Το παρασκήνιο των γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων που καθόρισαν την απόφαση της Γαλλίας να ηγηθεί της στρατιωτικής επέμβασης στη Λιβύη την άνοιξη του 2011 φέρνει στο φως αποχαρακτηρισμένη εμπιστευτική αναφορά προς την τότε υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον (Hillary Clinton).

Το έγγραφο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (Case No. F-2014-20439, Doc No. C05785522), συντεταγμένο στις 2 Απριλίου 2011 από τον στενό σύμβουλο της επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, Σίντνεϊ Μπλούμενθαλ (Sidney Blumenthal), αποκαλύπτει ότι πέρα από τις διακηρύξεις περί προστασίας των αμάχων, η στάση του τότε Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy) επηρεάστηκε καθοριστικά από τον εντοπισμό ενός τεράστιου αποθέματος 143 τόνων χρυσού στα θησαυροφυλάκια του Μουαμάρ Καντάφι.

Το απόθεμα αυτό προοριζόταν για τη δημιουργία ενός παναφρικανικού νομίσματος που θα αντικαθιστούσε το γαλλικό φράγκο (CFA) στις γαλλόφωνες χώρες της Αφρικής, απειλώντας ευθέως τη νομισματική και οικονομική επιρροή του Παρισιού στην ήπειρο.

Το απόθεμα των 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Σάμπα και η απειλή για το φράγκο CFA

Σύμφωνα με τις ευαίσθητες πληροφορίες που συγκέντρωσαν πηγές με πρόσβαση στους συμβούλους του γιου του Λίβυου ηγέτη, Σαΐφ αλ-Ισλάμ Καντάφι (Saif al-Islam Qaddafi), το καθεστώς της Τρίπολης διατηρούσε ανέπαφη την ικανότητά του να εξοπλίζει και να χρηματοδοτεί τις ένοπλες δυνάμεις και τις υπηρεσίες πληροφοριών του, παρά το «πάγωμα» των τραπεζικών λογαριασμών της χώρας στο εξωτερικό.

Η οικονομική αυτή ανθεκτικότητα στηριζόταν σε αποθέματα πολύτιμων μετάλλων τεράστιας αξίας:

«Η κυβέρνηση Καντάφι κατέχει 143 τόνους χρυσού και παρόμοια ποσότητα σε ασήμι. Στα τέλη Μαρτίου 2011, τα αποθέματα αυτά μεταφέρθηκαν στη Σάμπα (στα νοτιοδυτικά, προς την κατεύθυνση των συνόρων της Λιβύης με τον Νίγηρα και το Τσαντ), αφού απομακρύνθηκαν από τα θησαυροφυλάκια της Κεντρικής Τράπεζας της Λιβύης στην Τρίπολη».

Όπως υπογραμμίζεται στην αναφορά, η συσσώρευση του χρυσού αυτού, η συνολική αξία του οποίου ξεπερνούσε τότε τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια, είχε πραγματοποιηθεί πριν από το ξέσπασμα της εξέγερσης με ρητό στρατηγικό σκοπό: την καθιέρωση ενός εναλλακτικού παναφρικανικού νομίσματος βασισμένου στο λιβυκό χρυσό δηνάριο.

Το σχέδιο είχε σχεδιαστεί για να προσφέρει στα γαλλόφωνα αφρικανικά κράτη μια ανεξάρτητη επιλογή απέναντι στο φράγκο CFA (Communauté Financière Africaine), το οποίο συνδέεται ιστορικά με το γαλλικό θησαυροφυλάκιο.

Οι πέντε στρατηγικοί στόχοι του Νικολά Σαρκοζί

Η ανακάλυψη του νομισματικού αυτού σχεδιασμού από τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες λίγο μετά την έναρξη της εξέγερσης λειτούργησε ως καταλύτης για την εμπλοκή του Παρισιού.

Στο σημείωμα αναλύονται αναλυτικά οι παράγοντες που οδήγησαν τον Νικολά Σαρκοζί στην ανάληψη στρατιωτικής δράσης κατά των δυνάμεων του Καντάφι:

«Σύμφωνα με καλά πληροφορημένα πρόσωπα, τα σχέδια του Σαρκοζί καθοδηγούνται από τα ακόλουθα ζητήματα:

α. Την επιθυμία να αποκτήσει η Γαλλία μεγαλύτερο μερίδιο στην πετρελαϊκή παραγωγή της Λιβύης,

β. Την αύξηση της γαλλικής επιρροής στη Βόρεια Αφρική,

γ. Τη βελτίωση της εσωτερικής πολιτικής του θέσης στη Γαλλία,

δ. Την παροχή μιας ευκαιρίας στις γαλλικές ένοπλες δυνάμεις να επαναβεβαιώσουν τη θέση τους στον κόσμο,

ε. Την αντιμετώπιση των ανησυχιών των συμβούλων του σχετικά με τα μακροπρόθεσμα σχέδια του Καντάφι να εκτοπίσει τη Γαλλία ως κυρίαρχη δύναμη στη γαλλόφωνη Αφρική».

Εσωτερικές διαμάχες στο Εθνικό Συμβούλιο, ο στρατηγός Γιουνίς και ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί

Παράλληλα με τα οικονομικά κίνητρα, η αναφορά καταγράφει την προσπάθεια της Γαλλίας να αποκτήσει άμεση επιρροή επί του ηγετικού οργάνου των εξεγερμένων, του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου της Λιβύης (NLC), καλλιεργώντας πελατειακές σχέσεις με συγκεκριμένες φατρίες.

Κεντρικό πρόσωπο της γαλλικής επιρροής υπήρξε ο στρατηγός Αμπντελφατάχ Γιουνίς (Abdelfateh Younis), ο οποίος θεωρούνταν ο πλέον έμπιστος των Γάλλων και πιστευόταν ότι είχε λάβει πληρωμές άγνωστου ύψους από το Παρίσι. Ο Γιουνίς είχε διαβεβαιώσει τα υπόλοιπα μέλη του Συμβουλίου ότι η Γαλλία θα παρείχε στρατιωτικούς εκπαιδευτές και οπλισμό, ωστόσο η καθυστέρηση στην άφιξη στρατιωτών και υλικού προκαλούσε έντονη δυσφορία. Αντί στρατιωτικής βοήθειας, στο πεδίο εμφανίζονταν σποραδικά ορισμένοι «αναλυτές εκτίμησης κινδύνου με ντοσιέ στα χέρια», προκαλώντας την ανυπομονησία κορυφαίων στελεχών των εξεγερμένων, όπως ο Μαχμούντ Τζιμπρίλ (Mahmoud Jibril) και ο Μουσταφά Αμπντούλ Τζαλίλ (Mustafa Abdul Jalil).

Την ίδια στιγμή, καυστικός ήταν ο τρόπος με τον οποίο η ηγεσία των εξεγερμένων αντιμετώπιζε τον ειδικό απεσταλμένο του Σαρκοζί, τον φιλόσοφο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί (Bernard-Henri Lévy):

«Ο περιστασιακός απεσταλμένος του Σαρκοζί, ο διανοούμενος και αυτοπροβαλλόμενος Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, θεωρείται από όσους στο NLC είχαν επαφές μαζί του ως μια ημι-χρήσιμη, ημι-αστεία φιγούρα».

Στο εσωτερικό των αντικαθεστωτικών επικρατούσε παράλληλα σύγχυση για την τύχη του ίδιου του Μουαμάρ Καντάφι, με έντονες φήμες στα ανώτατα κλιμάκια ότι ο δικτάτορας ενδεχομένως να ήταν ήδη νεκρός.

Η στρατιωτική αναδιοργάνωση των ανταρτών υπό τον Χαλίφα Χαφτάρ

Στο στρατιωτικό μέτωπο, η έκθεση κατέγραφε τις πρώτες ενδείξεις επιχειρησιακής ανάκαμψης των ανταρτικών δυνάμεων.

Σύμφωνα με πηγή του NLC με ημερομηνία 1ης Απριλίου 2011, οι στρατιωτικές δυνάμεις των εξεγερμένων άρχισαν να επιδεικνύουν βελτιωμένη πειθαρχία και μαχητικό πνεύμα, εξέλιξη που αποδιδόταν στην τοποθέτηση νέων διοικητών. Μεταξύ αυτών ξεχώριζε ο συνταγματάρχης Χαλίφα Χαφτάρ (Khalifa Haftar), πρώην διοικητής των αντι-κανταφικών δυνάμεων στον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA), ενώ αυξημένο ρόλο στις μάχες αναλάμβαναν πλέον μονάδες του τακτικού στρατού που είχαν αυτομολήσει από τις δυνάμεις του καθεστώτος.