Η έναρξη μιας ακαδημαϊκής χρονιάς συνοδεύεται συνήθως από συζητήσεις για τις αδυναμίες της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα μας. Οι πρωτοετείς, που περνούν στις αρχές του φθινοπώρου για πρώτη φορά τις πόρτες των ελληνικών πανεπιστημίων, μπορεί να αποθαρρυνθούν από την εικόνα των υποβαθμισμένων κτιριακών εγκαταστάσεων, θα πρέπει όμως να γνωρίζουν ότι σε πολλά ιδρύματα γίνεται σημαντική δουλειά, χάρη στην προσπάθεια του εκπαιδευτικού προσωπικού – πολλές φορές πέραν των προβλεπόμενων καθηκόντων τους.

Αναμφίβολα, καθοριστικός είναι και ο ρόλος εκείνων των φοιτητών που επιλέγουν να ξεφύγουν από τη λογική των εξετάσεων και να αδράξουν τις ευκαιρίες που προσφέρονται παράλληλα με τις σπουδές τους. Μια τέτοια περίπτωση είναι και αυτή της ομάδας TUCer (Technical University of Crete eco racing) του Πολυτεχνείου Κρήτης.

Οραμα: Μια φιλικότερη προς το περιβάλλον αυτοκίνηση

Από το 2007, η TUCer σχεδιάζει, εξελίσσει και κατασκευάζει πρωτότυπα ηλεκτρικά οχήματα χαμηλής κατανάλωσης και μηδενικών ρύπων, με καύσιμο το υδρογόνο. Η ομάδα αποτελείται από φοιτητές και ερευνητικό προσωπικό του Πολυτεχνείου Κρήτης, συμμετέχει αποκλειστικά σε εθελοντική βάση και συνδυάζει το όραμα για μια φιλικότερη προς το περιβάλλον αυτοκίνηση με το πάθος για τον μηχανοκίνητο αθλητισμό.

Η TUCer είναι η μοναδική ομάδα ελληνικού Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος που αγωνίζεται στην κατηγορία Hydrogen Urban Concept, δηλαδή των υδρογονοκίνητων οχημάτων πόλης.

Τα οχήματά της συμμετέχουν στον Shell Eco-marathon, έναν διεθνή διαγωνισμό ενεργειακής αποδοτικότητας που διοργανώνεται στην Ευρώπη από το 1985 και απευθύνεται σε ομάδες εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Η TUCer, η οποία έχει στο ενεργητικό της σημαντικές διεθνείς διακρίσεις, είναι η μοναδική ομάδα ελληνικού Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος που αγωνίζεται στην κατηγορία Hydrogen Urban Concept, δηλαδή των υδρογονοκίνητων οχημάτων πόλης.

Στόχος: Η χαμηλότερη κατανάλωση

Με αφορμή την αναζήτηση νέων μελών, μιλήσαμε με τον Σάββα Πιπερίδη, μέλος ΕΔΙΠ της Σχολής Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, από το Εργαστήριο Ευφυών Συστημάτων και Ρομποτικής, και επικεφαλής της TUCer. Η συζήτηση ξεκίνησε από τη δεύτερη θέση που κατέκτησε η ομάδα στον Shell Eco-marathon Poland 2026 και κατέληξε σε όσα μπορεί να αποκομίσει ένας φοιτητής όταν αποφασίσει να ασχοληθεί ουσιαστικά με ένα τέτοιο εγχείρημα.

Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στις αρχές του φετινού καλοκαιριού στο Silesia Ring της Πολωνίας. Εκεί η TUCer πέτυχε την καλύτερη κατάταξη ελληνικής ομάδας στα 41 χρόνια του θεσμού. Με επίδοση 138,21 χιλιομέτρων ανά κυβικό μέτρο υδρογόνου, τερμάτισε πίσω από τη Cityjoule του Polytech Nantes, που σημείωσε 322,77 χλμ./κ.μ., και μπροστά από την TUS Team του Πολυτεχνείου της Σόφιας, με 119,75 χλμ./κ.μ.

«Ο διαγωνισμός διαθέτει πολύ μεγάλη ακαδημαϊκή αίγλη. Οι επιδόσεις βρίσκονται σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο και συμμετέχουν πολύ αξιόλογα ιδρύματα. Πρόκειται για πανεπιστήμια που παρουσιάζουν κάθε χρόνο καινοτομίες και καινούργια οχήματα. Στις ομάδες υπάρχουν μεταπτυχιακοί, υποψήφιοι διδάκτορες και άνθρωποι που εργάζονται ενεργά στην έρευνα. Οι συμμετοχές στην Ευρώπη μπορούν να φτάσουν τις 200, κάτι που νομίζω ότι μιλάει από μόνο του», επισημαίνει ο Σάββας Πιπερίδης.

Ο διαγωνισμός δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Οι ομάδες πρέπει να καλύψουν μια συγκεκριμένη απόσταση μέσα σε καθορισμένο χρόνο και η κατάταξη προκύπτει από την ενέργεια που κατανάλωσε κάθε όχημα. «Πρέπει επομένως να αξιοποιήσεις σχεδόν ολόκληρο τον διαθέσιμο χρόνο, κινούμενος όσο γίνεται πιο αργά, προκειμένου να πετύχεις τη βέλτιστη κατανάλωση».

Στον διαγωνισμό υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες, τα πρωτότυπα, στα οποία οι σχεδιαστικοί περιορισμοί είναι λιγοστοί, και τα Urban Concept, τα οποία προσομοιώνουν μικρά οχήματα πόλης. Τα δεύτερα πρέπει να διαθέτουν συγκεκριμένες διαστάσεις, φώτα, φλας, κόρνα – όπως θα απαιτούσε ο ΚΟΚ προκειμένου το όχημα να κυκλοφορήσει στην πόλη. «Η κατηγορία των οχημάτων πόλης μάς γοήτευσε από την αρχή. Στόχος της είναι να στρέψει τις ομάδες προς οχήματα που θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν με ασφάλεια σε πραγματικό αστικό περιβάλλον. Ετσι, υπάρχουν συγκεκριμένες διαστάσεις για τον χώρο του οδηγού, τις θέσεις του τιμονιού και των ποδοστηρίων, και γενικά όλα όσα χρειάζονται για να σχεδιαστεί ένα λειτουργικό μονοθέσιο όχημα πόλης».

Με καύσιμο το υδρογόνο

Τόσο τα πρωτότυπα όσο και τα Urban Concept μπορούν να χρησιμοποιούν διαφορετική πηγή ενέργειας. Υπάρχουν δηλαδή οχήματα με κινητήρες εσωτερικής καύσης και ηλεκτροκίνητα που τροφοδοτούνται από συσσωρευτές ή κυψέλες καυσίμου υδρογόνου.

Η TUCer επέλεξε την πιο σύνθετη τεχνολογία, μας λέει ο Σάββας Πιπερίδης. «Το υδρογόνο είναι ίσως η δυσκολότερη επιλογή. Υπάρχουν ζητήματα παροχής και πιθανών διαρροών, η διαχείριση της κυψέλης καυσίμου και, κατά κανόνα, ένα ειδικό σύστημα συσσωρευτών για την ανάκτηση ενέργειας. Ομως, η εν λόγω δυσκολία μάς προσφέρει ταυτόχρονα τα πλουσιότερα ερευνητικά αποτελέσματα, γιατί συνδέεται άμεσα -από τη σχεδίαση μέχρι την κατασκευή- με τα μαθήματα της σχολής και με τα εργαστήριά μας. Αναπτύσσουμε, δηλαδή, λογισμικό, ηλεκτρονικές συσκευές και μεθόδους ελέγχου».

Για το 2026, η ομάδα εγκατέστησε νέα, ελαφρύτερα και πιο αξιόπιστα συστήματα πέδησης. Παράλληλα, ολοκλήρωσε τη δεύτερη έκδοση του ηλεκτρονικού συστήματος ελέγχου των κυψελών υδρογόνου, με νέα κυκλώματα, νέο ελεγκτή και νέο λογισμικό. Το σύστημα τοποθετήθηκε στο όχημα μόλις δύο μήνες πριν από τον αγώνα, αλλά απέδειξε την αξιοπιστία του και συνέβαλε στη μείωση της κατανάλωσης.

«Αυτό μας έδωσε δύο πολύ καλές έγκυρες προσπάθειες, με τις καλύτερες επιδόσεις που έχουμε πετύχει ποτέ. Το αυτοκίνητο έδειξε από την πρώτη προσπάθεια ότι ήταν σωστά ρυθμισμένο. Λίγο πριν από τη λήξη του αγώνα πετύχαμε την καλύτερη επίδοση της ιστορίας μας και ανεβήκαμε στη δεύτερη θέση. Από όσο μπορέσαμε να διαπιστώσουμε στο αρχείο της διοργάνωσης, καμία ελληνική ομάδα δεν είχε φτάσει ποτέ τόσο ψηλά».

Ο καύσωνας δοκίμασε τις ομάδες

Για το 2026 η αποστολή αποτελούνταν από τους Κωνσταντίνο Αθανασόπουλο και Δημήτριο Ράμμο, από τη Σχολή Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης, και τους Ανδρέα Βυθούλκα και Γεώργιο Συντυχάκη, από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών.

Τόσο η ελληνική ομάδα όσο και οι υπόλοιποι συμμετέχοντες δεν είχαν να αντιμετωπίσουν μόνο το υψηλό επίπεδο ανταγωνισμού αλλά και τις πρωτοφανείς θερμοκρασίες καύσωνα κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε η φετινή διοργάνωση.

«Υστερα από 15 συμμετοχές μπορώ να πω με σιγουριά ότι ήταν ο πιο εφιαλτικός αγώνας που έχουμε ζήσει, εξαιτίας του καύσωνα», τονίζει ο Πιπερίδης. «Είχε 41 βαθμούς υπό σκιά και ο θάλαμος του οδηγού έφτασε τους 47 βαθμούς. Ο οδηγός της ομάδας, ο Δημήτρης Ράμμος, έπρεπε να αντέξει σχεδόν μία ώρα μέσα στο όχημα φορώντας την αγωνιστική στολή, αν συνυπολογίσουμε τους ελέγχους εισόδου και τις μετρήσεις της κατανάλωσης στον τερματισμό. Πολλές ομάδες εγκατέλειψαν. Υπήρξαν λιποθυμίες και άλλα περιστατικά. Χρειάστηκε να καλύψουμε το όχημα με ανακλαστική ταινία προκειμένου να περιοριστεί κάπως η εσωτερική θερμοκρασία. Στο τέλος, πάντως, η δική μας αντοχή αποδείχθηκε καλύτερη. Τελικά, από τις δέκα ομάδες που πέρασαν τον τεχνικό έλεγχο μόνον τρεις κατάφεραν να πραγματοποιήσουν μια έγκυρη προσπάθεια. Ηταν πραγματικά μια κόλαση».

Ανταλλαγή τεχνογνωσίας

Η συγκεκριμένη διοργάνωση λειτουργεί και ως ανοιχτό πεδίο ανταλλαγής τεχνογνωσίας, εξηγεί ο Σάββας Πιπερίδης. Τα οχήματα δεν κρύβονται πίσω από κλειστές πόρτες. «Εχουμε μάθει πάρα πολλά παρατηρώντας τι κάνουν οι άλλες ομάδες. Συχνά ερχόμαστε σε άμεση επικοινωνία και μας εξηγούν με χαρά τις τεχνολογικές λύσεις που επέλεξαν. Βλέπεις τι λειτουργεί και μπορείς να αναπτύξεις τη δική σου πολιτική. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για εμάς, επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα αυτοκινητοβιομηχανία που να μπορεί να μας προσφέρει αντίστοιχη καθοδήγηση. Χωρίς αυτή την επαφή θα ήμασταν πολύ απομονωμένοι».

Το δυσκολότερο εσωτερικό ζήτημα είναι η διατήρηση της γνώσης. Τα νέα μέλη χρειάζονται εκπαίδευση στην ασφάλεια πριν εργαστούν μόνα τους με υδρογόνο, ηλεκτρονικά κυκλώματα, υψηλές θερμοκρασίες και εργαλεία μηχανουργείου. Στη συνέχεια πρέπει να μάθουν όχι μόνο να κατασκευάζουν, αλλά και να λειτουργούν μέσα στην ιδιαίτερη κουλτούρα ενός διεθνούς αυτοκινητοδρομίου.

«Ενα παλιό μέλος που έχει πάει έστω μία φορά στον διαγωνισμό είναι πολύτιμο για τους νεότερους. Μπορεί, για παράδειγμα, να μεταφέρει τη γνώση ενός τεχνικού ελέγχου ή τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συμπεριφέρεσαι μέσα στην πίστα. Δυστυχώς, πολλοί φοιτητές, αφού εκπαιδευτούν για ένα ή δύο χρόνια, φεύγουν για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό. Αναμφίβολα, η ομάδα τούς βοηθά να ανοίξουν αυτόν τον δρόμο, αλλά για εμάς δημιουργείται ένα κενό στη μεταφορά της γνώσης».

Κάθε Σεπτέμβριο η TUCer αναζητά νέα μέλη. Τα πρώτα απτά αποτελέσματα της δουλειάς τους εμφανίζονται συνήθως τον Φεβρουάριο. Μέχρι τότε, αρκετοί έχουν αποχωρήσει εξαιτίας της πίεσης. Οσοι παραμένουν, όμως, βλέπουν τις ιδέες τους να αποκτούν υλική υπόσταση. «Αρχίζουν να βλέπουν τα αποτελέσματα της σχεδίασης και του κόπου τους. Η διαδικασία της συμμετοχής τούς κάνει δημιουργικούς και τους αλλάζει. Δεν λειτουργούν πλέον σαν τον τυπικό φοιτητή που έχει μάθει μια μέθοδο και τη χρησιμοποιεί μόνο στο χαρτί για τις εξετάσεις».

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η εμπειρία μετρά αποφασιστικά και στην αγορά εργασίας. Παλαιότερα μέλη της TUCer εργάζονται σήμερα σε εταιρείες όπως οι Volvo, Aston Martin, Apple και Waymo. «Δεν γνωρίζω κάποιο μέλος της ομάδας που έκανε αίτηση για μια θέση σχετική με το αντικείμενό του και απορρίφθηκε. Οταν μιλάς με έναν άνθρωπο της βιομηχανίας και μπορείς να πεις ότι έχεις συμμετάσχει σε αγώνες, έχεις περάσει τεχνικό έλεγχο, έχεις σχεδιάσει και κατασκευάσει με αυστηρές προδιαγραφές και έχεις πραγματικές μετρήσεις από διεθνή διοργάνωση, αυτό είναι ό,τι καλύτερο».

Οι φοιτητές συμμετέχουν ακόμη και στην αναζήτηση χορηγών. Για να λάβει μέρος η ομάδα σε έναν διαγωνισμό απαιτούνται περίπου 40.000 ευρώ, ενώ μεταφορικά και διαμονή απορροφούν σχεδόν το ένα τρίτο του προϋπολογισμού. Ας σημειωθεί πως κανένα μέλος δεν αμείβεται για τις πολυάριθμες ώρες που αναλώνει σε αυτή την προσπάθεια, όμως υπάρχει άλλου είδους αποζημίωση, σύμφωνα με τον Σάββα Πιπερίδη: «Στο τέλος έχουμε έναν χαρούμενο μηχανικό – ακόμη κι αν δεν κατακτήσουμε κάποια διάκριση. Τα παιδιά έχουν φύγει από τα Χανιά, έχουν ταξιδέψει έως τη χώρα της διοργάνωσης, έχουν ζήσει για επτά ημέρες σε ένα αυτοκινητοδρόμιο μαζί με τους άλλους διαγωνιζόμενους και έχουν δει το όχημα που έναν ολόκληρο χρόνο βιδώνουν, ξεβιδώνουν, συγκολλούν και προγραμματίζουν να αγωνίζεται ανάμεσα σε άλλα οχήματα. Αυτά τα συναισθήματα είναι μοναδικά. Ετσι και τα παιδιά της φετινής αποστολής απέκτησαν εφόδια, πραγματικά, ξεχωριστά. Περάσαμε την κόλαση του καύσωνα, ζήσαμε σε συνθήκες κατασκήνωσης – ήταν σαν να πήγαμε στον πόλεμο και να γυρίσαμε με ένα μετάλλιο. Αυτή είναι μια εμπειρία που θα θυμούνται σε όλη τους τη ζωή».

Κλείνοντας τη συζήτησή μας, ζητήσαμε από τον Σάββα Πιπερίδη να σχολιάσει τις εξελίξεις στον τομέα της υδρογονοκίνησης. Ο ίδιος εξέφρασε την απογοήτευσή του για το περιορισμένο διεθνές ενδιαφέρον απέναντι στις δυνατότητες του υδρογόνου. Οπως επισήμανε, η Ευρωπαϊκή Ενωση χρηματοδοτεί την προώθησή του, παρά την ισχυρή επιρροή του λόμπι των υδρογονανθράκων, χωρίς όμως μέχρι στιγμής απτά αποτελέσματα. «Αυτό αποτυπώνεται και στον αριθμό των πρατηρίων υδρογόνου στην Ευρώπη, ο οποίος παραμένει σταθερά κάτω από 200». Κατά την εκτίμησή του, ένας από τους λόγους είναι ότι τα ορυκτά καύσιμα, ιδιαίτερα μετά την έναρξη των πολέμων των τελευταίων ετών, εξακολουθούν να αποφέρουν πολύ υψηλά κέρδη.