Οι «Αλληλοδιδακτικοί Κύκλοι Γεωργίας» γιόρτασαν δέκα χρόνια δράσης στα Χανιά, φέρνοντας στο επίκεντρο τον ποιμενικό πολιτισμό του νησιού και τις προκλήσεις της αγροδιατροφικής αλυσίδας

Σε μια εποχή κατά την οποία η αγροδιατροφική αλυσίδα αντιμετωπίζει πιέσεις τόσο ως προς την επιβίωση των παραγωγών όσο και ως προς την ασφάλεια των καταναλωτών, οι «Αλληλοδιδακτικοί Κύκλοι Γεωργίας» τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου στα Χανιά, στα δέκα χρόνια δράσεων, επικεντρώθηκαν σε αυτό ακριβώς το θέμα. Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στις 19:00 στο Εργατικό Κέντρο Χανίων (Μάρκου Μπότσαρη 68), εστίασε στην κτηνοτροφία της Κρήτης — αναδεικνύοντας τη μοναδικότητα των κτηνοτροφικών προϊόντων του νησιού, αλλά και τις δομικές αδυναμίες που απειλούν τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής.

Δέκα χρόνια γνώσης «από γεωργό σε γεωργό»

Οι «Αλληλοδιδακτικοί Κύκλοι Γεωργίας» ξεκίνησαν το 2016 με πρωτοβουλία παραγωγών από τη συλλογικότητα για το εναλλακτικό και αλληλέγγυο εμπόριο Terra Verde και τη συλλογικότητα χωριά ΒΔ Κρήτης. Η αφετηρία τους βασίστηκε σε μια σαφή αναγκαιότητα: την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών γύρω από τα ζητήματα που απασχολούν τους αγρότες καθημερινά, τόσο στο χωράφι όσο και στην κοινωνία. Η φιλοσοφία τους είναι οριζόντια — η γνώση δεν μεταδίδεται αποκλειστικά από ειδικούς ή «ινστρούχτορες», αλλά κυρίως από γεωργούς σε γεωργούς, μέσα από ισότιμο διάλογο.

Τις εισηγήσεις της εκδήλωσης πραγματοποίησαν τρεις ομιλητές με διαφορετικό αλλά συμπληρωματικό υπόβαθρο. Ο Αλέκος Στεφανάκης, κτηνίατρος, πρόσφερε την επιστημονική διάσταση. Ο Μανούσος Σταυριανουδάκης, κτηνοτρόφος και αντιπρόεδρος της Ενωτικής Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλογών Χανίων, κατέθεσε τη βιωμένη εμπειρία από τον χώρο της παραγωγής και τη συλλογική εκπροσώπηση. Ο Μιχάλης Βαβουράκης, μηχανολόγος μηχανικός και βιοκτηνοτρόφος, έφερε τη σύζευξη τεχνολογίας και βιολογικής κτηνοτροφίας. Η παρουσία τους αντικατοπτρίζει την πολυδιάστατη φύση του ζητήματος, που αγγίζει τόσο την επιστήμη όσο και την καθημερινή πρακτική.

Η ιδιαιτερότητα της κρητικής κτηνοτροφίας

Ο μελισσοκόμος Γιάννης Αποστολάκης, εκπροσωπώντας την Terra Verde, παρέθεσε μια αναλυτική εισήγηση για τη διαχρονική εξέλιξη του ποιμενικού πολιτισμού στην Κρήτη. Η κτηνοτροφία στο νησί δεν αποτελεί απλώς έναν παραγωγικό κλάδο, αλλά ένα κοινωνικό φαινόμενο που έχει αφήσει ανεξίτηλα υλικά και άυλα αποτυπώματα στην τοπική ταυτότητα.

Παρά τον νησιωτικό χαρακτήρα της, η Κρήτη διατηρεί διαχρονικά μια από τις πλέον αναπτυγμένες κτηνοτροφίες αιγοπροβάτων στην ελληνική επικράτεια. Σύμφωνα με την εισήγηση, το μοντέλο βόσκησης διαφοροποιείται σημαντικά από εκείνο της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως της Θεσσαλίας ή της Ηπείρου. Ενώ στις περιοχές αυτές οι κτηνοτρόφοι ακολουθούσαν μακροχρόνιες μετακινήσεις για την εμπορία και τη βοσκή, στην Κρήτη επικράτησε ένας πιο εντοπισμένος χαρακτήρας.

Η κρητική κτηνοτροφία διακρίνεται σε δύο βασικές μορφές: την «ημι-οικόσιτη», όπου η εκμετάλλευση αφορά περιοχές γύρω από τους οικισμούς, και την «ποιμενική», η οποία βασίζεται στην αξιοποίηση των μεγάλων ορεινών όγκων του νησιού.

Από τη Μινωική εποχή στις σύγχρονες Μαδάρες

Η ιστορική συνέχεια του επαγγέλματος του βοσκού στην Κρήτη τεκμηριώνεται ήδη από τη Μινωική εποχή και τις ομηρικές αναφορές, καθιστώντας το ως το αρχαιότερο επάγγελμα στο νησί. Η καθημερινότητα των βοσκών και η στενή σχέση τους με τα «όζα» παραμένει ζωντανή, ιδιαίτερα στις πλαγιές του Ψηλορείτη και των Λευκών Ορέων.

Ο όρος «Μαδάρες», που περιγράφει τις κορυφές των Λευκών Ορέων, προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «μαδαρός», που σημαίνει φαλακρός. Σε αυτούς τους ορεινούς όγκους διασώζεται ένας ολόκληρος πολιτισμός, αποτελούμενος από τα πρωτόγονα λίθινα κτίσματα, γνωστά ως μιτάτα, παραδοσιακά εργαλεία και εξαρτήματα των βοσκών αλλά και αυστηρούς εθιμικούς κώδικες, κανόνες και δοξασίες που χάνονται στο βάθος του χρόνου.

Η υπεροχή της ποιότητας μέσω της βιοποικιλότητας

Παρά την έλευση της τεχνολογίας, η εκτροφή των ζώων στην Κρήτη διατηρεί τον παραδοσιακό της χαρακτήρα. Αν και οι αποδόσεις δεν χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα υψηλές, το τελικό προϊόν διακρίνεται για την ποιότητα και τη θρεπτική του αξία. Η ειδοποιός διαφορά έγκειται στην ποιότητα της τροφής των ζώων, η οποία συνδέεται άμεσα με την πλούσια κρητική χλωρίδα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η σύγκριση με άλλες περιοχές αναδεικνύει την υπεροχή του νησιού: ενώ η Μεγάλη Βρετανία διαθέτει μόλις 6 ενδημικά βότανα, η Κρήτη αριθμεί περισσότερα από 160 είδη. Αυτή η αφθονία βοτάνων προσδίδει στα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας του νησιού μοναδικά θρεπτικά στοιχεία που δεν απαντώνται σε αντίστοιχα προϊόντα του εξωτερικού.

Σημασία και προοπτικές

Η επέτειος των δέκα ετών των «Αλληλοδιδακτικών Κύκλων Γεωργίας» δεν αποτέλεσε μόνο μια γιορτή μνήμης, αλλά και μια αφορμή για προβληματισμό πάνω στις προκλήσεις της αγροδιατροφικής αλυσίδας. Η διατήρηση του ποιμενικού πολιτισμού και η ανάδειξη της ποιοτικής υπεροχής των κρητικών προϊόντων παραμένουν τα κλειδιά για τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας στο νησί, απέναντι στις πιέσεις της παγκοσμιοποιημένης αγοράς.

Η εκδήλωση στα Χανιά κατέδειξε ότι η προστασία του ποιμενικού πολιτισμού και η βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας δεν αφορούν μόνο τους ίδιους τους κτηνοτρόφους, αλλά και κάθε καταναλωτή που αναζητά ποιοτικά τρόφιμα — και κάθε κοινωνία που επιθυμεί να διατηρήσει τη σχέση της με τη γη.