Το χρονικό της σοβαρής βλάβης στο αποχετευτικό δίκτυο της Νέας Χώρας, η απόφαση να διοχετευθούν λύματα προς τη θάλασσα ώστε να περιοριστούν οι πλημμύρες σε σπίτια και δρόμους, οι δυσκολίες της επέμβασης σε αγωγό βάθους πέντε μέτρων και το σχέδιο ελέγχου των παλαιών κεντρικών δικτύων παρουσιάστηκαν στο Δημοτικό Συμβούλιο Χανίων της 24ης Αυγούστου. Η ενημέρωση της ΔΕΥΑΧ συνοδεύτηκε από ερωτήματα για τις συνέπειες στο παράκτιο και χερσαίο οικοσύστημα, τον Κλαδισό και την ανάγκη προληπτικών ελέγχων. Από τη συζήτηση προέκυψε ότι η εταιρεία έχει ήδη αρχίσει καταγραφή των κρίσιμων σημείων και σχεδιάζει μελέτες για παρεμβάσεις ή αντικαταστάσεις, χωρίς όμως να έχει ακόμη αποφασιστεί η έκταση των έργων ούτε να έχουν παρουσιαστεί αποτελέσματα για το χερσαίο οικοσύστημα.

Στο επίκεντρο της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων βρέθηκε η μεγάλη βλάβη που σημειώθηκε στη Νέα Χώρα στις 10 και 11 Αυγούστου, όταν η θραύση κεντρικού αγωγού αποχέτευσης προκάλεσε καθίζηση του δρόμου, υπερχειλίσεις και τελικά διοχέτευση λυμάτων προς τη θάλασσα.

Την αναλυτική ενημέρωση έκανε η Ελευθερία Λουπασάκη, στέλεχος της ΔΕΥΑΧ, η οποία περιέγραψε το περιστατικό από την πρώτη αναφορά πλημμυρισμένων υπογείων έως την πλήρη επαναφορά του δικτύου σε λειτουργία 33 ώρες αργότερα. Παράλληλα, εξήγησε ότι η εμπειρία της συγκεκριμένης βλάβης οδηγεί πλέον τη ΔΕΥΑΧ σε καταγραφή και αξιολόγηση των παλαιότερων κεντρικών αγωγών, ώστε να εντοπιστούν σημεία στα οποία μπορεί να απαιτούνται προληπτικές παρεμβάσεις.

Από ένα φαινομενικό φράξιμο στην κατάρρευση του δρόμου

Το περιστατικό ξεκίνησε το βράδυ της Δευτέρας 10 Αυγούστου, περίπου στις 21:00, όταν η ΔΕΥΑΧ ενημερώθηκε για πλημμυρισμένα υπόγεια σε δύο κατοικίες και ένα κατάστημα στην περιοχή.

Σύμφωνα με την κ. Λουπασάκη, το συνεργείο επιφυλακής ξεκίνησε αμέσως προσπάθεια εντοπισμού και απόφραξης του αγωγού. Οι εργασίες συνεχίστηκαν μέχρι τις 03:30 τα ξημερώματα, οπότε είχε εντοπιστεί περίπου το σημείο του προβλήματος, χωρίς όμως να καταστεί δυνατή η πλήρης απόφραξη.

Το συνεργείο επέστρεψε στις 07:00 το πρωί της Τρίτης. Μέχρι λίγο πριν τις 10:00, η εικόνα που υπήρχε ήταν ότι επρόκειτο για ένα τοπικό φράξιμο το οποίο βρισκόταν κοντά στην επίλυσή του.

Λίγα λεπτά αργότερα η κατάσταση άλλαξε δραματικά.

«Δέκα παρά δύο λεπτά, πριν προλάβω να απομακρυνθώ από την περιοχή, με παίρνουν. “Ελευθερία”, μου λένε, “καταρρέει, πέφτει ο δρόμος. Υπάρχει καθίζηση”».

Η κ. Λουπασάκη επέστρεψε στο σημείο και διαπίστωσε ότι είχε αρχίσει να δημιουργείται μεγάλη καθίζηση. Αν και η άσφαλτος δεν είχε ακόμη καταρρεύσει πλήρως, από ένα μικρό άνοιγμα στην επιφάνεια ήταν εμφανές ότι το κενό από κάτω είχε σημαντικό βάθος και έκταση.

Μέχρι τις 10:30 είχαν φτάσει μηχάνημα και φορτηγό της ΔΕΥΑΧ και ξεκίνησε η εκσκαφή. Τότε έγινε σαφές ότι το πρόβλημα δεν ήταν απλώς απόφραξη αλλά θραύση αγωγού.

Η βλάβη είχε σημειωθεί σε αγωγό διαμέτρου Φ800, σε βάθος περίπου πέντε μέτρων, από τον οποίο διέρχεται το σύνολο των λυμάτων που συγκεντρώνονται στο κεντρικό αντλιοστάσιο της Νέας Χώρας.

Η απόφαση για διοχέτευση των λυμάτων προς τη θάλασσα

Η σοβαρότητα της βλάβης συνδεόταν άμεσα με τη θέση του αγωγού μέσα στο αποχετευτικό σύστημα.

Όπως εξηγήθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο, τα λύματα από την περιοχή της Νέας Χώρας και τμήμα των Παχιανών συγκεντρώνονται και κινούνται μέσω της Ακτής Παπανικολή προς το κεντρικό αντλιοστάσιο στο τέρμα της οδού Σελήνου. Από εκεί προωθούνται προς το επόμενο αντλιοστάσιο και τελικά προς τον βιολογικό καθαρισμό.

Η θραύση του συγκεκριμένου αγωγού σήμαινε ότι η κανονική δίοδος των λυμάτων είχε διακοπεί. Μέσα σε λίγα λεπτά άρχισαν να υπερχειλίζουν φρεάτια στην οδό Σελήνου και, σύμφωνα με την περιγραφή της ΔΕΥΑΧ, υπήρχε ο κίνδυνος η υπερχείλιση να επεκταθεί σε αυλές, υπόγεια και κατοικίες.

Σε συνεννόηση με την Υγειονομική Υπηρεσία αποφασίστηκε να διακοπεί η λειτουργία του αντλιοστασίου της Νέας Χώρας και να περιοριστεί η εκροή των λυμάτων σε συγκεκριμένο σημείο προς τη θάλασσα, αντί να συνεχιστεί η ανεξέλεγκτη υπερχείλιση μέσα στην κατοικημένη περιοχή.

Η κ. Λουπασάκη περιέγραψε το δίλημμα ως εξής:

«Να τα αφήσουμε να βγαίνουν παντού και μέσα στα σπίτια και στις αυλές ή πρέπει να τα διοχετεύσουμε κάπου συγκεκριμένα, όσο δύσκολο και αν είναι αυτό; Γιατί μια τέτοια απόφαση δεν παίρνεται ελαφρά τη καρδία».

Η ροή των λυμάτων προς τη θάλασσα ξεκίνησε περίπου στις 14:00. Υπερχείλιση σημειώθηκε τόσο προς τον Κλαδισό όσο και σε σημεία της παραλίας της Νέας Χώρας, λόγω των υψομετρικών διαφορών του δικτύου.

Η ΔΕΥΑΧ υποστήριξε ότι πριν ακόμη ληφθεί η έγγραφη απάντηση της Υγειονομικής Υπηρεσίας, συνεργεία της είχαν τοποθετήσει κορδέλες στις παραλίες και απομάκρυναν τους λουόμενους. Στη συνέχεια, η αρμοδιότητα για την απαγόρευση κολύμβησης και τις σχετικές δειγματοληψίες πέρασε στην Υγειονομική Υπηρεσία σε συνεργασία με τον Δήμο.

Γιατί δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν βυτία ως εναλλακτική λύση

Στο Δημοτικό Συμβούλιο τέθηκε εμμέσως και το ερώτημα αν υπήρχε τρόπος να αποφευχθεί η εκροή στη θάλασσα μέσω άντλησης των λυμάτων με βυτιοφόρα.

Η ΔΕΥΑΧ απάντησε ότι το μέγεθος της ροής καθιστούσε πρακτικά αδύνατη αυτή τη λύση.

Το αντλιοστάσιο της Νέας Χώρας μπορεί να προωθεί έως 360 κυβικά μέτρα την ώρα, ενώ στις ώρες αιχμής, σύμφωνα με την κ. Λουπασάκη, από τον επίμαχο αγωγό περνούσαν περίπου 200 κυβικά μέτρα λυμάτων ανά ώρα.

Για να αντιμετωπιστεί αυτή η ποσότητα αποκλειστικά με βυτιοφόρα, θα απαιτούνταν, κατά την εκτίμησή της, περίπου 20 οχήματα σε συνεχή λειτουργία.

Όπως ανέφερε, χρησιμοποιήθηκαν όλα τα διαθέσιμα βυτία και αποφρακτικά του Δήμου Χανίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων, αλλά ο ρόλος τους ήταν να περιορίζουν τις υπερχειλίσεις στους δρόμους και να προστατεύουν σπίτια και υπόγεια, όχι να υποκαταστήσουν πλήρως τη λειτουργία του κεντρικού αγωγού.

Η μάχη των 33 ωρών για να σωθεί ο κεντρικός αγωγός

Η εκσκαφή αποκάλυψε ότι ο αγωγός είχε σπάσει και από το σημείο της θραύσης εισέρχονταν σταδιακά χώματα στο εσωτερικό του.

Καθώς το έδαφος παρασυρόταν προς τον αγωγό, δημιουργήθηκε η μεγάλη κοιλότητα κάτω από το οδόστρωμα και ταυτόχρονα γέμισε με χώμα ένα τμήμα περίπου 50 μέτρων του αγωγού Φ800.

Η επιχείρηση είχε, σύμφωνα με την κ. Λουπασάκη, δύο κρίσιμους στόχους: να προσεγγιστεί ο αγωγός σε βάθος πέντε μέτρων και να διαπιστωθεί αν μπορούσε να επισκευαστεί, και στη συνέχεια να απομακρυνθούν τα χώματα ώστε να επαναλειτουργήσει.

Εάν η απόφραξη δεν ήταν δυνατή, θα απαιτούνταν η κατασκευή νέου αγωγού ενώ τα λύματα εξακολουθούσαν να ρέουν στην περιοχή.

Οι δυσκολίες της επέμβασης ήταν μεγάλες λόγω του βάθους, των παρακείμενων πολυκατοικιών και των υποδομών δημοτικού φωτισμού. Χρειάστηκε αλλαγή μηχανημάτων και δημιουργία χαμηλότερου επιπέδου εργασίας ώστε ο εξοπλισμός να μπορέσει να φτάσει στο σημείο της θραύσης.

Τελικά ο αγωγός αποφράχθηκε, επισκευάστηκε και στις 19:00 της Τετάρτης 12 Αυγούστου τέθηκε ξανά σε λειτουργία.

«Το ότι ξεφράξαμε ήταν το πιο σημαντικό από όλα που συνέβη και το ότι καταφέραμε να ξαναχρησιμοποιήσουμε τον αγωγό και να επαναφέρουμε το δίκτυο σε λειτουργία μετά από τριάντα τρεις ώρες», ανέφερε η εκπρόσωπος της ΔΕΥΑΧ.

Η ίδια απέφυγε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα χωρίς επιφυλάξεις λόγω των συνεπειών για την παραλία, τις επιχειρήσεις και τους κατοίκους, αλλά χαρακτήρισε επιτυχημένο το τεχνικό μέρος της επέμβασης.

Τόνισε επίσης τη συνεχή παρουσία των εργαζομένων της ΔΕΥΑΧ, αναφέροντας ότι κανείς δεν εγκατέλειψε το σημείο κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, καθώς και την παρουσία του δημάρχου και της κ. Αποστολάκη.

Η βλάβη φαίνεται ότι εξελισσόταν για μήνες ή και χρόνια

Απαντώντας στο ερώτημα γιατί η κατάρρευση συνέβη τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, η κ. Λουπασάκη κατέστησε σαφές ότι δεν μπορεί να προσδιοριστεί ακριβής αιτία για τον χρόνο εκδήλωσης.

Η προσωπική της εκτίμηση είναι ότι η βλάβη αναπτυσσόταν σταδιακά επί μεγάλο χρονικό διάστημα.

«Η συγκεκριμένη βλάβη, προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι δούλευε μήνες, μάλλον και χρόνια. Το ότι έγινε τώρα, έφτασε το πλήρωμα του χρόνου που γέμισε όλος ο αγωγός».

Σύμφωνα με την περιγραφή της, το σπασμένο τμήμα του αγωγού επέτρεπε στα λύματα να παρασύρουν σταδιακά το περιβάλλον χώμα. Έτσι δημιουργήθηκε η υπόγεια κοιλότητα που τελικά οδήγησε στην καθίζηση.

Δεν υπήρξε, πάντως, απάντηση που να συνδέει την αστοχία με κάποιο συγκεκριμένο γεγονός της περιόδου. Η κ. Λουπασάκη είπε ότι θα μπορούσε να είχε συμβεί τρεις ή πέντε μήνες αργότερα, με διαφορετικές συνέπειες αν δεν συνέπιπτε με την εβδομάδα του Δεκαπενταύγουστου.

Γιατί δεν γίνονταν προληπτικοί έλεγχοι και τι αλλάζει πλέον

Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που προέκυψαν μετά τη βλάβη αφορά το κατά πόσο παρόμοιες αστοχίες μπορούν να προληφθούν.

Η ΔΕΥΑΧ εξήγησε ότι οι αγωγοί βαρύτητας δεν υπόκεινται στις ίδιες πιέσεις με τους καταθλιπτικούς αγωγούς και ότι μέχρι σήμερα δεν ήταν συνήθης πρακτική να πραγματοποιούνται προληπτικοί έλεγχοι σε τέτοια δίκτυα.

Η συγκεκριμένη εμπειρία, ωστόσο, οδηγεί σε αλλαγή σχεδιασμού.

Η εταιρεία έχει ήδη αρχίσει να καταγράφει τα κρίσιμα τμήματα του δικτύου και να εξετάζει πού μπορεί να χρειαστούν μελέτες για αντικατάσταση ή τοπικές επεμβάσεις.

Η κ. Λουπασάκη ήταν σαφής ότι δεν πρόκειται να αντικατασταθούν συλλήβδην όλοι οι παλαιοί αγωγοί:

«Δεν είναι ότι θα πάμε να αντικαταστήσουμε ό,τι παλιό αγωγό έχουμε στα δίκτυα αποχέτευσης. Αυτό θα γίνει μόνο όπου πραγματικά απαιτείται».

Η διάκριση είναι κρίσιμη λόγω της έκτασης και της δυσκολίας τέτοιων έργων. Σε αντίθεση με τα δίκτυα ύδρευσης, τα οποία βρίσκονται συχνά περίπου στο ένα μέτρο βάθος, οι κεντρικοί αγωγοί αποχέτευσης μπορεί να βρίσκονται στα τρία, τέσσερα, πέντε ή ακόμη και έξι μέτρα.

Η ίδια αναφέρθηκε σε παλαιότερα και κεντρικά τμήματα της πόλης, μεταξύ αυτών στις οδούς Σκαλίδη, Κυδωνίας, στην περιοχή μπροστά από τη Δημοτική Αγορά και στη Νικηφόρου Φωκά, καθώς και αργότερα στην παραλιακή περιοχή του Κούγκι, ως παραδείγματα περιοχών όπου υπάρχουν παλαιότερα δίκτυα.

Η ΔΕΥΑΧ προσανατολίζεται πρώτα σε αποτύπωση της κατάστασης και στη συνέχεια σε ανάθεση των αναγκαίων μελετών και αναζήτηση χρηματοδότησης.

«Το να βγω σήμερα και να σας πω ότι θα αλλάξω όλο τον κεντρικό αγωγό ακαθάρτων που περνάει από το κέντρο της πόλης […] αυτή τη στιγμή θα ήταν ανεύθυνο να σας το πω», σημείωσε.

Οι ανησυχίες για το οικοσύστημα και τον Κλαδισό

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στην τεχνική αποκατάσταση.

Ο Δημήτρης Μακρέας από τη Λαϊκή Συσπείρωση χαρακτήρισε το περιστατικό σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας και έθεσε ερωτήματα για το αν πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις μικροβιακού φορτίου, ανάλυση επικινδυνότητας και εκτίμηση ασφάλειας όχι μόνο για το θαλασσινό νερό αλλά και για την άμμο, το υπέδαφος, τον υδροφορέα, τη χλωρίδα και την πανίδα της παραλίας.

Ρώτησε επίσης αν ενημερώθηκαν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και ο ΕΟΔΥ και ποιος είναι ο σχεδιασμός για τις εκβολές του Κλαδισού.

Ο Μιχάλης Σχοινάς έθεσε αντίστοιχα το ζήτημα των λυμάτων που παρέμεναν στον ποταμό, του αναχώματος που είχε δημιουργηθεί από τα κύματα και των πιθανών επιπτώσεων στην προστατευόμενη περιοχή, ενώ αναφέρθηκε και σε επαναλαμβανόμενο πρόβλημα υπερχείλισης σε φρεάτιο στην περιοχή των Απτέρων.

Η ΔΕΥΑΧ απάντησε ότι το δικό της εργαστήριο είναι προσανατολισμένο κυρίως στον έλεγχο πόσιμου νερού και δεν είχε πραγματοποιήσει αυτόνομα μετρήσεις για το χερσαίο οικοσύστημα.

Ανακοίνωσε, όμως, ότι βρίσκεται σε διαδικασία συνεργασίας με το Πολυτεχνείο Κρήτης ώστε να πραγματοποιηθεί μελέτη για την κατάσταση και τις ενδεχόμενες παρεμβάσεις στις εκβολές του Κλαδισού.

«Θα ξεκινήσουμε μία συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης, να μας κάνει μία μελέτη για το τι πρέπει να κάνουμε, αν μπορούμε κάτι να κάνουμε και αν πρέπει κάτι να κάνουμε για την εκβολή του Κλαδισσού».

Σύμφωνα με την ενημέρωση, οι σχετικές μετρήσεις επρόκειτο να πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες.

Η ΔΕΥΑΧ ανέφερε επίσης ότι βρίσκεται σε συνεννόηση με την Υγειονομική Υπηρεσία και το Τμήμα Περιβάλλοντος της Περιφέρειας, το οποίο έχει ζητήσει συγκεκριμένες ενέργειες στις οποίες η εταιρεία θα απαντήσει και εγγράφως.

Για την απομάκρυνση των λυμάτων από τον Κλαδισό, διευκρινίστηκε ότι η περιοχή είναι υγροβιότοπος και υπόκειται σε ειδικό καθεστώς προστασίας, επομένως δεν μπορούσε να γίνει επέμβαση χωρίς προηγούμενη άδεια.

Μια βλάβη χωρίς προηγούμενο για τη ΔΕΥΑΧ και ένα νέο πεδίο ευθύνης

Η κ. Λουπασάκη χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη βλάβη πρωτοφανή για τα δεδομένα της ΔΕΥΑΧ και υπογράμμισε ότι σημειώθηκε στην πιο επιβαρυμένη χρονικά περίοδο του καλοκαιριού, την εβδομάδα του Δεκαπενταύγουστου.

Παρά τις σοβαρές συνέπειες για την παραλία, τα καταστήματα και τους κατοίκους, δήλωσε υπερήφανη για τον χρόνο τεχνικής αποκατάστασης και για τη στάση των εργαζομένων.

Ταυτόχρονα, αναγνώρισε ότι η εμπειρία δημιουργεί νέα υποχρέωση για τον έλεγχο των παλαιών δικτύων.

Η ΔΕΥΑΧ δεν ανακοίνωσε γενικευμένο πρόγραμμα αντικατάστασης. Προανήγγειλε όμως οργανωμένη καταγραφή, τεχνικές μελέτες και παρεμβάσεις όπου διαπιστωθεί πραγματική ανάγκη, με παράλληλη αναζήτηση χρηματοδότησης.

Η ίδια σημείωσε ότι ανάλογες βλάβες εμφανίζονται και σε άλλες πόλεις και ότι, καθώς τα δίκτυα γερνούν, τέτοια προβλήματα ενδέχεται να εμφανίζονται συχνότερα. Στο συγκεκριμένο σημείο οι σχετικές αναφορές έγιναν ως παραδείγματα από την ίδια και δεν παρουσιάστηκαν αναλυτικά στοιχεία για τη συχνότητά τους σε πανελλαδικό επίπεδο.

Το βασικό τεχνικό συμπέρασμα από τη συνεδρίαση είναι ότι ο κεντρικός αγωγός της Νέας Χώρας επισκευάστηκε και επανήλθε σε λειτουργία μετά από περίπου 33 ώρες. Το επόμενο στάδιο αφορά την αποτύπωση της κατάστασης των κρίσιμων παλαιών αγωγών και την επιλογή των σημείων όπου απαιτείται παρέμβαση.

Στο περιβαλλοντικό σκέλος, αντίθετα, η εικόνα δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί κατά τη συνεδρίαση. Η ΔΕΥΑΧ ανακοίνωσε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης και αναμονή νέων μετρήσεων, ενώ δεν είχαν παρουσιαστεί αποτελέσματα ειδικής αξιολόγησης για το χερσαίο οικοσύστημα της παραλίας ή για τις τελικές επιπτώσεις στις εκβολές του Κλαδισού. Αυτά ήταν τα βασικά ζητήματα που παρέμεναν προς διερεύνηση μετά την τεχνική αποκατάσταση της βλάβης.