του Ανδρέα Ρουμελιώτη

Η ΓΝΩΣΤΗ – ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ (αφιερωμένη στον παιδικό φίλο και σύντροφο του περιοδικού « Μια ΑΠΟΠΕΙΡΑ στην Χαλκίδα» Τάσο Σταυρουλάκη που αποχαιρετούμε σήμερα Τετάρτη στις 3μ.μ στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου)

«Θέλω να πεθάνω πρώτος!»

16 ΜΑΪΟΥ 1944, μόλις δεκαπέντε μέρες μετά την εκτέλεση των 200 πατριωτών στο «σύνορο του κόσμου», στον «Τοίχο της Καισαριανής», οι Γερμανοί φασίστες θα εκτελούσαν άλλους 110 Έλληνες πατριώτες στη Ριτσώνα.

«ΥΣΤΕΡΑ Ο ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΦΡΟΥΡΑΡΧΟΣ, με τον Παπαθανασόπουλο τον στρατηγό δίπλα του, έστειλε και φώναξαν ΤΟΝ ΔΕΣΠΟΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟ (κατά κόσμον Πέτρος Πλειαθός) και όταν ήρθε, του πρότεινε, μέσω του διερμηνέα, ΝΑ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙ 110 ΟΝΟΜΑΤΑ, ανάμεσα στους κρατούμενους που να ανήκουν στην Αντίσταση, για να μην… εκτελέσουν αθώους!

»Ο ΔΕΣΠΟΤΗΣ, χωρίς να σκεφτεί πολύ, είπε στον διερμηνέα που έστεκε δίπλα με το μπλοκ και το μολύβι, έτοιμος ν’ ακούσει και να γράψει ονόματα: “ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΧΑΛΚΙΔΟΣ!”. Και σταμάτησε.

»Ο ΔΙΕΡΜΗΝΕΑΣ δίστασε να γράψει και τον κοίταξε τρομαγμένος.

– ΓΡΑΨΕ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ, γιατί διστάζεις; Γρηγόριος ο Χαλκίδος, δεν άκουσες;

»Ο ΔΙΕΡΜΗΝΕΑΣ έγραψε με τρεμάμενο χέρι τ’ όνομα και σταμάτησε, ξανακοιτάζοντας με τρόμο τον Δεσπότη.

– ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΩΡΑ τ’ όνομα στον φρούραρχο και πες του να προσθέσει όποιους νομίζει από κάτω! Δεν γνωρίζω κανένα άλλο όνομα! Το χτύπημα στους Γερμανούς δεν έγινε από Χαλκιδαίους, μήτε από άλλους πολίτες, έγινε από αντάρτες, επομένως είναι άδικο και αμαρτία μεγάλη αυτό που πάτε να κάνετε. Γι’ αυτό θα ήθελα να παρακαλέσω τον φρούραρχο ΝΑ ΠΕΘΑΝΩ ΠΡΩΤΟΣ».

Η ΠΡΑΞΗ ΤΟΥ ΑΥΤΗ ήταν τόσο συγκλονιστική ΠΟΥ ΠΑΓΩΣΕ τους κατακτητές.

////////////

ΦΥΛΑΚΗ, ΕΞΟΡΙΑ, ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ. Για τη δράση του, οι Γερμανοί τον φυλάκισαν και τον έστειλαν σε τριετή εξορία. Όταν επέστρεψε, η πόλη τον υποδέχτηκε με δάκρυα.

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ φανατισμένοι ΤΟΝ ΠΡΟΠΗΛΑΚΙΣΑΝ στους δρόμους, λόγω των πολιτικών παθών της εποχής, εκείνος αρνήθηκε την προστασία. ΒΑΔΙΣΕ ΑΝΑΜΕΣΑ ΤΟΥΣ με στωικότητα.

ΣΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ, στις 15 Οκτωβρίου 1944, ο Γρηγόριος γλίτωσε από σίγουρη ΑΝΑΤΙΝΑΞΗ τη ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΟΥ.

ΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ, νικημένα από τις συμμαχικές δυνάμεις, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη της Χαλκίδας. Θέλησαν, όμως, να κάνουν μια ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΕΞΟΔΟ. Έδεσαν με αλυσίδες πάνω στη γέφυρα μια υποβρύχια δεξαμενή καυσίμων, ενώ ένα γερμανικό πυροβόλο είχε οπλίσει προς τη δεξαμενή και τη γέφυρα. Οι Γερμανοί ήθελαν να αποκόψουν οποιαδήποτε επικοινωνία της Εύβοιας με τη Στερεά Ελλάδα. Όλοι παρακολουθούσαν έντρομοι, όταν κάποιος επενέβη.

Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΕΠΕΙΣΕ τους Γερμανούς κατακτητές να μην ανατινάξουν τη γέφυρα. Ωστόσο, εκείνοι θα αφαιρούσαν τα μαγκάνια της, ώστε να παραμείνει ανοιχτή κόβοντας την πόλη, κυριολεκτικά, στα δύο. ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ, ΟΡΓΙΣΜΕΝΟ, χτυπούσε με δύναμη τις αλυσίδες που κρατούσαν δεμένη τη δεξαμενή πάνω στη γέφυρα. Οι αλυσίδες έσπασαν και η δεξαμενή παραδόθηκε στα ακατάστατα ρεύματα του Ευρίπου, ταξιδεύοντας ως το καρνάγιο του Χειμώνα. Δύο ημέρες αργότερα, μηχανικοί έσπευσαν να επιδιορθώσουν τα μαγκάνια της, προκειμένου η γέφυρα να κλείσει και η πόλη να ενωθεί ξανά.

///////////

ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ, ο Γρηγόριος κλήθηκε να διαχειριστεί το ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών, κατέφυγαν στη Χαλκίδα περίπου 6.000 πρόσφυγες, ενώ σε ολόκληρο τον Νομό Ευβοίας ο αριθμός ανήλθε στους 12.000.

ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕ ΝΑΟΥΣ ΩΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ και συνέβαλε στη διάσωση ιερών κειμηλίων και εικόνων που είχαν φέρει οι πρόσφυγες.

ΠΕΡΙΠΟΥ 1.200 ΑΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΑΝΕΡΓΟΙ σιτίζονταν καθημερινά στη Μητρόπολη Χαλκίδας.

ΙΔΡΥΣΕ ΤΟΝ ΣΥΛΛΟΓΟ «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΣ» για την υποστήριξη των ευπαθών ομάδων. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα ανεγέρθηκαν κτήρια για ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟ, περίθαλψη ΦΥΜΑΤΙΚΩΝ και, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ.

ΙΔΡΥΣΕ ΤΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΚΟΡΙΤΣΙΟΥ, τη ΜΟΝΑΔΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ και τη ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΣΧΟΛΗ ΓΙΑ ΑΠΟΡΑ ΠΑΙΔΙΑ, προσφέροντας σε αυτά γραφική ύλη, σίτιση και ένδυση.

ΩΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ του Αδελφάτου του ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΧΑΛΚΙΔΑΣ, συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του ΠΟΛΥΪΑΤΡΕΙΟΥ Χαλκίδας.

//////////

ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, ο Μητροπολίτης Γρηγόριος συνέβαλε στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της χώρας κατά των δυνάμεων κατοχής, στηρίζοντας τον αντιστασιακό αγώνα ανεξαρτήτως ιδεολογικής κατεύθυνσης.

ΦΥΓΑΔΕΨΕ ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΤΟΥ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ προκειμένου να αποφύγουν τη σύλληψη από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής. Αρκετοί εξ αυτών διέφυγαν μέσω της Κύμης προς τη ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ και την ΑΙΓΥΠΤΟ.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ, τον Σεπτέμβριο του 1943, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ΕΙΡΗΝΙΚΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ, ενώ παρενέβη για να αποτραπούν πράξεις αυτοδικίας εις βάρος συνεργατών των Ιταλών. Χάρη στην παρέμβασή του, σώθηκαν αρκετοί από εκείνους που κινδύνευαν με αντίποινα.

ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ, συκοφαντήθηκε για ευνοϊκή μεταχείριση προς το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, γεγονός που οδήγησε στην απομάκρυνσή του από τη Μητρόπολη για διάστημα έξι μηνών και εξαναγκάστηκε σε απολογία ενώπιον αρμόδιου δικαστηρίου. Επανήλθε στα καθήκοντά του στις 9 Δεκεμβρίου 1945.

ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ ΤΟΥ 1943, εκδόθηκε διαταγή των αρχών κατοχής με την οποία οι ΕΒΡΑΙΟΙ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ όφειλαν να παρουσιαστούν και να δηλώσουν τα στοιχεία τους.

Ο ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ απευθύνθηκε στον Μητροπολίτη Γρηγόριο ζητώντας την παράδοση καταλόγου με τα ονόματα των μελών της ΙΣΡΑΗΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ.

Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΡΕΔΩΣΕ μια λίστα όπου αναγραφόταν ΜΟΝΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ. Παράλληλα, προέτρεψε τον πρόεδρο της Κοινότητας, Σολομών Μαΐση, να αποτρέψει την καταγραφή των μελών της και να τους ενθαρρύνει ΝΑ ΚΑΤΑΦΥΓΟΥΝ ΣΕ ΟΡΕΙΝΑ ΧΩΡΙΑ. Από τα 238 μέλη της Κοινότητας, μόνο 21 υπέβαλαν δήλωση, ενώ οι υπόλοιποι ΔΙΕΦΥΓΑΝ και ΔΙΑΣΩΘΗΚΑΝ, κυρίως στα χωριά της Δίρφυος.

Καθ’ υπόδειξη του Μητροπολίτη, ο υπομοίραρχος της Χωροφυλακής, Οικονομίδης, εξέδωσε ΠΛΑΣΤΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ για την υποστήριξη της διαφυγής τους.

ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 1946 έγινε ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑΣ του με εκρηκτικό μηχανισμό που τοποθετήθηκε στο μητροπολιτικό οίκημα.

ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ, στον Μητροπολιτικό Ναό, ο Γρηγόριος ΔΗΛΩΣΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΤΙ ΣΥΓΧΩΡΕΙ ΤΟΥΣ ΔΡΑΣΤΕΣ και ζήτησε από τις δικαστικές αρχές να μη διωχθούν ποινικά, δηλώνοντας: «Ἐσυγχώρησα ὡς ὤφειλον τόν δράστην καί τούς ὑποκινητάς του καί ἐζήτησα παρά τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν νά μή γίνῃ ποινική δίωξίς των».

//////////

ΕΞΕΛΕΓΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ Χαλκίδος, Ξηροχωρίου και Βορείων Σποράδων, από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον Δεκέμβριο του 1922, ΣΕ ΗΛΙΚΙΑ 31 ΕΤΩΝ.

ΤΟ 1968, Η ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΙ ΒΙΑΙΑ από τον θρόνο του, χρησιμοποιώντας ένα αντικανονικό πρόσχημα περί ορίου ηλικίας. Συνταξιοδοτήθηκε μετά τη συμπλήρωση 40 ετών ιερατικής διακονίας και 30 ετών στον βαθμό του επισκόπου.

ΚΟΙΜΗΘΗΚΕ στις 23 Ιουλίου 1971. Το 1978 στήθηκε στη γέφυρα του Ευρίπου Η ΠΡΟΤΟΜΗ ΤΟΥ, για να θυμίζει στους περαστικούς τη μορφή του «καλού ποιμένα» και ότι Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΗΓΕΤΗΣ δεν στέκεται πάνω από τον λαό, αλλά ΜΠΑΙΝΕΙ ΜΠΡΟΣΤΑ για να δεχτεί τις σφαίρες αντί για εκείνον.

Στην παραλία της Χαλκίδας, κοντά στην παλιά γέφυρα, υπάρχει η προτομή του. Ο δημιουργός της, γλύπτης Γεώργιος Καλακαλλάς, σμίλεψε τη μορφή του Μητροπολίτη σε μάρμαρο το έτος 1974.