Η πρόσφατη τραγωδία στο Άργος με τον θάνατο του 20χρονου Θοδωρή από αστυνομικά πυρά έχει ανοίξει μια βαθιά συζήτηση για τη διαχείριση της νευροδιαφορετικότητας από την κοινωνία και τις αρχές. Οι επίσημες δηλώσεις του δημάρχου Άργους – Μυκηνών, Γιάννη Μαλτέζου, ο οποίος έθεσε ζητήματα ευθύνης της μητέρας του θύματος επειδή επέτρεπε στον γιο της να οδηγεί παρότι βρισκόταν στο φάσμα του αυτισμού, προκάλεσαν την άμεση αντίδραση της τοπικής κοινότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Βασιλική Κωστοπούλου, κάτοικος Άργους, καλλιτέχνης και άτομο στο φάσμα του αυτισμού, παρεμβαίνει δημόσια, καταθέτοντας μια συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία που αναδεικνύει τις αόρατες δυσκολίες της καθημερινότητας και τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και στοχοποίησης των νευροδιαφορετικών πολιτών.

Η αποδόμηση των όρων περί «λειτουργικότητας»

Η κ. Κωστοπούλου ξεκινά την παρέμβασή της συστηνόμενη στο κοινό και αποσαφηνίζοντας την ιατρική της κατάσταση, θέλοντας να καταρρίψει τα στερεότυπα που συνοδεύουν τις αναπτυξιακές διαταραχές.

«Είμαι στο φάσμα του αυτισμού, έχω αγχώδη διαταραχή, ΔΕΠΥ και υποτροπιάζουσα κατάθλιψη. Έχω δίπλωμα οδήγησης. Μαγειρεύω. Περπατάω. Μιλάω. Τελείωσα το σχολείο, σπούδασα, πήρα τα πτυχία μου. Έχω 143 IQ, αλλά δεν θεωρώ ότι είμαι “υψηλής λειτουργικότητας” — γιατί δεν λειτουργώ με τα δικά σας στάνταρ».

Περιγράφοντας την καθημερινή της δραστηριότητα, όπως τη φροντίδα των δέκα ζώων της και το τάισμα αδέσποτων κατά τις νυχτερινές ώρες, επισημαίνει ότι οι κινήσεις της μπορεί συχνά να παρερμηνευθούν από τους συμπολίτες της ως ύποπτες, ειδικά όταν αναζητά εγκλωβισμένα ζώα κάτω από αυτοκίνητα. «Είμαι από αυτούς που “δεν φαίνεται ότι είναι αυτιστικοί”», σημειώνει, εξηγώντας ότι υπάρχουν ημέρες που μπορεί να αποκρύψει την υπερφόρτωσή της και να δείχνει «φυσιολογική», ωστόσο η καθημερινή της διαβίωση συνοδεύεται από σοβαρές δυσκολίες που το ευρύ κοινό αδυνατεί να κατανοήσει.

Οι αόρατες προκλήσεις της καθημερινής διαβίωσης

Η μαρτυρία της κ. Κωστοπούλου εστιάζει στις αισθητηριακές προκλήσεις και τις ιδιαιτερότητες στην επικοινωνία που αντιμετωπίζουν τα άτομα στο φάσμα. Μεταξύ αυτών, αναφέρεται στην αδυναμία διαχείρισης των τηλεφωνικών κλήσεων, την έντονη ενόχληση από τη ζέστη, το δυνατό φως και τους απότομους θορύβους (μισοφωνία), καθώς και στην ανάγκη της να καταγράφει γραπτώς τις οδηγίες προκειμένου να τις κατανοήσει, καθώς αδυνατεί να συγκρατήσει τον προφορικό λόγο.

«Όταν περνάει το απορριμματοφόρο, τρέχω μέσα στο σπίτι κλείνοντας τα αυτιά μου», περιγράφει χαρακτηριστικά, ενώ αναφέρεται και στη δυσκολία της να δεχθεί σωματική επαφή από άλλους, εκτός αν η ίδια αισθάνεται απόλυτη οικειότητα. Επιπλέον, περιγράφει καταστάσεις έντονου άγχους, όπως η αναμονή ενός διανομέα, η οποία μπορεί να την καθηλώσει σε μια «παύση αναμονής» καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, εμποδίζοντάς την να εκτελέσει ακόμη και τις πιο απλές οικιακές εργασίες.

Το περιστατικό στο σούπερ μάρκετ και ο φόβος της παρερμηνείας

Ιδιαίτερη βαρύτητα στη μαρτυρία της έχει η περιγραφή ενός πραγματικού περιστατικού που συνέβη σε σούπερ μάρκετ της περιοχής, το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά στο σημείο όπου πυροβολήθηκε ο 20χρονος Θοδωρής. Η κ. Κωστοπούλου περιγράφει πώς μια κρίση πανικού μπορεί να εκληφθεί από το περιβάλλον ως ύποπτη ή παραβατική συμπεριφορά.

Σύμφωνα με την περιγραφή της, μια κοπέλα με εναλλακτική εμφάνιση εισήλθε στο κατάστημα παρουσιάζοντας συμπτώματα κρίσης πανικού, όπως εφίδρωση, ζάλη και βιαστικές κινήσεις. Ένας υπάλληλος ασφαλείας (security) άρχισε να την ακολουθεί επίμονα και αδιάκριτα από τον διπλανό διάδρομο, προκαλώντας τα βλέμματα των παρευρισκόμενων. Η κοπέλα τελικά αποχώρησε σε ημιλιπόθυμη κατάσταση, αφήνοντας το καλάθι της. Ο υπάλληλος ασφαλείας, όπως σημειώνει η κ. Κωστοπούλου, θεώρησε λανθασμένα ότι προστάτεψε την επιχείρηση από μια απειλή, αγνοώντας ότι επρόκειτο για μια απλή κρίση πανικού.

Η θεσμική απαξίωση και η ανησυχία για τη σωματική ακεραιότητα

Η κ. Κωστοπούλου αναφέρεται επίσης στη γραφειοκρατική διαδικασία πιστοποίησης της αναπηρίας της μέσω των Κέντρων Πιστοποίησης Αναπηρίας (ΚΕΠΑ), σχολιάζοντας ότι η αναγνώριση αυτή συχνά μεταφράζεται κοινωνικά με όρους «μη λειτουργικότητας» ή «ανικανότητας». Εκφράζει τη βαθιά της απογοήτευση για τη στάση της τοπικής κοινωνίας και των αρχών απέναντι στα νευροδιαφορετικά άτομα:

«Αυτή η πόλη τους αυτιστικούς- επίσημα πλέον- δεν τους προστατεύει και δεν τους καταλαβαίνει. Τους πυροβολεί από πίσω, στο κεφάλι και δίνει και τα εύσημα στον θύτη».

Η ανησυχία της για το μέλλον και τη δική της ασφάλεια είναι έκδηλη, καθώς συνδέει τη δική της συμπεριφορά —όπως την ανάγκη της να τρέχει στον ήχο του απορριμματοφόρου ή το γεγονός ότι κουβαλάει πάντα μαζί της έναν σουγιά για ασφάλεια— με τον κίνδυνο να στοχοποιηθεί ως εγκληματίας. Κάνει μάλιστα αναφορά σε άλλες περιπτώσεις βίας, όπως αυτή του Ζακ Κωστόπουλου, εκφράζοντας τον φόβο μήπως βρεθεί στην ίδια θέση και παρουσιαστεί από τα μέσα ενημέρωσης ως ύποπτη.

Καταλήγοντας, η κ. Κωστοπούλου στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα, θέτοντας την τοπική κοινωνία προ των ευθυνών της:

«Είμαι η Βασιλική Κωστοπούλου, Ελληνίδα αυτιστική, και μένω στο Άργος — την πόλη που πυροβολεί ανθρώπους σε πανικό».

Διαβάστε το πολύ όμορφο κείμενο που ανέρτησε:

Με λένε Βασιλική Κωστοπούλου.

Είμαι στο φάσμα του αυτισμού, έχω αγχώδη διαταραχή, ΔΕΠΥ και υποτροπιάζουσα κατάθλιψη.

Έχω δίπλωμα οδήγησης. Μαγειρεύω. Περπατάω. Μιλάω. Τελείωσα το σχολείο, σπούδασα, πήρα τα πτυχία μου. Έχω 143 IQ, αλλά δεν θεωρώ ότι είμαι «υψηλής λειτουργικότητας» — γιατί δεν λειτουργώ με τα δικά σας στάνταρ. Πέρα από τα δικά μου 10 ζώα, βγαίνω πολλές φορές και το βράδυ και ταΐζω αδέσποτα, κρατώντας σακούλες — για να μη με κυνηγούν οι μη φιλόζωοι αυτής της πόλης, γιατί σίγουρα κινούμαι ύποπτα. Ή μπορεί να με δείτε να κοιτάζω κάτω από τα αμάξια σας, γιατί άκουσα ένα γάτο εγκλωβισμένο.

Είμαι από αυτούς που «δεν φαίνεται ότι είναι αυτιστικοί».

Υπάρχουν μέρες που δεν έχω τόσο μεγάλη υπερφόρτωση και μπορώ εύκολα να κρύψω την αναστάτωσή μου — να σας φαίνομαι «φυσιολογική». Αλλά υπάρχουν δυσκολίες που οι περισσότεροι δεν θα καταλάβουν ποτέ:

Δεν αντέχω το τηλέφωνο.

Η ζέστη με εκνευρίζει πολύ .

Δεν αντέχω τους απότομους θορύβους.

Έχω μισοφωνία.

Δεν αντέχω το δυνατό φως.

Οταν περνάει το απορριμματοφόρο, τρέχω μέσα στο σπίτι κλείνοντας τα αυτιά μου .

Δεν μπορώ να με αγγίζουν, να με αγκαλιάζουν ή να με φιλάνε — αλλά αγκαλιάζω, αγγίζω και φιλάω εγώ, αν νιώθω άνετα με το άτομο .

Στο φως του ήλιου πονάνε τα μάτια μου.

Αν έχεις υψίτονη φωνή, είναι σχεδόν αδύνατο να επικοινωνήσουμε .

Δεν συγκρατώ σχεδόν τίποτα από προφορικές οδηγίες , πρέπει να μου δώσεις χρόνο να τις γράψω — χρειάζομαι χρόνο να κατανοήσω τον προφορικό λόγο.

Δεν μπορώ να μου διαβάσεις κάτι ,δεν θα το συγκρατήσω με τίποτα .Χρειάζεται να μου δώσεις κάτι γραπτό, να το διαβάσω μόνη μου.

Αγχώνομαι παρά πολύ ακόμα κι όταν κάποιος μου λέει απλώς «θέλω να σου πω κάτι» —χωρίς να μου δίνει καμία εικόνα για το τι έρχεται.

Δεν ξέρω να μιλάω σε αγνώστους — χάνω τα λόγια μου.

Μπορεί να περιμένω τον κούριερ όλη μέρα στην καρέκλα μέχρι να έρθει, γιατί μόνο έτσι μπορώ να βγω από την παύση της αναμονής — μια παύση στην οποία δεν μπορώ να κάνω τίποτα άλλο, ακόμα και κάτι τόσο απλό όσο να πλύνω πιάτα.

Πολλές φορές δεν καταλαβαίνω κάτι αν δεν το δω σε εικόνα.

Και για το τέλος άφησα μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες μου.

Θα την περιγράψω με ένα πραγματικό γεγονός.

Και η ειρωνία είναι ,ότι αυτό το γεγονός,συνεβει στο σούπερ μάρκετ που βρίσκεται εκεί που πυροβολήθηκε ο Θοδωρής.

Μια κοπέλα με γυαλιά ηλίου, μαύρα ρούχα , ακουστικά , μπλε μαλλιά, σκουλαρίκι στη μύτη, τατουάζ, μπαίνει στο σούπερ μάρκετ. Κινείται περίεργα. Έχει πανιάσει, έχει ιδρώσει, ζαλίζεται , κάνει βιαστικές κινήσεις βάζοντας πράγματα στο καλάθι της.

Πίσω της, ο security την ακολουθεί — αδιάκριτα, χωρίς να της μιλήσει.

Σχεδόν τρέχει παράλληλα στον δίπλα διάδρομο Κ τη κοιτάζει επίμονα .

Ο κόσμος γυρίζει και κοιτάζει, άλλοτε εκείνον, άλλοτε εκείνη.

Στο τέλος αφήνει το καλάθι της και βγαίνει έξω, έτοιμη να λιποθυμήσει.

Ο security, με βλέμμα νικητή, νομίζει ότι έκανε τη δουλειά του. Ότι προστάτεψε την επιχείρηση και τους πελάτες — από μια κοπέλα που απλώς την είχε πιάσει κρίση πανικού.

Και σε λίγο θα περάσω κι από το ΚΕΠΑ, για να «αποδείξω» σε χαρτί το ποσοστό αθροιστικής αναπηρίας μου, με όλες τις συνοδές ασθένειες — σαν να μην έφτανε η καθημερινή μάχη, θέλει και επίσημη κρίση αν αξίζω αναγνώριση. Μια αναγνώριση που για τους άλλους σημαίνει : μη λειτουργική. Ανίκανη .

Αυτή η πόλη τους αυτιστικούς- επίσημα πλέον- δεν τους προστατεύει και δεν τους καταλαβαίνει.

Τους πυροβολεί από πίσω, στο κεφάλι και δίνει και τα εύσημα στον θύτη .

Γι’ αυτό τα γράφω όλα αυτά.

Για να ξέρετε ποια είμαι και τι κάνω, από πρώτο χέρι, εγώ.

Αν με στοχοποιήσουν λέγοντάς μου Τουρκάλα, γύφτισσα, Αλβανίδα, Ρωσοποντία — σαν να είναι αυτό από μόνο του έγκλημα — ή αν με πουν εγκληματία, κλέφτρα, αν βρεθώ κι εγώ με μια σφαίρα στο κεφάλι, αν τύχει και αρχίσω να τρέχω στον ήχο του απορριμματοφόρου, ή αν με δείτε να κρατάω τον σουγιά που κουβαλάω πάντα μαζί μου, για ασφάλεια — θέλω να θυμάστε το όνομά μου. Και όχι -πιθανως- ” μια 50χρονη εγκληματίας που κινούνταν ύποπτα κρατώντας σουγιά … Όπως ίσως και εκείνος ο ” ναρκομανής ” ο ” κλέφτης ” που κρατούσε μαχαίρι και τον σκότωσαν στο ξύλο … Ο Ζακ…

Είμαι η Βασιλική Κωστοπούλου, Ελληνίδα αυτιστική, και μένω στο Άργος — την πόλη που πυροβολεί ανθρώπους σε πανικό.