Το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε την προσφυγή που είχαν καταθέσει ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας, συλλογικοί φορείς της Κρήτης, αρχαιολογικοί σύλλογοι, εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας και πολίτες κατά της εγκατάστασης των συστημάτων αεροναυτιλίας του νέου διεθνούς αεροδρομίου Καστελλίου στον λόφο Παπούρα, σε άμεση γειτνίαση με το σπουδαίο μινωικό μνημείο που αποκαλύφθηκε στο σημείο.
Η απόφαση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου κατοχυρώνει το αναγκαίο δικαστικό έρεισμα προκειμένου το υπουργείο Υποδομών να προχωρήσει στην υλοποίηση του αρχικού του σχεδιασμού για τη χωροθέτηση των ραντάρ και των συνοδευτικών ηλεκτρονικών υποδομών πτήσεων.
Ωστόσο, η δικαστική αυτή εξέλιξη δεν κλείνει τον κύκλο των αντιδράσεων, καθώς η δημοτική αρχή και οι τοπικοί φορείς εκφράζουν την απόφασή τους να συνεχίσουν τη διεκδίκηση, εξετάζοντας πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τη διάσωση και την ακεραιότητα του αρχαιολογικού χώρου.
Η ετυμηγορία του Συμβουλίου της Επικρατείας και η συνέχιση του σχεδιασμού
Η δικαστική εμπλοκή γύρω από τη χωροθέτηση των συστημάτων επιτήρησης της εναέριας κυκλοφορίας είχε κορυφωθεί στις 4 Μαρτίου, οπότε και συζητήθηκε η υπόθεση ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η προσφυγή στρεφόταν ευθέως κατά των κοινών διοικητικών αποφάσεων των υπουργείων Υποδομών και Πολιτισμού, οι οποίες ενέκριναν την τοποθέτηση των ραντάρ και των συνοδευτικών τεχνικών συστημάτων στην κορυφή του υψώματος.
Με την απορριπτική κρίση του δικαστηρίου, ανοίγει πλέον ο δρόμος για την απρόσκοπτη συνέχιση του τεχνικού σχεδιασμού του υπουργείου Υποδομών. Η απόφαση εκτιμάται ότι διασφαλίζει τη διατήρηση του χρονοδιαγράμματος για τη λειτουργία του νέου αεροδρομίου Καστελλίου, κατοχυρώνοντας νομικά τις επιλογές των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών αναφορικά με τις τεχνικές απαιτήσεις της αεροναυτιλίας.
Το κυκλικό οικοδόμημα της Παπούρας: Ένα παλαιοανακτορικό εύρημα χωρίς προηγούμενο
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται η σπανιότητα και η ιστορική αξία των αρχαιολογικών καταλοίπων που αποκαλύφθηκαν στην κορυφή του λόφου. Στην τοπική κρητική διάλεκτο, ο όρος «παπούρα» περιγράφει το υπερυψωμένο τμήμα ενός όρους ή έναν λόφο με επίπεδη κορυφή. Στη συγκεκριμένη τοποθεσία, η οποία δεσπόζει με πανοραμική θέα σε ολόκληρη την πεδιάδα και γειτνιάζει με άλλα σπουδαία μινωικά κέντρα, οι ανασκαφές έφεραν στο φως ένα εντυπωσιακό, γεωμετρικό κυκλικό λίθινο οικοδόμημα των μινωικών χρόνων, το οποίο δεν διαθέτει γνωστό παράλληλο σε ολόκληρο τον αιγαιακό χώρο.
Το μνημειακό αυτό συγκρότημα, το οποίο χρονολογείται στην παλαιοανακτορική περίοδο, συγκροτείται από οκτώ ομόκεντρους δακτυλίους. Σύμφωνα με τις επιστημονικές εκτιμήσεις, ο χώρος εκτιμάται ότι λειτουργούσε ως ιερό κορυφής ή ως ένα ευρύτερο τελετουργικό, λατρευτικό και αστρονομικό κέντρο της εποχής, στοιχείο που προσδίδει στο εύρημα εξαιρετική βαρύτητα για την κατανόηση της μινωικής θρησκείας και αρχιτεκτονικής.
Το μέτωπο φορέων και επιστημόνων: Αίτημα για εναλλακτική χωροθέτηση και ευρωπαϊκή συνέχεια
Βασικό επιχείρημα της προσφυγής που κατέθεσε ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας, έχοντας τη στήριξη τοπικών φορέων, αρχαιολογικών οργανώσεων, πολιτών και μελών της επιστημονικής κοινότητας, ήταν ότι η χωροθέτηση βαρέων τεχνικών υποδομών σε άμεση επαφή με το μνημείο θέτει σε ανεπανόρθωτο κίνδυνο την ακεραιότητα, τη φυσιογνωμία και τη μελλοντική προστασία του.
Η πλευρά των προσφευγόντων υποστήριξε ότι η ανάγκη λειτουργίας των συστημάτων αεροναυτιλίας θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί μέσω εναλλακτικής χωροθέτησης σε διαφορετικό σημείο της ευρύτερης περιοχής, ώστε να διασφαλιστεί ανέπαφο το προϊστορικό περιβάλλον του λόφου. Παρά τη δυσμενή για εκείνους απόφαση του ΣτΕ, ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας εκφράζει την αποφασιστικότητά του να μην εγκαταλείψει τη διεκδίκηση, στρέφοντας πλέον το βλέμμα σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα, με την προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να βρίσκεται στο στάδιο της νομικής εξέτασης.
Κεγκέρογλου: Περιμένουμε την καθαρογραφή – Στο τραπέζι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας εμφανίζεται αποφασισμένος να συνεχίσει τις ενέργειές του για την αποτροπή της εγκατάστασης.
Ο δήμαρχος Βασίλης Κεγκέρογλου ανέφερε ότι αναμένουν πλέον την καθαρογραφή της απόφασης του ΣτΕ, προκειμένου να μελετήσουν αναλυτικά το σκεπτικό και την αιτιολογία με την οποία απορρίφθηκε η προσφυγή.
Παράλληλα, έθεσε στο τραπέζι και την επόμενη δικαστική κίνηση, επισημαίνοντας ότι υπάρχει δυνατότητα προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η οποία αναμένεται να γίνει από πολίτες.
Έτσι, παρά τη δικαστική ήττα στο ΣτΕ, η αντιπαράθεση για τον λόφο Παπούρα και τη συνύπαρξη του νέου αεροδρομίου με το σημαντικό αρχαιολογικό μνημείο παραμένει ανοιχτή.
Μία ανακάλυψη παγκόσμιας εμβέλειας
Η αρχαιολογική θέση της μινωικής Παπούρας, αναδείχθηκε ανάμεσα στις 10 κορυφαίες ανακαλύψεις του 2025 από το περιοδικό «Archaeology» του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου της Αμερικής, που αριθμεί πάνω από 700.000 αναγνώστες.
Η μοναδικότητα του μνημείου της Παπούρας, η έρευνα γύρω από το οποίο δεν έχει ολοκληρωθεί, αναγνωρίζεται κατ’ επανάληψη σε διεθνές επίπεδο.
Υπενθυμίζουμε πως είχε προηγηθεί η βράβευσή του στη φετινή Μεσογειακή Έκθεση Αρχαιολογικού Τουρισμού (Borsa Mediterranea del Turismo Archeologico) BMTA 2025, όπου μάλιστα απέσπασε όχι μόνο το Διεθνές Βραβείο Αρχαιολογικής Ανακάλυψης «Παλμύρα», αλλά και το Ειδικό Βραβείο Κοινού.
Στο σχετικό δημοσίευμα του περιοδικού «Archaeology» γίνεται αναφορά στην ανασκαφική ομάδα με επικεφαλής τη διευθύντρια της ανασκαφής Δανάη Κοντοπόδη και τη Βασιλική Συθιακάκη, διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, και στην εκτίμησή τους «ότι το συγκρότημα κατασκευάστηκε ήδη από το 3000 π.Χ. —περισσότερο από μια χιλιετία πριν από την άνοδο της ανακτορικής κοινωνίας που θα κυριαρχούσε στη μινωική κοινωνικοπολιτική ζωή— και χρησιμοποιήθηκε μέχρι περίπου το 1800 π.Χ.
«Το μνημείο ήταν σαφώς ένα κοινοτικό εγχείρημα, χτισμένο για να είναι ορατό από τους οικισμούς της Πεδιάδας και τις γύρω κορυφές και κορυφογραμμές» λέει στο περιοδικό «Archaeology» η Β. Συθιακάκη. «Η επιβλητική παρουσία του θα το είχε καταστήσει ένα κεντρικό σημείο για τις κοινότητες σε όλη την περιοχή».
«Οι Μινωίτες που προέρχονταν από μικρές αγροτικές τοποθεσίες και μεγαλύτερους οικισμούς πιθανότατα συγκεντρώνονταν σε μια πλακόστρωτη περιοχή του κτίσματος που ήταν αρκετά ευρύχωρη για να φιλοξενήσει σημαντικά πλήθη» σημειώνει το δημοσίευμα, προσθέτοντας ότι «οι ερευνητές πιστεύουν ότι η κεραμική που βρέθηκε στο συγκρότημα υποδηλώνει ότι το δίκτυο των ανθρώπων που συγκεντρώνονταν εκεί μπορεί να περιλάμβανε άτομα από τα ανακτορικά κέντρα της Κνωσού και των Μαλίων στη βόρεια ακτή της Κρήτης, περίπου 20 μίλια μακριά».
Παραθέτει, επίσης, την εκτίμηση της Δανάης Κοντοπόδη πως «το κυκλικό μνημείο χρησίμευε ως κοινοτικός χώρος για περιοδικές εορταστικές εκδηλώσεις και τελετουργικές δραστηριότητες, αλλά η λειτουργία του φαίνεται να εξελίχθηκε ανάλογα με τις γεωπολιτικές μετατοπίσεις και τις κοινωνικές ή πνευματικές ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων».
Οι παγκόσμιες διακρίσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη και ευθύνη απέναντι στη διάσωση, προστασία και προβολή του μοναδικού αυτού ευρήματος, την οποία όμως φαίνεται δε συμμερίζεται η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Το ασυνήθιστο και εντυπωσιακό κυκλικό οικοδόμημα έχει διάμετρο περίπου 50 μέτρα, καλύπτει επιφάνεια 1.800 τετραγωνικών μέτρων και διατηρείται μέχρι και στα 2,85 μέτρα σε ύψος! Κατασκευασμένο σε κεκλιμένο έδαφος, το μνημειακό συγκρότημα αποτελείται από οκτώ ομόκεντρους πέτρινους τοίχους. Οι εξωτερικοί δακτύλιοι σχηματίζουν δωμάτια περίπου ίσου μεγέθους που συνδέονται με μικρές πόρτες.
Το ξέρουμε…
Το να βλέπετε αυτά τα μηνύματα μπορεί να είναι κουραστικό. Και να είστε σίγουροί ότι ούτε κι εμείς βρίσκουμε κάποια ευχαρίστηση από το να τα γράφουμε... Όμως αυτό το μήνυμα δεν αφορά εμάς. Αφορά κάτι πολύ πιο σημαντικό: την επιβίωση της ανεξάρτητης, μαχητικής δημοσιογραφίας στην Kρήτη.
Η στήριξη σας είναι σημαντική γιατί μας επιτρέπει να:
- - Κάνουμε ρεπορτάζ χωρίς φόβο και εξαρτήσεις. Κανείς δεν μας υπαγορεύει τι να πούμε ή τι να αποσιωπήσουμε.
- - Κρατάμε τη δημοσιογραφία μας προσβάσιμη σε όλους, ακόμη και σε αυτούς που δεν έχουν την ικανότητα να πληρώσουν. Χωρίς paywall, χωρίς προνόμια μόνο για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα.
Η απλή αλήθεια είναι ότι τα έσοδα διαρκώς συρρικνώνονται. Αν πιστεύετε ότι μια πραγματικά ελεύθερη ενημέρωση είναι ζωτικής σημασίας για τη δημοκρατία και τον έλεγχο της εξουσίας, τότε δώστε μας τη δύναμη να συνεχίσουμε.
Σας ευχαριστούμε θερμά.
