Από πού προέρχονται τα επώνυμα των Κρητικών;

Ημερομηνία:

Πολλά είναι τα κρητικά επώνυμα που καταλήγουν σε –άκης, αλλά από την άλλη, ο Ξυλούρης κι ο Βενιζέλος ήταν κι αυτοί Κρητικοί… Επίσης, να πούμε πως η κατάληξη -άκης κατά πάσα πιθανότητα δεν χρεώνεται στους Τούρκους, που υποτίθεται πως την επέβαλαν για να μειώσουν τους Κρητικούς. Η ιδιωματική παραγωγική κατάληξη -άκης του οικογενειακού ή πατρωνυμικού ονόματος εκτός από την Κρήτη, απαντάται και στη Μάνη.

Όταν, κατά τα τέλη του 19ου αιώνα οι υπήκοοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υποχρεώθηκαν να πάρουν επώνυμα, τότε χρησιμοποιήθηκε ευρέως η κατάληξη -άκης, από τους ίδιους τους κατοίκους του νησιού. Και τότε, πολλοί Κρητικοί που τα επώνυμά τους ήταν σε υπερθετικό βαθμό, όπως για παράδειγμα Σήφακας, από το Ιωσήφ, εγγράφηκαν στα δημόσια αρχεία με το υποκοριστικό -άκης, όπως Σηφακάκης.

Όπως και να’ χει, η προέλευση της κατάληξης –άκης είναι αμφίβολη. Πολλές οι θεωρίες επ’ αυτού, πολλές οι διχογνωμίες. Διαφωτιστική επ’ αυτού είναι η προσωπική μαρτυρία ενός Κρητικού: «Είμαι 57 χρονών και οι γέροι του χωριού μου έλεγαν πολλές ιστορίες για την τουρκοκρατία στην Κρήτη, όταν ήμουν παιδί. Θυμάμαι λοιπόν να λένε ότι στην Τουρκοκρατία οι Κρητικοί δεν είχαν επίθετα, αλλά τους φώναζαν με το μικρό τους όνομα και το όνομα του πατέρα τους (ή και του γενάρχη της οικογένειας).

«Αν π.χ. με λέγαν Νίκο και τον πατέρα μου (ή τον παππού μου) Μανούσο ήμουν ο Μανουσονίκος. Δηλαδή ο Νίκος του Μανούσου. Αυτός ο τρόπος ονομασίας υπάρχει ακόμη σε πολλά μέρη της Κρήτης όπως στα Ανώγεια και παράγει Παρωνύμια. Αν π.χ. κάποιος λέγεται Μιχάλης Ξυλούρης, έχει το παρατσούκλι Στρατομιχάλης επειδή τον πατέρα του (ή τον παππού του ή και τον προπάππου του) τον έλεγαν Στρατή. Από την άλλη, αυτό το θυμάμαι και εγώ, όταν κάποιος γερνούσε, τον φώναζαν με το -άκης στο τέλος του ονόματος του, και αυτό ήταν σαν τίτλος τιμητικός. Δηλαδή τον παππού μου, που τον έλεγαν Γιώργη, όταν γέρασε τον φώναζαν Γιωργάκη, τιμητικά ή και χαϊδευτικά.

«Όταν στις αρχές του 20ου αιώνα οι Κρητικοί έπρεπε να αποκτήσουν επίθετο, το επέλεγαν οι ίδιοι. Οι απόγονοι λοιπόν του Αντώνη, που όταν ήταν πια γέρος τον έλεγαν Αντωνάκη, προτιμούσαν να γράφονται με το επίθετο του παππού ή του προπάππου τους, δηλαδή Αντωνάκηδες. Θυμάμαι μιά φράση ενός εκατοχρονίτη γέρου και τη μεταφέρω αυτούσια: “Μαζευτήκαμε ούλοι μαζί οι πρωτοξαδέρφοι και λέμε: Δεν πάμε να κανονίσομε να γραφόμαστε Αντωνάκηδες; (τον παππού τους τον έλεγαν Αντώνη, και στα γεράματα Αντωνάκη)”.

«Να προσθέσω και κάτι ακόμη. Το ότι στην τουρκοκρατία δεν υπήρχαν επίθετα είναι αλήθεια, αλλά όχι όλη η αλήθεια.Οι Βυζαντινοί και οι Ενετοί ονόμαζαν μεγάλες και σπουδαίες οικογένειες με κάποιο “επίθετο”, που όμως στην καθημερινή πράξη δεν το χρησιμοποιούσαν. Αυτά τα επίθετα έχουν μείνει μέχρι σήμερα χωρίς το -άκης. Π.χ. Ξυλούρης, Καλλέργης, Βλαστός. Σήμερα διακρίνω μιά τάση στην Κρήτη να εξαληφθεί το -άκης. Δηλαδή το Σηφογιωργάκης να γίνεται Σηφογιώργης, το Μαρκογιαννάκης Μαρκογιάννης και το Γερωνυμάκης Γερώνυμος…» Όπως και να’ χει είναι γεγονός πως στην Κρήτη είναι ευρύτατα διαδεδομένα τα παρατσούκλια. Και βέβαια, αυτά τα παρατσούκλια, τα παρωνύμια, κάποια στιγμή επισημοποιούνταν, εγκυροποιούνταν, και προβιβάζονταν σε κανονικά επώνυμα, κάτι που ήταν πολύ διαδομένο παλιότερα.

Σε κάποια χωριά τα κανονικά επώνυμα των ανθρώπων έχουν περιέλθει σχεδόν σε αχρηστία – οι άνθρωποι είναι γνωστοί μόνο με το παρατσούκλι τους, τόσο στο χωριό τους, όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Κλασικό παράδειγμα ο γνωστός λυράρης Ψαραντώνης – το πραγματικό του όνομα είναι Αντώνης Ξυλούρης, από τα Ανώγεια. Είναι ο αδελφός του Νίκου Ξυλούρη…

news247.gr

Γίνε συνδρομητής! Στήριξε την προσπάθειά μας!

Αν βρίσκεσαι σε δύσκολη οικονομική κατάσταση, συνέχισε να μας διαβάζεις δωρεάν. Η ενημέρωση πρέπει να παραμένει προσβάσιμη για όλους.

Αν όμως μπορείς, στήριξέ μας σήμερα.

  1. Η στήριξή σου ενισχύει άμεσα την ποιότητα και την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας μας.

Επίλεξε σήμερα να γίνεις συνδρομητής ή δωρητής.

Γίνε συνδρομητής

Σας ευχαριστούμε θερμά.

Ακολουθήστε το agonaskritis.gr στο Google News, στο facebook και στο twitter και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις - Γίνετε συνδρομητές!

Αγώνας της Κρήτηςhttp://bit.ly/agonaskritis
Ο “Αγώνας της Κρήτης” εκδόθηκε στις 8 Ιουλίου του 1981. Είναι η έκφραση μιας πολύχρονης αγωνιστικότητας. Έμεινε όλα αυτά τα χρόνια σταθερός στη διακήρυξή του για έγκυρη – έγκαιρη ενημέρωση χωρίς παρωπίδες. Υπηρετεί και προβάλλει, με ευρύτητα αντίληψης, αξίες και οράματα για μία καλύτερη κοινωνία. Η βασική αρχή είναι η κριτική στην εξουσία όποια κι αν είναι αυτή, ιδιαίτερα στα σημεία που παρεκτρέπεται από τα υποσχημένα, που μπερδεύεται με τη διαφθορά, που διαφθείρεται και διαφθείρει. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η εφημερίδα έμεινε μακριά από συσχετισμούς και διαπλοκές, μακριά από μεθοδεύσεις και ίντριγκες.

Τελευταία Νέα

Περισσότερα σαν αυτό
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Ψήφισμα Δήμου Πλατανιά για την εκτός σχεδίου δόμηση και το οδικό δίκτυο

Ο Δήμος Πλατανιά εξέδωσε ψήφισμα για τη διατήρηση του καθεστώτος εκτός σχεδίου δόμησης, τη θέσπιση μεταβατικών διατάξεων και την καταγραφή του δημοτικού οδικού δικτύου.

Κτηνιατρική δράση στον Δήμο Κισσάμου: 222 ζώα συντροφιάς έλαβαν φροντίδα σε μία εβδομάδα

Κτηνιατρική δράση στον Δήμο Κισσάμου: 222 ζώα συντροφιάς έλαβαν φροντίδα, με 180 σημάνσεις, 127 στειρώσεις και 119 εμβολιασμούς σε συνεργασία με εθελοντές κτηνιάτρους.

Επιστημονική μελέτη του Πολυτεχνείου Κρήτης συνδέει τη Σχολή της Σαλαμάνκα με την επιχειρηματική ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ερευνητές του Πολυτεχνείου Κρήτης παρουσίασαν στη Βαρκελώνη μελέτη που συνδέει τη Σχολή της Σαλαμάνκα με την επιχειρηματική ηθική της τεχνητής νοημοσύνης, προτείνοντας έξι κριτήρια αξιολόγησης.

Ορκωμοσία Μαρίας Μαρκέτου ως Καθηγήτριας Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Ορκωμοσία της Μαρίας Μαρκέτου ως Καθηγήτριας Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία του Πρύτανη Γεωργίου Μ. Κοντάκη.