Του Μανώλη Ντουντουνάκη *

Αναμφίβολα, ο τουρισμός συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη μιας χώρας, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο. Η Ισπανία θα δεχτεί φέτος 100 εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ Ιταλία κα Γαλλία, είναι παραδοσιακά χώρες με πολύ υψηλή τουριστική ανάπτυξη. Όμως είναι γεγονός ότι σε αυτές τις ανεπτυγμένες χώρες, και αλλού, η ανάπτυξη είναι ισόρροπη, με ισχυρό πρωτογενή και δευτερογενή τομέα. Ισχυρές, υγιείς, ευρωπαϊκές οικονομίες, μέλη της Ε.Ε, αναμφίβολα, χωρίς μονοκαλλιέργεια του τουρισμού, και  προσανατολισμό όλων των επενδύσεων, συνήθως με ισχυρή κρατική επιδότηση, αποκλειστικά στον τουριστικό τομέα και στις συναφείς υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, συνήθως διαθέτουν επαρκείς υποδομές που αναπτύσσονται διαρκώς για να ανταποκριθούν στην υπερβάλλουσα ζήτηση.

Τα Χανιά μας, αναπτύσσονται, με γοργούς ρυθμούς, τουριστικά τις τελευταίες δεκαετίες, και μάλιστα τα τελευταία χρόνια. Έχουμε συνεχή, χρόνο με το χρόνο, αύξηση του αριθμού αφίξεων, με κάθε μεταφορικό μέσο. Αυτό έχει οδηγήσει  σε αντίστοιχη, ή και πολύ μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού των διατιθέμενων κλινών. Ταυτόχρονα έχουμε πολύ μεγάλη αύξηση του αριθμού των κλινών που προγραμματίζονται να γίνουν τα επόμενα χρόνια. Όλα αυτά συνήθως, με παχυλές κρατικές επιδοτήσεις, σε μια εποχή που οι δημόσιοι πόροι εξακολουθούν να είναι υπό έλλειψη. Νέα τεράστια ξενοδοχεία προγραμματίζονται σε πολύ κορεσμένες περιοχές, όπως στη Νέα Χώρα μέσα στη πόλη, αλλά και ολόκληρα χωριά δημιουργούνται από το μηδέν, στην Κίσσαμο, στον Αποκάρωνα, και αλλού. Όλες, κυριολεκτικά, οι ιδιωτικές επενδύσεις, προσανατολίζονται στο τουρισμό, και στις συναφείς υπηρεσίες. Η μονοκαλλιέργεια, όμως, σε κανένα τομέα, ιστορικά, δεν οδήγησε σε «καλό». Από την άλλη οι υποδομές της πόλης παραμένουν ουσιαστικά στην ίδια κατάσταση, εδώ και πολλά χρόνια. Ο ίδιος απαράδεκτος Β.Ο.Α.Κ., οι ίδιοι είσοδοι της πόλης, χωρίς νέες χαράξεις οδών, χωρίς νέα πάρκα, χωρίς νέους χώρους στάθμευσης κλπ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σύνδεση αεροδρομίου – Β.Ο.Α.Κ, παραμένει στα χαρτιά εδώ και πολλά χρόνια. Αλλά και όπου το λαϊκό κίνημα πέτυχε τις διεκδικήσεις του, όπως πάρκο Μαρκοπούλου, πρώην ΑΒΕΑ, η σημερινή δημοτική αρχή τα μετέτρεψε σε υπαίθριους χώρους στάθμευσης, χωρίς να μπορεί να ενστερνιστεί, πόσο μάλλον να υιοθετήσει, τα αιτήματα των πολιτών. Αλλά και οι υποδομές σε πόσιμο νερό ξεπέρασαν τα όρια τους πέρυσι, με αποτέλεσμα να «πληρώσει τη νύφη» η γεωργία, ως φτωχός συγγενής, και η ελπιδοφόρος καλλιέργεια των αβοκάντο. Πρόσφατο, είναι το παράδειγμα των λυμάτων στη Νέα Χώρα, που δείχνει ότι και οι υποδομές αποχέτευσης έχουν ξεπεράσει τα όρια τους. Αλλά και οι διάσημες παραλίες του νομού, Λαφόνησι, Φαλάσαρνα, Μπάλος και αλλού έχουν προ πολλού ξεπεράσει τα όρια επισκεψιμότητας με αποτέλεσμα τη συνεχή υποβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών και εν τέλει του προσφερόμενου τουριστικού προϊόντος.

Έτσι, η στρεβλή, και μονομερής τουριστική ανάπτυξη έχει φέρει πολλές και αρνητικές παρενέργειες, που είναι πια ορατές από όλους. Πολύ ακριβά ενοίκια, απλησίαστη η απόκτηση ιδιοκτήτης στέγης, πια, αλματώδη αύξηση του κόστους ζωής, ερημοποίηση της ενδοχώρας, και εν τέλει σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των μονίμων κατοίκων της πόλης και του νομού. Τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της πόλης που την αναζωογόνησαν στο παρελθόν αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα εξαιτίας του τουρισμού. Οι υποψήφιοι φοιτητές τα αποφεύγουν λόγω του υψηλού κόστους ζωής, και κάθε χρόνο, πια, μένουν πολλές από τις διαθέσιμες θέσεις κενές. Πια, δεν σχεδιάζονται νέες βιοτεχνίες, ούτε γίνονται επενδύσεις στο πρωτογενή και δευτερογενή τομέα.

Κεντρική επιλογή της κυβέρνησης, της δημοτικής αρχής και της αντιπεριφέρειας η άνευ ορών μονομερής ανάπτυξη του τουρισμού. Ιδιαίτερα κυβέρνηση και δημοτική αρχή αντιμετωπίζουν με έπαρση, αλαζονεία και έλλειψη σεβασμού στο πολίτη κάθε διαφορετική φωνή από άτομα ή και φορείς. Σε πλήρη ταύτιση με τα επιχειρηματικά συμφέροντα, προωθούν από κοινού, έργα στη πόλη μόνο όπου «περπατά» ο τουρίστας, αφήνοντας σε εγκατάλειψη και παρακμή, όχι μόνο τους πρώην περαστικούς δήμους αλλά και κεντρικές γειτονιές  της πόλης. Οι ευθύνες της σημερινής δημοτικής αρχής είναι τεράστιες. Εκλεγμένη με τη σημαία του ΠΑ.ΣΟ.Κ., ταυτίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, αν όχι ολοκληρωτικά, με την κυβέρνηση, αγκάλιασε κυβερνητικούς βουλευτές, «για το καλό της πόλης», κατά δήλωση του Δήμαρχου, και εξυπηρετεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα. Αλλά και η αξιωματική αντιπολίτευση στο δήμο, με άχρωμη παρουσία, δεν τολμά να συγκρουστεί μαζί της, προσδοκώντας ίσως μια μελλοντική συνεργασία στα πλαίσια της λεγομένης κεντροαριστεράς.

Τρομάζω στην ιδέα τι θα συμβεί τα επόμενα χρόνια με την αναμενομένη αλματώδη αύξηση διαθέσιμων κλινών και αφίξεων και την υποτυπώδη ανάπτυξη των υποδομών της πόλης και του νομού.  Είναι επιτακτική ανάγκη να αρχίσουμε να συζητούμε σοβαρά, πρώτα μεταξύ μας, και μετά δημόσια, για τις συνέπειες του υπερτουρισμού. Είναι εμφανές, ότι η πόλη, ο νομός χρειάζεται ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο, με ισχυρή θέση του τουρισμού, που να εγγυάται συνέχεια και αειφορία.

* Δρ. Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνείου Κρήτης