πολύ πιο πίσω. Οι Γάλλοι, όπως έκαναν και οι Βρετανοί όπου η πολιτική του διαίρει και βασίλευε στη Νιγηρία οδήγησε αργότερα στη Μποκο Χαραμ, ενίσχυσαν την τοπική ελίτ στον νότο – την οποία προωθουσαν να τους διαδεχθεί μετα την ανεξαρτησία- ενώ οι Τουαρέγκ του βορρά περιθωριοποιούνταν συστηματικά.

Το αρχικό κίνημα των Τουαρέγκ ξεκίνησε ως εθνικό αίτημα. Μετά τον εμφύλιο πόλεμο της Αλγερίας τη δεκαετία του 1990, εξτρεμιστικά στοιχεία μετακινήθηκαν στο βόρειο Μάλι και επηρέασαν βαθιά τη φύση της σύγκρουσης. Σήμερα τα αιτήματα ειναι περισσότερο θρησκευτικά παρά εθνικά. Σημαντικό ρόλο παίζει φυσικά η Αλγερία η οποία στηρίζει ανεπίσημα το κίνημα των Τουαρεγκ αν και επισημα εμφανίζεται ως διαμεσολαβητής.

Η επέμβαση στη Λιβύη και η πτώση του Καντάφι ενισχυσαν σημαντικα τους Τουαρέγκ οι οποίοι εκμεταλευόμενοι το κενό, κατέλαβαν το 2012 το Βόρειο Μάλι. Αυτό υπήρξε και η αφορμή να επέμβει η Γαλλια (ύστερα απο αιτημα του Μάλι) και να φτάσουμε έτσι το 2014 στην εγκαθίδρση της στρατιωτικης επιχείρησης Barkhane.

Το βόρειο Μάλι δεν έχει σημαντικά κοιτάσματα, αλλά έχει τεράστια στρατηγική σημασία. Βρίσκεται πάνω σε βασικές εμπορικές διαδρομές προς την Αλγερία και πέρα από αυτήν. Όποιος ελέγχει την περιοχή ελέγχει και το εμπόριο πρωτν υλων αλλα και ανθρώπων.

Στα 8 χρόνια που έμεινε η Barkhane στη περιοχή απέτυχε σχεδόν σε όλους τους στοχους της. Δεν κατάφερε να εξαλείψει την τρομοκρατία ούτε να ελέγξει το λαθρεμπόριο και τη μετανάστευση. Οταν τελικά την εξουσία ανέλαβε το 2020 με πραξικόπημα ο Assimi Goïta οι Γάλλοι εκδιώχθηκαν απο τη περιοχή μαζί με δυτικές ΜΚΟ, διεθνείς οργανώσεις αλλά και την CIA που ειχε βασεις στον γειτνοκό Νίγηρα. Εκτοτε οι σχεσεις με τη Ρωσία ενισχύθηκαν (αρχικα με τη Wagner, πλεον με την Africa Corps) και δευτερευόντως με την Τουρκία.

Και φτάνουμε στις επιθέσεις του 2026.

Για να καταλαβουμε τι συμβαίνει πρέπει να το δουμε γι αυτό που πραγματικά είναι: οχι μια διαμάχη θρησκευτικού χαρακτηρα αλλά ο proxy πόλεμος Ρωσίας – ΕΕ στην Αφρική.

Ήδη από τον Νοέμβριο του 2023, Ουκρανοί στρατιώτες των ειδικών δυνάμεων πολεμούσαν στο Μάλι στο πλευρό της πιο ανορθόδοξης συμμαχίας Τουαρέγκ και JNIM ενώ εκπαιδευαν συστηματικά τους αντάρτες.

Αυτό έχει επιβεβαιωθεί από τον επικεφαλής της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Ουκρανίας, Υποστράτηγο Kyrylo Budanov, ο οποίος το 2023 δήλωσε ότι τα επόμενα χρόνια θα υπάρξουν όλο και περισσότερες επεμβάσεις στην περιοχή με τη στήριξη της Ουκρανίας.

Φυσικά είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς πώς η Ουκρανία, ενώ βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, μπορεί να διαθέτει στρατιώτες και οπλικά συστήματα για να εκπαιδεύει, να εξοπλίζει και στηρίζει τους ανταρτες στο Μάλι.

Τα συμπεράσματα ας τα βγάλει ο καθένας μόνος του αρκεί να λάβει υπόψη ότι από το 2023 και μετά, οι επιθέσεις των ανταρτών στο Σαχέλ όχι μόνο έχουν εντατικοποιηθεί, αλλά είναι στρατηγικά και εξοπλιστικά ανώτερες. Αυτό σημαινει ότι όχι μόνο έχουν καλύτερα και τελευταίας τεχνολογίας όπλα αλλα και πολύ καλύτερη εκπαίδευσή.

Στις 19 Σεπτεμβριου 2024 , Μάλι, Μπουρκίνα και Νίγηρας έκαναν επίσημα καταγγελία στο Συμβούλιο Ασφαλείας, ζητώντας μέτρα κατά του Κιέβου μετά την κλιμάκωση των επιθέσεων και τις δηλώσεις Ουκρανών αξιωματούχων. Το αίτημα τους αγνοήθηκε παντελώς.

Παράλληλα ο ηγέτης του Νιγηρα Τσιανί κατήγγειλε, μετα τις οργανωμένες επιθέσεις του Ισλαμικου Κρατους στο αερδρόμιο της Νιαμέυ στις 26 Ιανουαριου 2026, την εμπλοκη της Γαλλίας κάτι που η Γαλλία αρνείται.

Οι proxy πολεμοι λοιπον της Δυσης πλέον γίνονται στο Σαχελ. Και το Μάλι δείχνει ότι η αλήθεια που φτάνει σε εμάς είναι πάντα μιση.