Όταν η οθόνη του ιστορικού κινηματογράφου της οδού Κοδριγκτώνος έσβησε και τα φώτα της αίθουσας άναψαν, η σιωπή που ακολούθησε δεν ήταν εκείνη η αμήχανη παύση που συνοδεύει συνήθως το τέλος μιας πολιτικά φορτισμένης προβολής. Επί μία ώρα και είκοσι λεπτά, οι θεατές στο Τριανόν είχαν παρακολουθήσει τη ζωή και το έργο μιας γυναίκας που έχει γίνει σύμβολο μιας από τις πιο επίμονες διεθνείς διαμάχες των τελευταίων ετών. Ήταν Σάββατο 2 Μαΐου, και η αναμενόμενη συζήτηση που ακολουθούσε υποσχόταν να μεταφέρει τη συναισθηματική βαρύτητα του ντοκιμαντέρ στο πεδίο του πολιτικού διαλόγου.
Στη σκηνή ανέβηκαν τρεις άνθρωποι. Η Francesca Albanese, Ειδική Εισηγήτρια του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, μια Ιταλίδα νομικός που τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε έναν από τους πιο πολυσυζητημένους — και πιο πολεμημένους — αξιωματούχους του διεθνούς συστήματος. Δίπλα της, ο Βέλγος σκηνοθέτης Christophe Cotteret, δημιουργός της ταινίας «Disunited Nations» («Διαιρεμένα Έθνη») που μόλις είχε προβληθεί. Και ανάμεσά τους, υπό διπλή ιδιότητα οικοδεσπότη και διερμηνέα, ο Γιάνης Βαρουφάκης, Γραμματέας του ΜέΡΑ25 και πρώην υπουργός Οικονομικών.
Η συζήτηση που εκτυλίχθηκε τις επόμενες ώρες κάλυψε ένα ευρύ φάσμα: από τη φύση της κρίσης στη Γάζα και την έννοια της «αποκάλυψης» μέχρι τη λεγόμενη «ισραηλοποίηση» των ευρωπαϊκών κοινωνιών, τη στάση των ελληνικών αρχών απέναντι στον στόλο της ανθρωπιστικής βοήθειας και τη συμφωνία της ΕΛΒΟ με τον ισραηλινό κατασκευαστή όπλων Elbit. Στο επίκεντρο, όμως, παρέμεινε ένα διαρκές ερώτημα — το ίδιο που διατρέχει την έκθεση της Albanese του Μαρτίου 2024: ποια είναι η ευθύνη του διεθνούς συστήματος όταν αυτό αποτυγχάνει στο ίδιο του το θεμέλιο.
Το ντοκιμαντέρ που γεννήθηκε από έναν όρο
Όταν ο Christophe Cotteret ξεκίνησε τα γυρίσματα της ταινίας πριν από δύο χρόνια, η Francesca Albanese αποτελούσε ήδη μια ενοχλητική φωνή για ένα μεγάλο μέρος του διπλωματικού κατεστημένου. Όπως υπενθύμισε ο ίδιος ο σκηνοθέτης από τη σκηνή του Τριανόν, «η Francesca εκείνη την εποχή ήταν η πρώτη που δημόσια ονόμασε γενοκτονία αυτό που συμβαίνει στη Γάζα». Η χρήση του όρου από έναν αξιωματούχο του ΟΗΕ τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή υπήρξε καταλυτική: άνοιξε χώρο σε άλλους — ακαδημαϊκούς, νομικούς, ακόμα και κράτη — να κάνουν το ίδιο.
Μιλώντας με εμφανή συγκίνηση για την ελληνική προβολή, ο Cotteret αναγνώρισε ότι η εμπειρία της επανάληψης — η παρακολούθηση της ίδιας ταινίας σε διαφορετικά κοινά ανά τον κόσμο — δεν τον αφήνει αδιάφορο. «Έχω μια ιδιαίτερη συγκίνηση σήμερα, οφείλω να το ομολογήσω», παρατήρησε. «Ξεκινήσαμε να την κάνουμε πριν από δύο χρόνια και η Francesca εκείνη την εποχή ήταν η πρώτη που δημόσια ονόμασε γενοκτονία αυτό που συμβαίνει στη Γάζα. Δύο χρόνια μετά, λυπάμαι που το λέω, εξακολουθεί να δέχεται επιθέσεις. Είναι απαράδεκτο. Είναι αφόρητο. Δέχεται επιθέσεις από τους ισχυρότερους ανθρώπους πάνω στη γη, δύο χρόνια μετά. Και υπάρχουν ελάχιστοι άνθρωποι για να υποστηρίξουν τις κυβερνήσεις μας στην Ευρώπη».
Αυτή η συστάδα παρατηρήσεων του Βέλγου σκηνοθέτη — και ιδίως ο τίτλος που επέλεξε για το έργο του — αποκαλύπτει την πολιτική στόχευση της ταινίας. Όπως εξήγησε, ο τίτλος «Disunited Nations» δεν στρέφεται κατά του ΟΗΕ ως οργανισμού, αλλά κατά «λίγων εθνών μέσα στον ΟΗΕ που έχουν γίνει το πρόβλημα και όχι η λύση». Η διάκριση είναι κρίσιμη και διατρέχει ολόκληρο το ντοκιμαντέρ: το διεθνές σύστημα δεν είναι από μόνο του παρωχημένο, αλλά υπονομεύεται από εκείνους τους κρατικούς δρώντες που το έχουν θεσπίσει.
«Γιατί αυτή η ταινία είναι σημαντική για μένα τώρα;», αναρωτήθηκε. «Γιατί είναι μια ταινία για τη Francesca, αλλά είναι επίσης μια ταινία για τη γενοκτονία. Μας οδηγεί να συνεχίσουμε να μιλάμε για αυτό που συμβαίνει στη Γάζα και να αντιπαλέψουμε το ισραηλινό αφήγημα και το αφήγημα των κυβερνήσεών μας».
Η «Κασσάνδρα» του Διεθνούς Δικαίου: Το Βάρος της Μαρτυρίας
Η Francesca Albanese ξεκίνησε την τοποθέτησή της με μια αιφνιδιαστική παραδοχή: δήλωσε «τρομαγμένη» από την ιδέα ότι οι πράξεις της προκαλούν αίσθημα υπερηφάνειας, εξηγώντας ότι δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο να νιώθει κανείς υπερήφανος στη σημερινή συγκυρία. Αναγνώρισε μια αίσθηση συντροφικότητας με τον Γιάνη Βαρουφάκη, καθώς και οι δύο λειτουργούν ως «αφηγητές της αλήθειας» που αναλύουν συστημικά φαινόμενα από τις θέσεις του οικονομολόγου και της νομικού αντίστοιχα.
Η Albanese σημείωσε ότι δεν περίμενε ποτέ να γίνει η χρονικογράφος μιας γενοκτονίας και ενός συστήματος τόσο «παράφρονος» όσο αυτό που εξελίσσεται στη Γάζα, υποστηριζόμενο από μια αρχιτεκτονική πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής συνενοχής. Χρησιμοποίησε μάλιστα την αναλογία της Κασσάνδρας για να περιγράψει τον ρόλο της, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα δεν χρειάζεται να εξηγήσει την έννοια του όρου, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Θα ένιωθα υπερήφανη αν μετά από πέντε εκθέσεις για τη γενοκτονία, που περιλαμβάνουν την κατάδειξη της συνενοχής εταιρειών και κρατικών αρχών, αυτό είχε σταματήσει», δήλωσε, συμπληρώνοντας ότι ο αριθμός εκείνων που δεν ενδιαφέρονται παραμένει υψηλότερος από εκείνους που νοιάζονται.
«Anatomy of a Genocide»: Η Ακτινογραφία μιας Συστημικής Κατάρρευσης
Αναφερόμενη στην έκθεσή της του Μαρτίου 2024, με τίτλο «Ανατομία μιας Γενοκτονίας», η Albanese περιέγραψε μια «ακτινογραφία» των ισραηλινών ενεργειών: δολοφονίες, ακρωτηριασμούς, λιμοκτονία και βασανιστήρια. Υπογράμμισε ότι αυτό που συμβαίνει είναι η «εξάλειψη κάθε πράγματος που θα μπορούσε να σημαίνει ζωή», περιγράφοντας τη βιβλική καταστροφή κάθε περιουσίας, δημιουργίας ή μνήμης των Παλαιστινίων.
Η Ειδική Εισηγήτρια προειδοποίησε ότι το Ισραήλ δοκιμάζει τα όρια του αποδεκτού και καταστρέφει το διεθνές δίκαιο. Τόνισε ότι εάν το Ισραήλ δεν τιμωρηθεί σήμερα, αυτό θα αποτελέσει έναν νέο τρόπο διεξαγωγής πολέμων εναντίον αμάχων, χωρίς τις αρχές της αναλογικότητας, της προφύλαξης ή της στρατιωτικής αναγκαιότητας. Ήδη, όπως σημείωσε, αυτή η πρακτική μεταφέρθηκε στο νότιο Λίβανο, όπου η απουσία σθεναρής αντίδρασης από τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ επέτρεψε την επέκταση του χάους στην περιοχή. «Το διεθνές δίκαιο είναι ζωντανό παρά τα κράτη-μέλη», ανέφερε, καταλήγοντας ότι η σημερινή κατάσταση σηματοδοτεί το τέλος του συστήματος προστασίας των αμάχων.
Η «Ισραηλοποίηση» των Κοινωνιών: Η Νέα Δυτική Πραγματικότητα
Μία από τις πλέον ρηξικέλευθες έννοιες που εισήγαγε η Francesca Albanese κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο «Τριανόν» είναι η «Ισραηλοποίηση» (Israelization) των δυτικών κοινωνιών. Σύμφωνα με την Ειδική Εισηγήτρια, η Γάζα δεν αποτελεί μόνο ένα πεδίο σύγκρουσης, αλλά και ένα εργαστήριο όπου δοκιμάζονται μέθοδοι επιτήρησης και καταστολής που στη συνέχεια εξάγονται στον υπόλοιπο κόσμο. Η Albanese υποστήριξε ότι η διαδικασία αυτή δεν αποτελεί μια μελλοντική απειλή, αλλά μια ήδη εξελισσόμενη πραγματικότητα, η οποία συνοδεύεται από την «Παλαιστινιοποίηση» (Palestinianization) συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, όπως οι πρόσφυγες και οι ακτιβιστές.
Η «Ισραηλοποίηση» εκδηλώνεται μέσω της υιοθέτησης εργαλείων «πολεμικής οικονομίας» από ευρωπαϊκά κράτη, τα οποία αγοράζουν συστήματα κατασκοπείας και όπλα που έχουν δοκιμαστεί στο πεδίο των κατεχομένων εδαφών. Η Albanese τόνισε ότι η χρήση drones για την αστυνόμευση της Μεσογείου και ο περιορισμός των θεμελιωδών ελευθεριών στο όνομα της «ασφάλειας» αποτελούν συμπτώματα αυτής της τάσης. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι όταν μια κοινωνία αποδέχεται την απανθρωποποίηση μιας ομάδας —στην προκειμένη περίπτωση των Παλαιστινίων— θέτει τα θεμέλια για την κατάργηση της ίδιας της δημοκρατικής της ουσίας.
Η Μεσόγειος και η Flotilla: Η Νομική Διάσταση της Συνενοχής
Η συζήτηση στράφηκε στην πρόσφατη δράση της ανθρωπιστικής αποστολής Flotilla, με την Albanese να ασκεί δριμεία κριτική στη στάση των ελληνικών αρχών. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα, από κοινού με άλλες χώρες, συμμετέχει στην αστυνόμευση της Μεσογείου προς όφελος του Ισραήλ, παρεμποδίζοντας αποστολές που στόχο έχουν να σπάσουν την «παράνομη πολιορκία» της Γάζας. Η νομική της επιχειρηματολογία βασίστηκε στις αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ICJ), το οποίο έχει κρίνει την ισραηλινή παρουσία στα κατεχόμενα ως παράνομη.
«Ανεξάρτητα από το τι σκέφτεστε για τον στόλο», παρατήρησε προσεκτικά η Ειδική Εισηγήτρια, «το γεγονός ότι το Ισραήλ επιτρέπει στον εαυτό του να αστυνομεύει τη Μεσόγειο Θάλασσα και να χρησιμοποιεί drones για να πυροβολεί ή να τρομοκρατεί και στη συνέχεια να απαγάγει ανθρώπους — και ακόμα χειρότερα, ότι το κάνει — και, λυπάμαι που το λέω, αλλά το γεγονός ότι οι ελληνικές αρχές πάνε χέρι-χέρι με τους Ισραηλινούς στο να σταματήσουν μια ανθρωπιστική αποστολή — οτιδήποτε κι αν σκέφτεστε γι’ αυτή — είναι λάθος».
Η νομική θεμελίωση αυτής της κριτικής δεν αφέθηκε αόριστη. Η Albanese επιστράτευσε με ακρίβεια το εργαλείο που γνωρίζει καλύτερα: το διεθνές δίκαιο. «Το Ισραήλ είναι ένα κράτος που κατηγορείται ενώπιον των δύο ανώτατων δικαστηρίων του κόσμου για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία», υπενθύμισε. Και προχώρησε στην αναφορά της γνωμοδοτικής απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, η οποία έχει διαπιστώσει ότι η παρουσία του Ισραήλ στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ είναι παράνομη και πρέπει «να τερματιστεί ολικά και ανεπιφύλακτα».
Το νομικό συλλογισμό η Albanese τον διατύπωσε ως ένα είδος δικαιικού συμπεράσματος: «Μέχρι να συμβεί αυτό, τα κράτη μέλη δεν πρέπει να βοηθούν ή να συνδράμουν με κανέναν τρόπο, για να μην καταστούν συνένοχα. Είναι σχεδόν ένας συλλογισμός: αυτοί οι άνθρωποι προσπαθούν να σπάσουν την πολιορκία που διατηρείται από μια παράνομη κατοχή. Κατά κάποιον τρόπο, οι ελληνικές αρχές βοηθούν και συντρέχουν ένα έγκλημα, μια παράνομη πολιορκία».
Σύμφωνα με την Albanese, τα κράτη-μέλη έχουν τη νομική υποχρέωση να μην παρέχουν καμία βοήθεια ή συνδρομή που να διευκολύνει τη διατήρηση αυτής της κατάστασης. «Οι ελληνικές αρχές πηγαίνουν χέρι-χέρι με τους Ισραηλινούς για να σταματήσουν μια ανθρωπιστική αποστολή», ανέφερε, χαρακτηρίζοντας την πράξη αυτή ως «υποβοήθηση και συνέργεια» (aiding and abetting) σε ένα διεθνές έγκλημα.
Η Albanese κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα χώρας που έχει υποστεί «Ισραηλοποίηση» σε επίπεδο κρατικής λειτουργίας.
Elbit, ΕΛΒΟ και η Πολεμική Οικονομία: Τα Στοιχεία του Γ. Βαρουφάκη
Σε αυτό το σημείο της συζήτησης, ο Γιάνης Βαρουφάκης παρέθεσε μια συγκεκριμένη πληροφορία που αφορά την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Σύμφωνα με τον Γραμματέα του ΜέΡΑ25, πριν από πέντε ημέρες υπεγράφη Μνημόνιο Συνεργασίας (MOU) μεταξύ της ισραηλινής Elbit και της ελληνικής ΕΛΒΟ (η οποία πλέον ανήκει σε ισραηλινά συμφέροντα) για τη δημιουργία κοινοπραξίας παραγωγής οπλικών συστημάτων στην Ελλάδα.
Το σημαντικότερο στοιχείο της αποκάλυψης αυτής είναι ότι μέρος της παραγωγής προορίζεται για άμεση παράδοση στο Ισραήλ. Ο κ. Βαρουφάκης συνέδεσε την πληροφορία αυτή με την επιχειρηματολογία της Albanese περί «Ισραηλοποίησης», υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα δεν περιορίζεται μόνο στη διπλωματική στήριξη, αλλά ενσωματώνεται οργανικά στην πολεμική μηχανή που δραστηριοποιείται στη Γάζα. Η κίνηση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, αποδεικνύει ότι τα οικονομικά συμφέροντα των «predatory elites» (αρπακτικών ελίτ) υπερτερούν των διεθνών νομικών υποχρεώσεων της χώρας.
Νομικό κράτος και νομική κατάσταση
Η συζήτηση πήρε στη συνέχεια μια πιο εννοιολογική στροφή με μια ερώτηση που έθεσε ο Βαρουφάκης σχετικά με μια διατύπωση της Albanese στο ντοκιμαντέρ. «Σε κάποιο σημείο είπατε ότι όσον αφορά το Ισραήλ, δεν είναι αυτό που είναι, είναι αυτό που κάνει. Αν είναι ένα κράτος απαρτχάιντ, δεν είναι αυτό που είναι κρίσιμο για να καθοριστεί αυτό που κάνει;»
Η απάντηση της Ειδικής Εισηγήτριας απαιτούσε προσεκτική πλαισίωση. «Έχετε δίκιο», παραδέχθηκε. «Αλλά η απάντησή μου πρέπει να συμφραστεί, γιατί απαντούσα σε ένα από τα προσφιλή επιχειρήματα της λογικής “πυροβολώ και κλαίω” που χρησιμοποιεί το Ισραήλ ενάντια σε όποιον τολμά να επικαλεστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το διεθνές δίκαιο». Η αναφορά αφορά τις κατηγορίες αντισημιτισμού που, όπως υποστήριξε, διατυπώνονται κατά «ανθρώπων όπως εγώ, του Πάπα, του Γενικού Γραμματέα» όταν εκφράζουν κριτική προς τις πολιτικές του Ισραήλ.
Σε αυτό το σημείο η Albanese προχώρησε σε μια διάκριση που έχει ευρύτερη σημασία για τον πολιτικό λόγο. «Ο αντισημιτισμός είναι το μίσος εναντίον των Εβραίων επειδή είναι Εβραίοι», παρατήρησε. «Στην πραγματικότητα νομίζω ότι εμείς οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να καταλάβουμε ότι ο αντισημιτισμός είναι ευρύτερος από αυτό. Είναι το μίσος εναντίον οποιουδήποτε είναι Σημίτης, συμπεριλαμβανομένων των Αράβων. Και είμαστε ακόμα τόσο πολύ αντισημίτες, κάτι για το οποίο θα έπρεπε να ντρεπόμαστε». Η ετυμολογική επαναφορά της λέξης στο πλήρες σημασιολογικό της πεδίο — η σύνδεσή της με τους «σημιτικούς» λαούς της Δυτικής Ασίας ευρύτερα — αποτελεί συστηματικό στοιχείο του λόγου της.
Η ουσιαστική, όμως, νομική θέση της ήρθε αμέσως μετά. «Το Ισραήλ διακηρύσσει τον εαυτό του ως εβραϊκό κράτος», παρατήρησε. «Είπα προσωπικά, με όλο τον σεβασμό, δεν με ενδιαφέρει. Το Ισραήλ θα μπορούσε να είναι βουδιστικό, θα μπορούσε να είναι εκκοσμικευμένο όπως ήταν όταν δημιουργήθηκε μέσα στην Παλαιστίνη, θα μπορούσε να είναι οποιασδήποτε θρησκείας. Για μένα αυτό που έχει σημασία είναι το πώς συμμορφώνεται — αν συμμορφώνεται — με το διεθνές δίκαιο. Και επειδή δεν συμμορφώνεται, εκεί βρίσκεται η κριτική μου. Και βεβαίως, επειδή διαπράττει το έγκλημα του απαρτχάιντ, είναι ένα κράτος απαρτχάιντ».
Νομική Ομαλοποίηση του Αδιανόητου: Η Κρίση της Θεσμικής Εφαρμογής
Μια σημαντική πτυχή που αναδείχθηκε από το κοινό αφορούσε τη «νομιμοποίηση» πρακτικών που θα έπρεπε να θεωρούνται παράνομες. Η Albanese εξήγησε ότι παρατηρείται μια προσπάθεια σε εθνικό επίπεδο (Ιταλία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία) να ψηφιστούν νόμοι που ποινικοποιούν τη διαφωνία και εξισώνουν την κριτική προς το Ισραήλ με τον αντισημιτισμό.
Αν και το διεθνές δίκαιο υπερτερεί θεωρητικά του εθνικού, η Albanese σημείωσε ότι βρισκόμαστε σε μια «νέα εποχή ανομίας», όπου οι ίδιοι οι θεσμοί που θα έπρεπε να εφαρμόζουν το δίκαιο ενεργούν εναντίον του. «Οι κυβερνήσεις ανταποκρίνονται πιο εύκολα στην πίεση των λόμπι —τα οποία ο Omar Barghouti αποκαλεί νομιμοποιημένη δωροδοκία— παρά στους ίδιους τους πολίτες τους», ανέφερε. Η ίδια αποκάλυψε ότι έχει υποστεί κυρώσεις παρόμοιες με αυτές ενός «εμπόρου ναρκωτικών» απλώς και μόνο επειδή συνέταξε έκθεση που κατήγγειλε όσους κερδοσκοπούν από τη γενοκτονία.
Το ερώτημα του BBC και ο φόβος ως πολιτική
Πριν ανοίξει η συζήτηση στο κοινό, ο Βαρουφάκης έθεσε μια τελευταία ερώτηση που ανέκυψε από ένα συμβάν εκείνου του πρωινού. «Σήμερα το πρωί, ενόψει της εκδήλωσης απόψε, με προσέγγισε ένας δημοσιογράφος από το Ηνωμένο Βασίλειο — από το BBC, για την ακρίβεια. Η ερώτηση που μου τέθηκε σε σχέση με την αποψινή βραδιά ήταν: δεν νομίζετε ότι σε μια στιγμή σαν τη σημερινή — όταν νόμιζα ότι θα μου μιλούσε για τον στόλο, αλλά όχι — όταν υπήρξαν δύο επιθέσεις με μαχαίρι σε βάρος Βρετανών Εβραίων στην Αγγλία, αυτές οι φιλοπαλαιστινιακές εκδηλώσεις αποτελούν προσβολή για τις εβραϊκές κοινότητες που ζουν με φόβο;»
Η Albanese επέλεξε να απαντήσει χωρίς να υποβαθμίσει το μέγεθος του φόβου. «Καταρχάς, δεν θα υποτιμούσα και δεν θα ελαχιστοποιούσα την απειλή που μπορεί να υπάρχει εναντίον του εβραϊκού λαού», παρατήρησε. «Ως αντίδραση, η οποία είναι επικίνδυνη, σε αυτό που κάνει το Ισραήλ. Διότι το Ισραήλ — που συνεχίζει να αυτοπροκηρύσσεται ως κράτος των Εβραίων και μόνο των Εβραίων — ενώ εξοντώνει ή διαπράττει γενοκτονία εναντίον άλλου λαού, δημιουργεί απειλή για τον εβραϊκό λαό. Δεν τίθεται καμία αμφισβήτηση».
«Δεν θα έπρεπε να δείχνουμε τους Εβραίους ως Εβραίους σε σύνδεση με αυτό που κάνει το Ισραήλ», επέμεινε η Ειδική Εισηγήτρια, «γιατί έτσι παίζουμε ακριβώς το παιχνίδι που θέλουν κάποιοι πραγματικά κακοπροαίρετοι άνθρωποι στο Ισραήλ».
Όταν ο Βαρουφάκης επιβεβαίωσε ότι τα θύματα στις βρετανικές επιθέσεις είχαν στοχοποιηθεί επειδή ήταν Εβραίοι, η Albanese δεν δίστασε. «Είναι φρικτό», παρατήρησε. «Φοβάμαι. Και αυτό πρέπει να σταματήσει. Και υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να σταματήσει: το να παραμείνουμε μια πολύ ανθρώπινη, συμπεριληπτική και χωρίς προκαταλήψεις κοινότητα». Και, εξομολογητικά, αναφέρθηκε στη δική της εμπειρία: «Έρχομαι από μια χώρα όπου οι περισσότεροι Ιταλοί Εβραίοι με προσβάλλουν, με υβρίζουν και μου επιτίθενται. Και αυτό δεν αλλάζει τη θετική μου διάθεση απέναντί τους».
«Δεύτερον, για τον άνθρωπο του BBC: αυτός δεν είναι ένας υπέρ-παλαιστινιακός χώρος, φίλε μου, όπου κι αν είναι, αν είναι εδώ. Αυτός δεν είναι ένας υπέρ-παλαιστινιακός χώρος. Αν θέλετε πραγματικά να χρησιμοποιήσετε ένα σύνθημα, είναι ένας αντι-απαρτχάιντ και ένας αντι-γενοκτονικός χώρος. Πέρα από αυτό, δεν συμμετέχω σε αυτή τη λογική του ποδοσφαιρικού αγώνα. Μιλάμε για ένα κράτος που έχει διαπράξει εγκλήματα μετά από εγκλήματα μετά από εγκλήματα για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από όσο υπάρχει, ειλικρινά. Και είναι ώρα να τελειώσει — για τους Παλαιστίνιους, για τους Ισραηλινούς, για τους Εβραίους, για τους Μουσουλμάνους, για τους Χριστιανούς, για όλους μας».
BDS και κυρώσεις: το προσωπικό κόστος της αντίστασης
Η αναφορά στις «αρπακτικές ελίτ» οδήγησε φυσιολογικά την Albanese σε μια προσωπική εξομολόγηση που μετέτρεψε τη θεωρία σε βιωμένη εμπειρία. «Όταν αγγίζεις αυτό το σύστημα, το σύστημα ανταποδίδει το χτύπημα», παρατήρησε. «Το έμαθα με τον δύσκολο τρόπο. Επειδή έγραψα μια έκθεση για την οικονομία της κατοχής, καταγγέλλοντας όσους κερδοσκοπούν από τη γενοκτονία, μου επιβλήθηκαν κυρώσεις. Έχω κυρωθεί. Είναι απίστευτο. Τιμωρούμαι σαν διακινητής ναρκωτικών επειδή έγραψα μια έκθεση».
Η αναφορά αφορά τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην ίδια την Ειδική Εισηγήτρια — μια πρωτοφανή ενέργεια κατά αξιωματούχου του ΟΗΕ που εκπληρώνει εντολή του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Όπως παρατήρησε με πικρία, η Ευρώπη δεν στάθηκε ικανή να της παράσχει προστασία. «Δεν προστατεύομαι ως Ιταλίδα. Δεν προστατεύομαι ως Ευρωπαία. Δείτε: όταν έρχεται η ώρα των τραπεζών, δεν υπάρχει ευρωπαϊκή κυριαρχία. Είμαστε υπό αμερικανική κυριαρχία. Και αν εγώ μπορώ να χτυπηθώ, οποιοσδήποτε μπορεί να χτυπηθεί. Και η Ευρώπη δεν θα κουνήσει το δαχτυλάκι της».
Από την προσωπική περίπτωση η Albanese επέστρεψε στην ευρύτερη στρατηγική ανάλυση, εστιάζοντας στο κίνημα BDS — την εκστρατεία Boycott, Divestment, Sanctions (Μποϊκοτάζ, Αποεπένδυση, Κυρώσεις). «Το BDS υπήρξε το πιο δαπανηρό εργαλείο που η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών, με ηγεσία Παλαιστινίων, έχει επινοήσει για το Ισραήλ. Δαπανηρό για το Ισραήλ».
Η τεκμηρίωση που ακολούθησε έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. «Έμαθα πρόσφατα ότι το Ισραήλ έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια εννιακόσια εκατομμύρια — εννιακόσια εκατομμύρια — για να πείσει διάφορους ανθρώπους που κατέχουν εξουσία σε εθνικό επίπεδο να ποινικοποιήσουν το BDS, να εξασφαλίσουν ότι το BDS συρρικνώνεται, ότι το BDS δεν λειτουργεί, ότι το BDS αντιμετωπίζεται σαν μαύρο πρόβατο». Και κατέληξε σε ένα συλλογισμό από το αντίθετο: «Ακριβώς γι’ αυτό, σημαίνει ότι είναι αποτελεσματικό. Ακριβώς γι’ αυτό, σημαίνει ότι όλοι πρέπει να το κάνουν».
Η συστηματική κλιμάκωση που πρότεινε η Ειδική Εισηγήτρια ήταν τριμερής: «Τα άτομα πρέπει να μποϊκοτάρουν, πρέπει να μάθουν πού πηγαίνουν τα χρήματα, πρέπει να μποϊκοτάρουν. Οι επιχειρήσεις πρέπει να αποεπενδύσουν. Και τα κράτη πρέπει να συνεχίσουν να πιέζονται για να επιβάλουν κυρώσεις και να κόψουν το εμπόριο, ιδιαίτερα το στρατιωτικό εμπόριο, με το Ισραήλ. Αυτό είναι που πρέπει να κάνουμε».
Όχι γενναία, αλλά έντιμη — η κατακλείδα μιας Κασσάνδρας
Καθώς η εκδήλωση πλησίαζε στο τέλος, μια θεάτρια Αυστραλιανής καταγωγής έθεσε ένα διπλό ερώτημα προς τους δύο καλεσμένους. Στον Cotteret σχετικά με την κινηματογραφική του προσέγγιση. Και στην Albanese για το προσωπικό της θάρρος: «Το θάρρος σας αποτελεί αληθινή έμπνευση. Υπάρχει κάποια καθοριστική στιγμή στη ζωή σας που υπήρξε ο καταλύτης για αυτό το θάρρος;»
Η απάντηση της Ειδικής Εισηγήτριας υπήρξε η πιο εξομολογητική όλης της βραδιάς. «Είναι ενδιαφέρον», παρατήρησε. «Συχνά μου τίθεται η ερώτηση ποιος με ενέπνευσε. Λατρεύω να αναδεικνύω όλους τους ανθρώπους που με έχουν εμπνεύσει. Αλλά αυτό είναι κάτι άλλο. Το συζητούσα με την οικογένειά μου. Στο βάθος υπάρχουν δύο πράγματα που συνέβησαν περίπου τότε που ήμουν έντεκα ετών. Πρώτον, μια φορά υπήρξα τόσο σοβαρά θύμα εκφοβισμού που ένιωσα μια ντροπή, μια ταπείνωση και έναν φόβο που έμειναν μαζί μου και με έκαναν να γίνω τελείως αλλεργική, ιδιοσυγκρασιακά αλλεργική στον εκφοβισμό. Και ένα άλλο πράγμα που με έκανε σχεδόν εξίσου — αν όχι περισσότερο — ντροπιασμένη είναι ότι περίπου την ίδια εποχή είδα κάποιον να γίνεται θύμα εκφοβισμού για κάποιο διάστημα και δεν είπα τίποτα. Είπα στον εαυτό μου ότι δεν θα φιλοξενούσα ποτέ ξανά αυτά τα συναισθήματα».
Η αυτοβιογραφική όμως αυτή κατάθεση δεν στάθηκε αρκετή για την Albanese. Πριν αποχωρήσει το ακροατήριο, ζήτησε να επιστρέψει στην έννοια του θάρρους με μια διόρθωση. «Μπορώ να πω κάτι για το θάρρος; Ειλικρινά, δεν είμαι θαρραλέα. Είμαι απλώς ένας έντιμος άνθρωπος. Είμαι έντιμη και έχω ακεραιότητα. Διότι, σκεπτόμενοι ότι αυτό είναι θάρρος, βάζετε τον πήχη πολύ χαμηλά για τον εαυτό σας».
«Όλοι πρέπει να το κάνουμε αυτό», συνέχισε. «Θαρραλέοι είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται κάτω από τις βόμβες. Και ας σταματήσουμε να γκρινιάζουμε τόσο πολύ. Έχουμε προνόμιο. Και αυτό είναι που βράζει μέσα μου: το γεγονός ότι έχω προνόμιο επειδή είμαι λευκή Ευρωπαία — έστω και αν είμαι από τον νότο της Ιταλίας. Και πρέπει να το χρησιμοποιήσω. Και όλοι πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε».
Ο ΟΗΕ σε Μεταίχμιο: Το Μέλλον του Πολυμερισμού
Σχετικά με το μέλλον του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο σκηνοθέτης Christophe Cotteret εξέφρασε την άποψη ότι παρά την αδυναμία του, ο Οργανισμός παραμένει απαραίτητος. Χαρακτήρισε το πρόβλημα όχι ως πρόβλημα του ΟΗΕ συνολικά, αλλά ως πρόβλημα ορισμένων εθνών που τον απαρτίζουν και διαθέτουν δικαίωμα βέτο. Η Albanese συμπλήρωσε ότι η δομή του ΟΗΕ αντανακλά την παγκόσμια τάξη του περασμένου αιώνα και χρειάζεται επειγόντως «αποικιοκρατική αποδόμηση».
«Αυτή είναι η στιγμή να αναζωογονήσουμε το σύστημα», ανέφερε, προτείνοντας έναν «αποαποικιοποιημένο πολυμερισμό» που θα εκπροσωπεί πραγματικά τους λαούς και όχι μόνο τα κράτη. Παρόλο που ο ΟΗΕ δεν μπόρεσε να αποτρέψει πολέμους στην Αφρική ή την Ασία, έχει βοηθήσει στην αποτροπή ενός παγκόσμιου πυρηνικού πολέμου μέχρι στιγμής, κάτι που αποτελεί μια ελάχιστη βάση για τη συνέχεια.
Η Ηθική της Ακεραιότητας και το Bullying
Σε μια προσωπική εξομολόγηση, η Albanese απάντησε σε ερώτηση σχετικά με την πηγή του θάρρους της, αναφέροντας δύο περιστατικά από την παιδική της ηλικία. Το ένα αφορούσε την ταπείνωση που ένιωσε όταν υπέστη bullying στα 11 της χρόνια, και το άλλο την ντροπή που ένιωσε όταν δεν υπερασπίστηκε κάποιον άλλον που δεχόταν bullying την ίδια περίοδο.
Η ίδια απέρριψε τον χαρακτηρισμό «γενναία», δηλώνοντας: «Δεν είμαι γενναία, είμαι απλώς ένας αξιοπρεπής άνθρωπος με ακεραιότητα. Με το να θεωρείτε αυτό που κάνω θάρρος, θέτετε τον πήχη πολύ χαμηλά για τους εαυτούς σας». Υπογράμμισε ότι ως λευκή Ευρωπαία διαθέτει ένα προνόμιο που οφείλει να χρησιμοποιήσει για την προστασία εκείνων που βρίσκονται υπό τους βομβαρδισμούς.
Η Οργάνωση της Αντίστασης
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με μια έκκληση για οργανωμένη δράση. Η Albanese σημείωσε ότι η «παλίρροια αλλάζει», αλλά το ερώτημα παραμένει το πόσο χρόνο θα πάρει η αλλαγή. Παραπέμποντας στον Martin Luther King, τόνισε ότι εάν όσοι μισούν τον πόλεμο ήταν τόσο καλά οργανωμένοι όσο εκείνοι που τον αγαπούν, η γενοκτονία θα είχε σταματήσει από χθες.
Η εκδήλωση στο «Τριανόν» κατέδειξε ότι η κρίση στη Γάζα λειτουργεί ως ένας καθρέφτης που αποκαλύπτει την «πολύ άσχημη» παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Η αντίσταση, σύμφωνα με τους ομιλητές, δεν είναι μόνο θέμα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους, αλλά μια πράξη αυτοσυντήρησης για τη διαφύλαξη του δημοκρατικού χώρου στην ίδια την Ευρώπη.
Δεν μπορούν όλοι να πληρώσουν. Και το σεβόμαστε.
Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.
Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα. Ορίστε δύο καλοί λόγοι για να το κάνεις:
- Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.
- Κοστίζει λιγότερο από έναν καφέ και η διαδικασία διαρκεί λιγότερο από 1 λεπτό.
Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
