Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά την Τρίτη ότι οι ΗΠΑ θα «αναβάλουν την επίθεσή μας» στο Ιράν μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία, σε μια εντυπωσιακή υπαναχώρηση, αφού προηγουμένως είχε απορρίψει τις εκκλήσεις για παράταση της κατάπαυσης του πυρός και είχε απειλήσει να σφυροκοπήσει μη στρατιωτικές υποδομές.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επέμεινε ότι δεν βρίσκεται υπό «καμία πίεση χρόνου» για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας και ότι θα δώσει προτεραιότητα σε μια «καλή συμφωνία για τον αμερικανικό λαό», αλλά παραμένει σημαντικό χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών σε βασικά ζητήματα.

Το αμερικανικό ναυτικό συνεχίζει να αποκλείει τα ιρανικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, ένα επώδυνο αντίμετρο στο κλείσιμο της διαδρομής από το Ιράν, το οποίο οι αναλυτές εκτιμούν ότι κοστίζει στην Τεχεράνη έως και 435 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα.

Παρόλα αυτά, οι ειδικοί λένε ότι το Ιράν έχει δείξει πολύ μεγαλύτερη ανοχή σε αυτού του είδους την πίεση από ό,τι θα ήθελαν να παραδεχτούν οι τρίτοι, και ο Τραμπ θα εξακολουθεί να επηρεάζεται από την εγχώρια πολιτική πίεση λόγω των αυξανόμενων τιμών της ενέργειας.

Ενώ η οικονομία του Ιράν θα πληγεί αναμφίβολα από έναν παρατεταμένο πόλεμο, οι αναλυτές λένε ότι το status quo θα μπορούσε τελικά να ενισχύσει το αυταρχικό καθεστώς.

Με το Πεντάγωνο να προβλέπει τώρα, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι θα χρειαστούν πιθανώς έξι μήνες για την απομάκρυνση των ναρκών από τα Στενά, ο Independent εξετάζει το κόστος του πολέμου σε κατάσταση αναμονής.

Πώς θα επηρεάσει το Ιράν η «επ’ αόριστον κατάπαυση του πυρός» του Τραμπ;

Τα Στενά του Ορμούζ αποδείχθηκαν ένας ισχυρός μοχλός ιρανικής επιρροής από τότε που ξέσπασε η σύγκρουση στις 28 Φεβρουαρίου. Το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχεται συνήθως από αυτή τη θαλάσσια οδό. Το κλείσιμο της έχει εξαντλήσει τα παγκόσμια αποθέματα, ανεβάζοντας τις τιμές και δημιουργώντας ευρεία υποστήριξη για τον γρήγορο τερματισμό του πολέμου.

Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι το status quo είναι επίσης μη βιώσιμο για το Ιράν, το οποίο, όπως λέει, «χάνει 500 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα» από τον αποκλεισμό των εισαγωγών και εξαγωγών του από τις ΗΠΑ.

Ο Miad Maleki, ανώτερος συνεργάτης στο Foundation for Defense of Democracies (FDD), εκτίμησε ότι αυτό θα μπορούσε να κοστίσει στο Ιράν 435 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, καθώς περισσότερο από το 90% του ετήσιου εμπορίου του, ύψους 109,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, διέρχεται από τα Στενά. Πριν τεθεί σε ισχύ ο αποκλεισμός, το Ιράν παρήγαγε περίπου 139 εκατομμύρια δολάρια μόνο από έσοδα πετρελαίου κάθε μέρα.

Ο αποκλεισμός σταματά επίσης τις εξαγωγές πετροχημικών ύψους περίπου 54 εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως και τις μη πετρελαϊκές εξαγωγές ύψους 79 εκατομμυρίων δολαρίων, εκτιμά το FDD. Επιπλέον, επηρεάζει τις ημερήσιες εισαγωγές ύψους 159 εκατομμυρίων δολαρίων προς το Ιράν, δημιουργώντας ελλείψεις σε τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης και αυξάνοντας τις τιμές.

Μακροπρόθεσμα, το Ιράν κινδυνεύει με ανεπανόρθωτη ζημιά στα πετρελαϊκά του αποθέματα εάν αναγκαστεί να κλείσει πετρελαιοπηγές καθώς γεμίζουν οι αποθηκευτικοί χώροι. Το κλείσιμο μπορεί να καταστήσει το πετρέλαιο μη προσβάσιμο, προκαλώντας ετήσιες απώλειες δισεκατομμυρίων.

Ο Andreas Krieg, ανώτερος λέκτορας στη Σχολή Σπουδών Ασφαλείας στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε στον Independent ότι το status quo «δεν είναι βιώσιμο με καμία κανονική εμπορική έννοια». Ακόμη και αν και οι δύο πλευρές μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως μοχλό πίεσης βραχυπρόθεσμα, παραμένει οικονομικά «διαβρωτικό» μακροπρόθεσμα.

Το Ιράν «μπορεί να ανεχθεί αυτού του είδους την πίεση περισσότερο από ό,τι θα ήθελαν να παραδεχτούν οι περισσότεροι τρίτοι», εκτίμησε ο Δρ Krieg. Αλλά ο Τραμπ έχει «εν μέρει δίκιο» ότι η χώρα «υφίσταται πραγματική υλική ζημιά περιορίζοντας το δικό της εξαγωγικό περιβάλλον, ενισχύοντας την περιφερειακή της απομόνωση και επιταχύνοντας τις επενδύσεις του Κόλπου σε εναλλακτικές λύσεις αντί του Ορμούζ».

Το παράδοξο, είπε, είναι ότι αν το αδιέξοδο διαρκέσει, το ιρανικό καθεστώς είναι πιθανό να ανασυγκροτηθεί ταχύτερα από το αναμενόμενο, ακόμη και αν εξασθενήσει οικονομικά.

«Η τελευταία εσωτερική εικόνα υποδηλώνει ότι η επιβίωση από αυτή την αντιπαράθεση έχει ήδη δώσει στο καθεστώς μια ανανεωμένη αίσθηση νομιμότητας μεταξύ της βάσης του και ότι οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) γίνονται ακόμη πιο κεντρικοί στη λήψη αποφάσεων.

Σε βάθος χρόνου, ένα πολύ μακρύ αδιέξοδο θα εξακολουθούσε να διαβρώνει την οικονομία του Ιράν, να αυξάνει την εσωτερική πίεση και να κάνει το κράτος πιο εύθραυστο. Αλλά βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, οι IRGC μπορούν απολύτως να ανεχθούν αυτού του είδους το status quo, επειδή ενισχύει την ιδέα ότι μόνο η σκληρή ισχύς, η καταστολή και ο στρατηγικός εξαναγκασμός διατηρούν το σύστημα. Υπό αυτή την έννοια, ένα παρατεταμένο αδιέξοδο στο Ορμούζ αποδυναμώνει το Ιράν ως κανονική οικονομία, αλλά μπορεί να το ενισχύσει ως κράτος ασφαλείας».

Μπορεί ο κόσμος να αντέξει το κόστος;

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ συνεχίζει να γίνεται αισθητό σε όλη την παγκόσμια οικονομία.

Ο πληθωρισμός στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκε στο 3,3% το έτος έως τον Μάρτιο, λόγω των υψηλότερων τιμών των καυσίμων, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (ONS).

Ο Δρ Valentin Boboc, ανώτερος οικονομολόγος στο think tank Institute of Economic Affairs, δήλωσε στον Independent ότι «έχοντας διαφοροποιήσει επιτυχώς το χαρτοφυλάκιο LNG μακριά από τον Κόλπο, το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πιο προστατευμένο από κραδασμούς φυσικής προσφοράς σε σχέση με τους ομολόγους του στην ΕΕ».

«Ωστόσο, οι εισαγωγές LNG παραμένουν η κύρια έκθεση, αλλά ο μέτριος πληθωρισμός, η σταθερή νομισματική πολιτική και η ασφάλεια της φυσικής προσφοράς θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα ξεπεράσει αυτό το σοκ πιο κατάλληλα από την ΕΕ».

Ο επίτροπος ενέργειας της ΕΕ εκτίμησε την Τετάρτη ότι το status quo κοστίζει επίσης στο μπλοκ 500 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, προειδοποιώντας ότι έρχονται «πολύ δύσκολοι μήνες, ή ενδεχομένως και χρόνια».

Στις ΗΠΑ, οι διογκωμένες τιμές της βενζίνης κοστίζουν στους καταναλωτές επιπλέον 300-450 εκατομμύρια δολάρια κάθε μέρα, σύμφωνα με τον Patrick De Haan, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαιοειδών στην GasBuddy, η οποία παρέχει ενημερώσεις για τις τιμές της βενζίνης σε πραγματικό χρόνο.

Είπε την Τρίτη ότι οι Αμερικανοί έχουν μέχρι στιγμής ξοδέψει συνολικά περίπου 17,6 δισεκατομμύρια δολάρια περισσότερα για βενζίνη από την έναρξη της σύγκρουσης.

Ο Δρ Boboc δήλωσε ότι το κόστος για τις ΗΠΑ θα είναι «κυρίως πολιτικό», με τις εγχώριες τιμές στις αντλίες να αποτελούν «κρίσιμη ευθύνη» ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Ξεχωριστά, οι σύμμαχοι του Κόλπου μπορεί να γίνονται ανήσυχοι λόγω της έλλειψης μιας μακροπρόθεσμης λύσης για τη ναυτιλιακή ασφάλεια, είπε.

Τα Στενά του Ορμούζ διευκολύνουν επίσης τεράστιες μετακινήσεις λιπασμάτων και το συνεχιζόμενο κλείσιμό τους θα επηρεάσει τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων. Οι ΗΠΑ εισάγουν περίπου το 13% των λιπασμάτων τους από τον Κόλπο· η Ινδία εισάγει το 25% των λιπασμάτων της από τον Κόλπο.

Ο ΟΗΕ ανακοίνωσε την Πέμπτη ότι οι υψηλότερες τιμές καυσίμων και λιπασμάτων από την κρίση θα ωθήσουν 30 εκατομμύρια ανθρώπους πίσω στη φτώχεια παγκοσμίως.

Ο Martin Navias, συν-συγγραφέας του «Tanker Wars: The Assault on Merchant Shipping During the Iran-Iraq Crisis», συμφώνησε ότι η πίεση στις ΗΠΑ σήμερα είναι πρωτίστως ένα πολιτικο-οικονομικό ζήτημα, όχι στρατιωτικό.

«Δεν υπάρχει περίπτωση το Ιράν να μπορέσει να κρατήσει αυτά τα Στενά κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα απέναντι στην αμερικανική ισχύ», δήλωσε ο Δρ Navias στον Independent.

Οι IRGC έχουν αναπτύξει τις ικανότητές τους κατά της ναυτιλίας από τη δεκαετία του 1980, αλλά το Αμερικανικό Ναυτικό θα μπορούσε να συνοδεύει πλοία στον Κόλπο για να τα προστατεύει μέσω των Στενών του Ορμούζ, εάν υπήρχε η πολιτική βούληση.

Πρόσθεσε ότι είναι «ακατανόητο» το γεγονός ότι οι ΗΠΑ κατέληξαν καθόλου σε αυτή τη θέση, χαρακτηρίζοντας το κλείσιμο των Στενών ως αποτυχία σχεδιασμού και τον πόλεμο ως «καταστροφικό από αμερικανο-δυτική σκοπιά».

«Δεν είναι ότι αυτά τα μέσα παρουσίασαν στους Ισραηλινούς ή στους Αμερικανούς κάποια μεγαλύτερη πρόκληση πληροφοριών… Απλώς δεν αφιέρωσαν ποτέ τις προσπάθειές τους σε αυτό».

Πώς θα ανταποκριθεί ο κόσμος;

Η Βρετανία και η Γαλλία εξακολουθούν να προσπαθούν να συγκαλέσουν έναν πολυεθνικό συνασπισμό για το άνοιγμα των Στενών – αλλά δεν σχεδιάζουν να παρέμβουν μέχρι να επιτευχθεί μια «βιώσιμη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός».

Με τον κόσμο να περιμένει τις ΗΠΑ και το Ιράν να συμφωνήσουν στους όρους, χώρες που μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά μπορεί να αναδειχθούν ως ανταγωνιστικές εναλλακτικές λύσεις βραχυπρόθεσμα, ενώ τα επηρεαζόμενα κράτη στον Κόλπο χτίζουν τις υποδομές για να αποφύγουν τέτοια σοκ στο μέλλον.

Στις αρχές Απριλίου, οι Financial Times ανέφεραν ότι στελέχη του πετρελαίου και της βιομηχανίας στον Κόλπο εξέταζαν ήδη μεγάλες επενδύσεις σε νέους αγωγούς για να αποφύγουν εντελώς τα Στενά. Το Κατάρ, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ είναι τα πιο εκτεθειμένα στους αποκλεισμούς, έχοντας λιγότερους ουσιαστικούς τρόπους παράκαμψης των Στενών.

Αυτά τα εναλλακτικά κανάλια μπορεί να κοστίσουν δισεκατομμύρια και να χρειαστούν χρόνια για να ολοκληρωθούν, αλλά θα καθιστούσαν τα κράτη που εξαρτώνται από την ενέργεια λιγότερο ευάλωτα σε εξωτερικά γεγονότα, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό τώρα που το Ιράν έμαθε ότι «μπορεί τελικά να χρησιμοποιήσει τα Στενά ως όπλο», δήλωσε ο Δρ Krieg.

Αλλά άλλες, άυλες απώλειες μπορεί επίσης να διαμορφώσουν τον κόσμο μακροπρόθεσμα.

«Η Ουάσιγκτον φαίνεται λιγότερο ικανή να εγγυηθεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα από ό,τι ισχυρίζεται, και αυτό τροφοδοτεί μια ευρύτερη αντίληψη σε όλο τον Κόλπο ότι η ομπρέλα ασφαλείας των ΗΠΑ εξακολουθεί να είναι απαραίτητη αλλά όχι πλέον πλήρως αξιόπιστη», δήλωσε ο Δρ Krieg.

«Νομίζω ότι αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης είναι μια από τις πιο σημαντικές συνέπειες όλης αυτής της ιστορίας. Ωθεί τους εταίρους προς την αντιστάθμιση κινδύνου, τη διαφοροποίηση και τον πιο αυτόνομο σχεδιασμό».