Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή και η στρατιωτική εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στη σύγκρουση με την Τεχεράνη συνεχίζουν να προκαλούν έντονους κλυδωνισμούς στην παγκόσμια διπλωματία και την οικονομία. Σε παρέμβασή του στην εκπομπή Breaking Points και τον δημοσιογράφο Σάαγκαρ (Saagar), ο διακεκριμένος οικονομολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Columbia, Τζέφρι Σακς (Jeffrey Sachs), κατέθεσε μια ριζοσπαστική ανάλυση για την εξέλιξη της κατάστασης, προκρίνοντας ως μόνη βιώσιμη λύση την άμεση στρατιωτική αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων. Ο κ. Σακς άσκησε δριμεία κριτική στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και την πολιτική του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, χαρακτηρίζοντας τις τρέχουσες προσπάθειες διαπραγμάτευσης προσχηματικές και μεταφέροντας το κλίμα έντονης ανησυχίας που επικρατεί στις πρωτεύουσες της Ευρώπης και της Ασίας για την παγκόσμια ενεργειακή σταθερότητα.

Η κατάρρευση του αρχικού σχεδιασμού και η ισχύς της Τεχεράνης

Η συζήτηση εκκίνησε από το ερώτημα που έθεσε ο δημοσιογράφος Σάαγκαρ σχετικά με την πορεία των διπλωματικών επαφών: «Πιστεύετε ότι είμαστε πραγματικά κοντά σε μια συμφωνία ή ολόκληρο το πλαίσιο καταρρέει;». Η απάντηση του καθηγητή Σακς υπήρξε κατηγορηματική, αποδομώντας εξ αρχής τη στρατιωτική στρατηγική που ακολουθήθηκε στην περιοχή.

«Δεν ξέρω αν μπορεί να υπάρξει συμφωνία, αλλά υπάρχει μια απλή λύση: οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει απλώς να αποχωρήσουν.»

Σύμφωνα με τον κ. Σακς, η αρχική στρατιωτική σύλληψη που διαμορφώθηκε από κοινού από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ αποδείχθηκε εσφαλμένη και κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες. Το σχέδιο βασιζόταν στην εκτίμηση ότι θα μπορούσαν να καταλάβουν γρήγορα το Ιράν, να εξοντώσουν την ηγεσία του και να εγκαταστήσουν μια ελεγχόμενη, υπάκουη κυβέρνηση. Αντίθετα, όπως επισημαίνει, το Ιράν εδραίωσε αμέσως τον κυβερνητικό έλεγχο υπό τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και επέδειξε μια εξαιρετικά αποτελεσματική ικανότητα αντιποίνων, έναντι της οποίας οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν διαθέτουν βιώσιμη στρατιωτική απάντηση.

Η στρατηγική Τραμπ – Νετανιάχου και το ιστορικό βάρος του JCPOA

Στο επίκεντρο της κριτικής του καθηγητή βρέθηκε η στάση της αμερικανικής και της ισραηλινής ηγεσίας. Ο κ. Σακς υποστήριξε ότι ο πρόεδρος Τραμπ συνεχίζει να ενεργεί σαν να μπορεί να υπαγορεύει απόλυτους όρους, τους οποίους το Ιράν δεν έχει κανένα συμφέρον να αποδεχθεί. Την ίδια στιγμή, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιδιώκει ενεργά την κλιμάκωση και τη συνέχιση του πολέμου, με το Ισραήλ να αξιοποιεί τη σχέση του με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ουάσιγκτον να το επιτρέπει οικειοθελώς. Κατά τον ίδιο, οι απειλές του Αμερικανού προέδρου στερούνται αξιοπιστίας, γεγονός που είναι γνωστό τόσο στο Πεντάγωνο όσο και στις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.

«Η ιδέα ότι αυτό αποτελεί επί του παρόντος μια πραγματική διαπραγμάτευση είναι γελοία. Δεν μπορείς να περιμένεις από το Ιράν να εγκαταλείψει μονομερώς το αμυντικό του πλεονέκτημα όταν αντιμετωπίζει έναν περιφερειακό παράγοντα όπως ο Νετανιάχου, ο οποίος ζητά ανοιχτά την καταστροφή του, ή έναν πρόεδρο των ΗΠΑ που μιλάει για συμφωνία αλλά τους βομβαρδίζει την επόμενη στιγμή.»

Η τρέχουσα κατάσταση χαρακτηρίζεται από τον κ. Σακς ως προϊόν πεισματάρικης άρνησης αντιμετώπισης της πραγματικότητας. Ο ίδιος υπενθύμισε ότι το πυρηνικό ζήτημα του Ιράν είχε επιλυθεί επιτυχώς πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, μέχρι τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε μονομερώς να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη Διεθνή Συμφωνία για τα Πυρηνικά (JCPOA).

Οδικός χάρτης για την έξοδο και η διαχείριση των Στενών του Ορμούζ

Η πρόταση του Τζέφρι Σακς για την έξοδο από το αδιέξοδο περιλαμβάνει τη στρατιωτική αναδίπλωση των ΗΠΑ, συνοδευόμενη από μια επικοινωνιακή διαχείριση που θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να διασώσει το πολιτικό της προφίλ. Πιο συγκεκριμένα, πρότεινε την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων και την ανακήρυξη της κίνησης αυτής ως της «μεγαλύτερης νίκης στην ανθρώπινη ιστορία» για λόγους εγχώριας πολιτικής κατανάλωσης.

Σε μια τέτοια περίπτωση, το Ιράν θα προχωρούσε στο εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, εισπράττοντας ενδεχομένως ένα συμβολικό τέλος διέλευσης ύψους ενός δολαρίου ανά βαρέλι. Το ποσό αυτό θα λειτουργούσε ως αποζημίωση για τις καταστροφές δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια των τελευταίων 90 ημερών της σύγκρουσης. Παράλληλα, ο κ. Σακς εισηγήθηκε την αντικατάσταση των σημερινών απεσταλμένων, όπως ο Τζάρεντ Κούσνερ (Jared Kushner) και ο Στιβ Γουίτκοφ (Steve Witkoff), με έμπειρους και ικανούς διπλωμάτες κατά το επόμενο έτος, προκειμένου να καταστεί δυνατή η επανεξέταση του πυρηνικού φακέλου σε ρεαλιστική βάση.

Η διεθνής ανησυχία και οι επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας

Στο δεύτερο μέρος της παρέμβασής του, ο κ. Σακς απάντησε σε ερώτημα του Σάαγκαρ σχετικά με τις παρασκηνιακές αντιδράσεις των διπλωματών σε Ευρώπη και Ασία. Ο καθηγητής μετέφερε την εικόνα μιας βαθιάς απογοήτευσης της διεθνούς κοινότητας από τους χειρισμούς της Ουάσιγκτον.

«Η συναίνεση μεταξύ των ξένων διπλωματών είναι ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ενεργεί με ανίκανο, παράλογο τρόπο και χωρίς προνοητικότητα. Βλέπουν μια δομή ηγεσίας που περιβάλλεται από ανθρώπους που λένε πάντα “ναι” και εκτελούν πολιτικές αποφάσεις που τους μεταβιβάζονται απευθείας από τον Νετανιάχου.»

Όπως εξήγησε ο κ. Σακς, αν και οι ξένες κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να συνεχίσουν τις θεσμικές τους συναλλαγές με τις ΗΠΑ, η έκδηλη αστάθεια και η διοικητική ανεπάρκεια της αμερικανικής πλευράς έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ανησυχία αυτή επιτείνεται από τη συνεχιζόμενη άνοδο των τιμών της ενέργειας, η οποία πλήττει άμεσα τις οικονομίες παγκοσμίως, οδηγώντας τους διεθνείς ηγέτες στην κοινή απαίτηση για άμεσο τερματισμό της αστάθειας στη Μέση Ανατολή.