Αναφορές κάνουν λόγο για μαύρη βροχή που πέφτει σε μέρη του Ιράν τις ώρες μετά τις αμερικανο-ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές σε πετρελαιοαποθήκες το Σαββατοκύριακο, με ορισμένα μέσα να την περιγράφουν ως «όξινη βροχή».

Ιρανοί κάτοικοι ανέφεραν πονοκεφάλους, δυσκολία στην αναπνοή και βροχή μολυσμένη με πετρέλαιο που επικάθεται σε κτίρια και αυτοκίνητα. Η Ερυθρά Ημισέληνος του Ιράν προειδοποίησε ότι οι βροχοπτώσεις μετά τα πλήγματα θα μπορούσαν να είναι «εξαιρετικά επικίνδυνες και όξινες».

Ως ατμοσφαιρικός χημικός και χημικός μηχανικός που ερευνά την ατμοσφαιρική ρύπανση, αυτές οι αναφορές είναι πολύ ανησυχητικές και υποδηλώνουν πολύ περισσότερα από μια απλή όξινη βροχή.

Αυτή η βροχή θα περιλάμβανε οξέα, αλλά πιθανότατα και μια σειρά άλλων ρύπων που είναι επιβλαβείς για τον άνθρωπο και το περιβάλλον βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Μπορεί να είναι ακόμη χειρότερο από ό,τι μεταδίδει ο όρος «όξινη βροχή». Γενικότερα, τα πυκνά σύννεφα τοξικού καπνού πάνω από πυκνοκατοικημένες περιοχές στο Ιράν αποτελούν επίσης μεγάλο πρόβλημα για όποιον αναπνέει αυτόν τον αέρα αυτή τη στιγμή.

Τι θα μπορούσε να είναι αυτή η «όξινη βροχή»;

Ένας από τους κύριους τρόπους με τους οποίους οι ατμοσφαιρικοί ρύποι απομακρύνονται από την ατμόσφαιρα είναι μέσω της βροχής. Όταν υπάρχουν σημαντικά επίπεδα ρύπων στον αέρα, αυτοί συλλέγονται από τα πίπτοντα σταγονίδια νερού και «ξεπλένονται» από την ατμόσφαιρα.

Γι’ αυτό έχουμε αυτές τις αναφορές για μαύρη βροχή που πέφτει από τον ουρανό μετά το πλήγμα στις πετρελαιοαποθήκες – απόδειξη του πόσο μολυσμένος πρέπει να είναι ο τοπικός αέρας. Για μένα, αυτή η μαύρη βροχή υποδηλώνει ότι τοξικοί ρύποι όπως οι υδρογονάνθρακες, τα εξαιρετικά λεπτά σωματίδια γνωστά ως PM2,5 και οι καρκινογόνες ενώσεις που ονομάζονται πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs) έχουν εισχωρήσει στη βροχή.

Φλόγες και καπνός υψώνονται από εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου στην Τεχεράνη (AP)

Επιπλέον, θα υπήρχε ένα μείγμα άλλων άγνωστων χημικών ουσιών, που πιθανόν να περιλαμβάνει βαρέα μέταλλα και ανόργανες ενώσεις από τα οικοδομικά υλικά και οτιδήποτε άλλο παγιδεύτηκε στις αρχικές εκρήξεις και τις πυρκαγιές που ακολούθησαν.

Ο καπνός από τις βομβαρδισμένες αποθήκες πετρελαίου θα περιείχε επίσης διοξείδιο του θείου και διοξείδιο του αζώτου, τα οποία αποτελούν πρόδρομες ουσίες για τον σχηματισμό θειικού οξέος και νιτρικού οξέος στον αέρα. Αυτό το οξύ εισχωρεί στη συνέχεια στα σταγονίδια του νερού και είναι υπεύθυνο για αυτό που συμβατικά ονομάζουμε όξινη βροχή.

Η όξινη βροχή για την οποία ακούγαμε τόσα πολλά τις περασμένες δεκαετίες προκαλούνταν κυρίως από το διοξείδιο του θείου που παράγεται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Το θείο υπάρχει φυσικά στο αργό πετρέλαιο, αλλά τώρα απομακρύνεται κυρίως στο στάδιο της διύλισης.

Εκτός από τη βροχή, αξίζει να θυμόμαστε ότι κάθε καπνός είναι τοξικός· αν μπορείτε να τον μυρίσετε, μπορεί να βρίσκεται σε επίπεδα που σας βλάπτουν. Έτσι, αυτό το επίπεδο μαύρου καπνού που παρατηρείται πάνω από πυκνοκατοικημένες περιοχές στο Ιράν είναι εξαιρετικά ανησυχητικό και μπορεί να προκαλέσει χρόνια βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας.

Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία;

Βραχυπρόθεσμα, οι άνθρωποι που εκτίθενται σε αυτόν τον μαύρο καπνό στο Ιράν μπορεί να παρουσιάσουν πονοκεφάλους ή δυσκολία στην αναπνοή, ειδικά εάν έχουν άσθμα ή πνευμονική νόσο. Οι ευάλωτοι πληθυσμοί – όπως οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με αναπηρία – κινδυνεύουν περισσότερο. Η έκθεση σε τοξική ατμοσφαιρική ρύπανση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί επίσης να οδηγήσει σε χαμηλότερο βάρος γέννησης.

Καπνός αναδύεται μετά από αεροπορικές επιδρομές σε πετρελαιοαποθήκες στην Τεχεράνη (Getty)

Μακροπρόθεσμα, η έκθεση στις ενώσεις στον αέρα και σε αυτή τη μαύρη βροχή αυξάνει δυνητικά τον κίνδυνο καρκίνου των ανθρώπων. Όταν εισπνέονται εξαιρετικά λεπτά σωματίδια (PM2,5), μπορούν να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματός σας. Αυτό έχει συνδεθεί με μια σειρά επιπτώσεων στην υγεία, συμπεριλαμβανομένων καρκίνων, νευρολογικών παθήσεων (όπως η γνωστική εξασθένηση) και διαφόρων καρδιαγγειακών παθήσεων.

Μόλις αυτοί οι βαριά μολυσμένοι θύσανοι αέρα εναποθέσουν τους ρύπους τους μέσω της βροχής σε φυσικές υδάτινες οδούς, μπορούν επίσης να αρχίσουν να επηρεάζουν την υδρόβια ζωή, καθώς και τις πηγές πόσιμου νερού για τον άνθρωπο. Ένα άλλο ζήτημα είναι ότι αυτή η μαύρη βροχή εναποθέτει αυτές τις ενώσεις σε κτίρια, δρόμους και επιφάνειες, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να επιστρέψουν στον αέρα όταν διαταραχθούν από ισχυρούς ανέμους.

Μια κληρονομιά πολέμου

Δίνεται ολοένα και μεγαλύτερη προσοχή στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των συγκρούσεων παγκοσμίως. Μέρος αυτού προέκυψε στον απόηχο προηγούμενων πολέμων στο Ιράκ και το Κουβέιτ, όπου υπήρξε μεγάλης κλίμακας καταστροφή πετρελαιοπηγών και χρήση λάκκων καύσης (burn pits).

Γνωρίζουμε τώρα ότι υπάρχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία των στρατιωτικών που επιστρέφουν, συμπεριλαμβανομένων των Αυστραλών. Επομένως, μπορούμε να υποθέσουμε ότι και οι τοπικοί πληθυσμοί επηρεάζονται βαθιά.

Βραχυπρόθεσμα, οι άνθρωποι που εκτίθενται σε αυτόν τον καπνό και τη μαύρη βροχή στο Ιράν θα πρέπει να προσπαθήσουν να φορέσουν μάσκες ή καλύμματα προσώπου, να αναζητήσουν καταφύγιο, να μείνουν σε εσωτερικούς χώρους, να κλείσουν πόρτες και παράθυρα και να προσπαθήσουν να κρατήσουν τον αέρα έξω. Είναι επίσης σημαντικό να καθαρίζονται οι σκληρές επιφάνειες όπου είναι δυνατόν, ιδιαίτερα σε εσωτερικούς χώρους, για να μειωθεί η έκθεση στους εναποτιθέμενους ρύπους. Στο έδαφος, φυσικά, αυτό μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί μέσα στο χάος του πολέμου.

Σχετικά με τον συγγραφέα Ο Gabriel da Silva είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Χημικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης. Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε αρχικά από το The Conversation και αναδημοσιεύεται βάσει άδειας Creative Commons. Διαβάστε το πρωτότυπο άρθρο.