Σαν σήμερα, πριν από τρία χρόνια, η ελληνική κοινωνία παρακολουθούσε με αποτροπιασμό τη στιγμή που μέλη του πληρώματος πλοίου της Blue Star Ferries έριξαν στη θάλασσα τον Αντώνη Καρυώτη. Ήταν η ημέρα που η ανθρωπιά πνίγηκε στο λιμάνι.

Ο Αντώνης χάθηκε αβοήθητος στα νερά του Πειραιά, σε μια σκηνή που κατέγραψε με τον πιο ωμό τρόπο την απαξίωση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Τρία χρόνια μετά, οι καταδικαστικές αποφάσεις κατέληξαν σε ποινές χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα, τα πλοία της πλοιοκτήτριας εταιρείας εξακολουθούν να εκτελούν κανονικά τα δρομολόγιά τους και η καθημερινότητα συνεχίζεται σαν να μην συνέβη ποτέ τίποτα.

Ο Αντώνης Καρυώτης και η ασυλία της συλλογικής αμνησίας

Στην Ελλάδα η τάση να λησμονούνται τα εγκλήματα σχεδόν αμέσως μετά την εκτόνωση του πρώτου κύματος οργής δημιουργεί ένα ιδιότυπο καθεστώς προστασίας για όσους παραβιάζουν θεμελιώδεις κανόνες ασφάλειας και σεβασμού της ζωής.

Αυτή ακριβώς η αντίληψη συνδέει το δράμα του λιμανιού με το ατύχημα που κόστισε τη ζωή στους δύο έμπειρους πιλότους της Πολεμικής Αεροπορίας.

Χειριστές που αφιέρωσαν ολόκληρη τη σταδιοδρομία τους στην εκπαίδευση και την πτητική υπηρεσία βρέθηκαν να λειτουργούν ως ακροβάτες προς τέρψη ενός κοινού που πλήρωσε ιδιαίτερα υψηλό αντίτιμο για να παρακολουθήσει επικίνδυνους ελιγμούς.

Η διοργάνωση δεν είχε δημόσιο χαρακτήρα, ούτε πραγματοποιήθηκε προς τιμήν νεκρών ή ιστορικών επετείων του έθνους. Επρόκειτο για μια καθαρά εμπορική δραστηριότητα στο πλαίσιο του Athens Flying Week, με τις τιμές των εισιτηρίων να κυμαίνονται από 20 έως και 250 ευρώ.

Πτήσεις πάνω από στέγες και η αναγκαστική αυτοθυσία

Για το συγκεκριμένο air show πολίτες είχαν διαμαρτυρηθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Ο λόγος ήταν το γεγονός ότι τα μαχητικά αεροσκάφη εκτελούσαν χαμηλές διελεύσεις κυριολεκτικά πάνω από τις σκεπές σπιτιών σε κατοικημένη περιοχή.

Όταν παρουσιάστηκε η μηχανική ή λειτουργική κρίση κατά τη διάρκεια της επίδειξης, οι δύο χειριστές βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα τραγικό δίλημμα: αναγκάστηκαν να θυσιάσουν τις ζωές τους παραμένοντας στο πιλοτήριο, προκειμένου να μην συντριβεί το αεροσκάφος πάνω στον αστικό ιστό και να αποφευχθεί ο θάνατος αθώων πολιτών.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι ο ηρωισμός των πιλότων, αλλά το πώς επετράπη εξ αρχής να τεθούν σε μια κατάσταση όπου απαιτήθηκε μια τέτοια αυτοθυσία.

Το αμείλικτο νήμα που συνδέει δύο προαναγγελθέντες θανάτους

Ο παραλληλισμός των δύο γεγονότων αποκαλύπτει μια ενιαία και ζοφερή πραγματικότητα: ο Αντώνης Καρυώτης έχασε τη ζωή του επειδή δεν του επετράπη να πατήσει στον καταπέλτη ενός πλοίου που εκτελούσε δρομολόγιο ρουτίνας, ενώ οι δύο πιλότοι οδηγήθηκαν στον θάνατο επειδή επετράπη, χάριν της κερδοφορίας μιας ιδιωτικής εκδήλωσης, να πραγματοποιούνται ακραίες πτήσεις πάνω από κατοικημένες ζώνες.

Εάν η αεροπορική επίδειξη είχε χωροθετηθεί σε ασφαλές θαλάσσιο ή μη κατοικημένο πεδίο, οι δύο αξιωματικοί πιθανότατα θα ζούσαν σήμερα.

Όσο η κοινωνική ανοχή και η κρατική αδράνεια αντιμετωπίζουν τέτοια περιστατικά ως αναπόφευκτα συμβάντα, ο κύκλος των θυσιών θα παραμένει ανοιχτός.

Η πραγματική τιμή στη μνήμη του Αντώνη Καρυώτη και των δύο αδικοχαμένων χειριστών βρίσκεται όχι στην αναγνώρισή τους ως φρικτά θύματα ή ως θαυμαστούς ήρωες αλλά στην απόδοση ευθυνών. Στο να υπάρχουν επιπτώσεις.

Για τον θάνατο του Αντώνη Καρυώτη δεν υπήρξαν ουσιαστικές επιπτώσεις. Για τους δύο πιλότους της πολεμικής αεροπορίας;