Ερωτήματα όπως «θα ωφελήσει την ψυχική υγεία του παιδιού μας η απόκτηση ενός κατοικιδίου;» είναι όλο και πιο συνηθισμένα και επίκαιρα. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, περισσότερα από τα μισά νοικοκυριά έχουν πλέον ένα ή περισσότερα κατοικίδια.

Προσκόλληση είναι η ονομασία για τον συναισθηματικό δεσμό μεταξύ ενός αναπτυσσόμενου παιδιού και του φροντιστή που του παρέχει ασφάλεια και παρηγοριά. Αυτού του είδους ο δεσμός μπορεί επίσης, σε κάποιο βαθμό, να αναπτυχθεί και με τα ζώα, και αυτές οι σχέσεις έχει αποδειχθεί ότι έχουν μια σειρά από ευεργετικά αποτελέσματα:

• Ενισχύουν τη συναισθηματική ρύθμιση, βοηθώντας τα παιδιά να μάθουν να ηρεμούν μόνα τους

• Καλλιεργούν την υπευθυνότητα, την ενσυναίσθηση και τα ηθικά πρότυπα

• «Λειτουργούν ως καταλύτης» για τις σχέσεις με τους ανθρώπους, για παράδειγμα όταν ένα κατοικίδιο αποτελεί σημείο κοινού ενδιαφέροντος μεταξύ ενός παιδιού και ενός μέλους της οικογένειας που δεν γνωρίζει τόσο καλά

• Υποστηρίζουν τη φιλοκοινωνική συμπεριφορά

• Βοηθούν στην κατανόηση της μη λεκτικής επικοινωνίας

• Μπορούν να λειτουργήσουν ως αντικείμενο παρηγοριάς, παίρνοντας τη θέση του πρωταρχικού δεσμού προσκόλλησης του παιδιού όταν το άτομο αυτό δεν είναι παρόν.

Αλλά πέρα από αυτά τα οφέλη, πώς επηρεάζει η συμβίωση με ένα ζώο την ψυχική υγεία των παιδιών; Μπορούμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα εξετάζοντας ζητήματα που κατηγοριοποιούνται είτε ως εσωτερικευμένα (όπως η κατάθλιψη, το άγχος και τα σχετικά σωματικά συμπτώματά τους) είτε ως εξωτερικευμένα (η συμπεριφορά του παιδιού και η σχέση του με το περιβάλλον του: επιθετικότητα, παραβίαση κανόνων κ.ο.κ.).

Η μελέτη INMA

Αναλύσαμε δεδομένα που παρασχέθηκαν από το Πρόγραμμα INMA (Infancia y Medio Ambiente, Παιδική Ηλικία και Περιβάλλον). Επρόκειτο για μια μελέτη κοόρτης, πράγμα που σημαίνει ότι περιελάμβανε περιοδική παρακολούθηση μιας ομάδας συμμετεχόντων — σε αυτή την περίπτωση, από την εγκυμοσύνη έως την ηλικία των 6-7 ετών — μέσω ερωτηματολογίων, περιβαλλοντικών μετρήσεων και κλινικών εξετάσεων.

Η εργασία μας περιέλαβε περίπου 1.900 νοικοκυριά στην Ισπανία, τα οποία βρίσκονται στην Αστούριας, την Γκιπούθκοα (Χώρα των Βάσκων), το Σαμπαντέλ (Βαρκελώνη) και τη Βαλένθια. Από αυτά, το 52,3% είχε ή είχε αποκτήσει ένα ή περισσότερα κατοικίδια. Το 19,1% ζούσε ή είχε ζήσει με σκύλους, το 8,7% με γάτες, το 14,8% με πουλιά και το 28,6% με άλλα ζώα όπως χάμστερ, κουνέλια, χελώνες ή ψάρια.

Όταν αξιολογήσαμε τη σχέση μεταξύ της παρουσίας ζώων και της ψυχικής υγείας, παρατηρήσαμε ότι τα παιδιά που δεν είχαν ποτέ κατοικίδιο εμφάνισαν τις πιο θετικές βαθμολογίες. Ορισμένες τάσεις, αν και δεν μπορούν να θεωρηθούν στατιστικά σημαντικές, έδειξαν ελαφρώς πιο αρνητικά αποτελέσματα μεταξύ των παιδιών που ζούσαν πάντα με κατοικίδια. Όσα είχαν κατοικίδια μόνο κατά διαστήματα είχαν υψηλότερους κινδύνους να εμφανίσουν προβλήματα, αν και αυτό το μοτίβο ήταν στατιστικά σημαντικό μόνο για τις γάτες.

Για να ληφθούν υπόψη άλλοι παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν αυτή τη σχέση, πραγματοποιήσαμε πρόσθετες αναλύσεις για να προσαρμόσουμε τα αποτελέσματα ανάλογα με την κοινωνική τάξη, το φύλο, την ηλικία, την κοόρτη κ.ο.κ. Δεν βρήκαμε καμία διαφορά μεταξύ εκείνων που δεν είχαν ζήσει ποτέ με ζώα και εκείνων που τα είχαν πάντα ή μόνο περιστασιακά. Αυτό ίσχυε για τη μεταβλητή που μελέτησε οποιοδήποτε είδος κατοικιδίου, καθώς και για τις ειδικές που αξιολόγησαν τη σχέση με σκύλους και πουλιά.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η κατοχή γάτας στην ηλικία των 4-5 ετών συσχετίστηκε με περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας. Η σταθερή παρουσία άλλων ζώων — όπως χάμστερ, κουνέλια, χελώνες ή ψάρια — καθ’ όλη τη διάρκεια της πρώιμης παιδικής ηλικίας φάνηκε να έχει προστατευτική επίδραση τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια.

Ερμηνεύοντας τα ευρήματά μας

Στα πρώτα χρόνια της ζωής, οι συναισθηματικοί δεσμοί μπορεί να μην έχουν διαμορφωθεί πλήρως. Ως εκ τούτου, η παρουσία σκύλων ή πουλιών μπορεί να μην έχει σημαντική επίδραση στην ψυχική υγεία. Είναι επίσης πιθανό μεταβλητές που δεν συμπεριλήφθηκαν στη μελέτη μας να έχουν επηρεάσει τα αποτελέσματα.

Στην περίπτωση των γατών, ο τρόπος αλληλεπίδρασής τους με τους ανθρώπους θα μπορούσε να εξηγήσει τα αποτελέσματα που παρατηρήθηκαν. Είναι πιο ανεξάρτητες, γεγονός που περιορίζει τη συναισθηματική σύνδεση, και ορισμένες οικογένειες μπορεί να επιλέγουν αυτό το ζώο ως κατοικίδιο επειδή τα παιδιά τους έχουν δικές τους συναισθηματικές ανάγκες.

Επιπλέον, η τοξοπλάσμωση είναι πιο συχνή στις γάτες απ’ ό,τι σε άλλα ζώα. Αυτή η μόλυνση — που προκαλείται από το παράσιτο Toxoplasma gondii το οποίο μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο — συνδέεται με προβλήματα συμπεριφοράς, καθώς και με σοβαρές ψυχικές διαταραχές όπως η διπολική διαταραχή και η σχιζοφρένεια.

Η ύπαρξη ψαριών, χελωνών και χάμστερ σε συνεχή βάση φαίνεται πράγματι να προστατεύει τα παιδιά από προβλήματα ψυχικής υγείας. Αυτά τα κατοικίδια απαιτούν σταθερή και εύκολη επαφή και βοηθούν τα παιδιά να μάθουν υπευθυνότητα, ενσυναίσθηση και αυτοέλεγχο.

Οι σταθεροί δεσμοί είναι καλύτεροι

Η μελέτη μας δεν συσχέτισε σαφώς την παρουσία ορισμένων κατοικιδίων, όπως οι σκύλοι και τα πουλιά, με οφέλη ή βλάβη στην ψυχική υγεία των παιδιών. Αυτό θα μπορούσε να οφείλεται στο ότι η εργασία μας επικεντρώθηκε στην έκθεση σε κατοικίδια σε πολύ πρώιμο στάδιο της ζωής — απαιτούνται περαιτέρω μελέτες που να εστιάζουν σε μεγαλύτερα παιδιά.

Επιπλέον, τα παιδιά που ζούσαν με ζώα όπως χάμστερ, κουνέλια, ψάρια ή χελώνες σε τακτική βάση πέτυχαν καλύτερα αποτελέσματα από εκείνα που τα είχαν μόνο περιστασιακά. Αυτό υποδηλώνει ότι ένας συνεχής δεσμός μπορεί να είναι πιο ωφέλιμος από μια σποραδική έκθεση.

Ενώ η συμβίωση με ένα κατοικίδιο μπορεί να προάγει την υπευθυνότητα, την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική αυτορρύθμιση, ο πραγματικός αντίκτυπός της εξαρτάται από παράγοντες όπως η φύση του δεσμού, η ηλικία και το στυλ ανατροφής.

Σχετικά με τους συγγραφείς

Llúcia González Safont: Ερευνήτρια του Συνεργατικού Κέντρου Βιοϊατρικής Έρευνας στην Επιδημιολογία και τη Δημόσια Υγεία (CIBERESP) και μέλος της Μικτής Μονάδας Έρευνας στην Επιδημιολογία, το Περιβάλλον και την Υγεία FISABIO-Universitat Jaume I -Universitat de València, Fisabio. Blanca Sarzo Carles: Μεταδιδακτορική ερευνήτρια. Βιοστατιστική, Fisabio. Marisa Estarlich Estarlich: Επίκουρη καθηγήτρια (Profesora contratada doctor), Universitat de València.

Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από το The Conversation και αναδημοσιεύεται υπό άδεια Creative Commons. Διαβάστε το πρωτότυπο άρθρο.

the-independent.com