Αξιότιμα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,

Είναι μεγάλη τιμή και προνόμιο να μιλώ εδώ — στο Κοινοβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον τόπο όπου γεννιούνται οι κεντρικές ιδέες του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Για ορισμένους από εσάς, αυτά που πρόκειται να πω ίσως είναι άβολα. Ίσως προκαλέσουν κριτική, ή ακόμη και οργή. Κι όμως, στέκομαι εδώ με ελπίδα. Διότι είναι γεγραμμένο: «Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν».

Για δύο χρόνια υπηρέτησα ως εκπρόσωπος Τύπου του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μετά από εργασία ως ανεξάρτητη συνεργάτιδα των New York Times, σύμβουλος της Παγκόσμιας Τράπεζας και αναγνωρισμένη συγγραφέας ευρείας κυκλοφορίας — δουλειά για την οποία ήμουν περήφανη. Σήμερα, ορισμένοι στη Δύση και στα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Ουκρανίας με αποκαλούν «φιλορωσίδα» τη στιγμή που δηλώνω ένα απλό γεγονός για τον πόλεμο ή διαφωνώ με την πολιτική της ατέρμονης κλιμάκωσης του Ζελένσκι. Άνθρωποι στην άνετη Δύση πιστεύουν μερικές φορές ότι κατανοούν την Ουκρανία και αυτόν τον πόλεμο καλύτερα από εμένα — εμένα, που κάλυψα τη σύγκρουση από το 2014, ταξίδεψα στο Ντονμπάς πολλές φορές με τον ίδιο τον Ζελένσκι, κάθισα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, βοήθησα στη διαμόρφωση της επικοινωνίας του Προέδρου και παρέμεινα όταν ξεκίνησε η πλήρους κλίμακας εισβολή το 2022. Βομβαρδίστηκα και επέζησα παρά τρίχα. Διέσχισα τη χώρα βοηθώντας αμάχους και έκανα ρεπορτάζ ακατάπαυστα. Κανείς δεν μπορεί σοβαρά να με αποκαλεί φιλορωσίδα, εκτός εάν αποδέχεται πρωτόγονες, ασπρόμαυρες αφηγήσεις για τον πόλεμο.

Δεν έχω έρθει εδώ για να παίξω πολιτικά παιχνίδια. Έχω έρθει με έναν και μόνο σκοπό: να συνηγορήσω υπέρ του λαού της Ουκρανίας — υπέρ του λαού μου.

Πρόκειται να σας πω μια αλήθεια που αποκρύπτεται προσεκτικά από τον κόσμο. Είμαι κόρη της Ουκρανίας, και σήμερα είμαι η φωνή της.

Διαφέρω από πολλές από τις φωνές που έχετε ήδη ακούσει, επειδή δεν κερδοσκοπώ από αυτόν τον πόλεμο. Δεν χτίζω καριέρα πάνω σε αυτόν. Δεν λαμβάνω επιχορηγήσεις και κανένα όφελος από αυτόν. Όπως οι περισσότεροι Ουκρανοί —όπως οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, Αμερικανοί και Ρώσοι— το μόνο που κάνω είναι να χάνω από αυτή τη σκληρότητα. Και κατανοώ ότι εάν αυτός ο πόλεμος συνεχιστεί, θα επιφέρει απώλειες και αλλαγές που δεν θα μπορέσουν ποτέ να αναιρεθούν.

Ο ουκρανικός λαός και ο στρατός έχουν επιδείξει εξωπραγματική ανθεκτικότητα· δεν έχουμε τίποτα για το οποίο να ντρεπόμαστε. Αλλά ο πόλεμος μας έχει αλλάξει όλους και σήμερα ανθεκτικότητα σημαίνει να λέμε την αλήθεια και να τασσόμαστε υπέρ της ειρήνης.

Στέκομαι εδώ επειδή η Ουκρανία και η Ευρώπη συνεχίζουν να επιλέγουν έναν κακό πόλεμο αντί μιας κακής ειρήνης —την κλιμάκωση αντί της διπλωματίας, ξανά και ξανά. Κι όμως, κάποια μέρα αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει, και ο καθένας από εμάς θα μείνει στη μνήμη από τους καρπούς που αποδίδει σήμερα.

Είστε τα λαμπρότερα μυαλά της Ευρώπης. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι γνωρίζετε πάρα πολλά για τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο. Γνωρίζετε τους αριθμούς και τα στατιστικά στοιχεία. Έχετε δει τις φωτογραφίες. Έχετε διαβάσει τα βιβλία και τα άρθρα, τις πολιτικές θέσεις και τις στρατηγικές. Κι όμως, στέκομαι εδώ για να σας πω: δεν γνωρίζετε τίποτα για αυτόν τον πόλεμο.

Η βαφτισιμιά μου, η Μαρία, θα γίνει τεσσάρων ετών σε λίγες εβδομάδες. Δεν γνώρισε ποτέ τη ζωή χωρίς πόλεμο. Γεννημένη στο Κίεβο, είναι ένα έξυπνο, ζωηρό κορίτσι που μιλάει όμορφα ουκρανικά, παρεμβάλλοντας περιστασιακά και καμιά αγγλική λέξη. Πρόσφατα άρχισε να βρέχεται στον παιδικό σταθμό. Μετά από ακόμη ένα ρωσικό πυραυλικό πλήγμα, τρομοκρατήθηκε ότι ένας πύραυλος θα χτυπούσε το σχολείο της. Η φίλη μου πέρασε πολλή ώρα παρηγορώντας την και τελικά τα κατάφερε με τον πιο φρικτό τρόπο που μπορεί κανείς να φανταστεί: το παιδί τώρα κοιμάται με τον ήχο των πληγμάτων σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου. «Καλά χτυπήματα», τα αποκαλούν στο σπίτι. Είναι τεσσάρων ετών και μετά βίας μπορεί να κατανοήσει τις αποχρώσεις του πολέμου. «Είμαι τρομοκρατημένη», μου είπε η μητέρα της.

Η ανιψιά μου η Άννα είναι δέκα ετών και δεν έχει πατήσει ποτέ το πόδι της σε σχολείο. Δεν ξέρει πώς μοιάζει μια σχολική αίθουσα γεμάτη παιδιά. Έχει μετακομίσει τόσες φορές που δεν έχει πουθενά φίλους. Οι δυτικοί γονείς ανησυχούσαν όταν τα παιδιά τους πέρασαν ενάμιση χρόνο στο διαδίκτυο κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η ανιψιά μου δεν γνωρίζει καμία άλλη εκπαίδευση. Κάθε μέρα κάθεται μόνη της στο διαμέρισμα ενώ οι γονείς της εργάζονται. Συνδέεται στα μαθήματα, διαβάζει, μετά καθαρίζει, μαγειρεύει και τους περιμένει. Δεν μπορεί να τριγυρνά σε μια πόλη που δέχεται συνεχείς επιθέσεις. Δεν γνωρίζει τι σημαίνει κοινότητα ή παιδική φιλία. Τον χειμώνα οι μέρες της είναι σύντομες και κρύες: δεν υπήρχε θέρμανση και δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα τον περασμένο χειμώνα.

Ένα στα τρία παιδιά στην Ουκρανία δεν έχει πλέον πρόσβαση σε κατάλληλη εκπαίδευση. Η Ουκρανία ήταν κάποτε διάσημη για τους επιστήμονές της. Υπό την καθοδήγηση ενός Ουκρανού πέταξε ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα. Κατασκευάζαμε αεροσκάφη και ελικόπτερα· οι φυσικοί και οι βιολόγοι μας εξακολουθούν να συνεισφέρουν στην παγκόσμια επιστήμη. Κι όμως, στην πρώτη γραμμή υπάρχουν μαθητές της τετάρτης δημοτικού που δεν ξέρουν να διαβάζουν. Ακούστε με: υπάρχουν δεκάχρονα παιδιά που δεν μπορούν να διαβάσουν. Η υποβάθμιση της εκπαίδευσης και των κοινωνικών δεξιοτήτων στις μελλοντικές γενιές θα έπρεπε να μας τρομάζει όλους.

Οι Ουκρανοί δεν υπολείπονται σε τίποτα από οποιονδήποτε άλλον λαό. Θέλουμε κι εμείς εκπαίδευση και ιατρική περίθαλψη. Θέλουμε κι εμείς να δημιουργούμε, να αναπτυσσόμαστε, να ανταγωνιζόμαστε και να συνεργαζόμαστε. Σε πέντε ή δέκα χρόνια αυτό θα είναι αδύνατο εάν ο πόλεμος συνεχιστεί. Κάτω από τους πυραύλους, τα drones και τις βόμβες χάνουμε ανθρώπινο κεφάλαιο — όχι μόνο λόγω θανάτου και τραυματισμών, αλλά λόγω της απλής απουσίας οποιασδήποτε δυνατότητας να ζήσουμε. Χρόνια απλής επιβίωσης υποβαθμίζουν εξίσου το μυαλό και το σώμα.

Η μητέρα μου και ο πατέρας μου είναι γιατροί στην πρώτη γραμμή της Χερσώνας. Πέρασαν περισσότερους από οκτώ μήνες υπό ρωσική κατοχή και εξακολουθούν να αρνούνται να εγκαταλείψουν μια πόλη υπό συνεχή βομβαρδισμό. Οι γιατροί εκεί είναι απελπιστικά σπάνιοι. «Αν φύγουν όλοι», αναρωτιούνται, «τότε είναι ακόμα Ουκρανία;» Κατέχουν μια σπάνια και τρομερή πολυτέλεια — την ικανότητα να παραμένουν ενώ θα μπορούσαν να φύγουν, δεσμευμένοι από την ευθύνη απέναντι στην κοινότητα και την ιστορία.

Δεκάδες χιλιάδες άλλοι δεν μπορούν να φύγουν καθόλου, παγιδευμένοι από τη φτώχεια και την παντελή έλλειψη βοήθειας. Το κράτος προσφέρει στους εκτοπισμένους λιγότερα από εκατό δολάρια τον μήνα, και μάλιστα μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα — ένα ποσό με το οποίο δεν μπορεί κανείς ούτε να νοικιάσει σπίτι ούτε να θρέψει μια οικογένεια. Στα χωριά της πρώτης γραμμής οι άνθρωποι ζουν χωρίς κανένα αποθεματικό· τα χίλια δολάρια αποτελούν μια ασύλληπτη περιουσία. Θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά. Οι στρατηγικές που επιλέγουμε σήμερα οδηγούν την Ουκρανία σε ένα μονοπάτι διαρκούς φτώχειας και πολέμου, πράγμα που σημαίνει κοινωνικό εκφυλισμό.

Σε ένα χωριό στην περιοχή της Χερσώνας —ένα χωριό από το οποίο πέρασα πολλές φορές στον δρόμο για τη γιαγιά μου— μια οικογένεια καταστράφηκε. Ο πατέρας και η μητέρα πέθαναν, καθώς και η κόρη τους, η οποία ήταν είκοσι τριών ημερών. Η ίδια μου η μητέρα είχε δώσει εξιτήριο σε εκείνο το μωρό από το νοσοκομείο. Ο γιος τους τραυματίστηκε. Σε μία μόνο έκρηξη, σε μία και μόνο στιγμή, μια οικογένεια αφανίστηκε.

Έχετε ξανακούσει τέτοιες τραγωδίες. Αυτό που δεν έχετε ακούσει είναι τι σημαίνει στην πραγματικότητα επιβίωση στην πρώτη γραμμή: ότι τα τεράστια ποσά από τα χρήματα των φορολογουμένων που αναφέρονται στα μέσα ενημέρωσης συχνά ελάχιστα βοηθούν τους Ουκρανούς που απλώς προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί· ότι υπάρχει καταστροφική έλλειψη γιατρών· ότι τα σχολεία είναι σε μεγάλο βαθμό ανίκανα να λειτουργήσουν· και ότι, για πολλούς ανθρώπους, ο υπολογισμός που κάνουν καθημερινά είναι απλώς το πώς θα πάνε στη δουλειά και θα επιστρέψουν στο σπίτι χωρίς να βρεθούν εν μέσω βομβαρδισμών.

Εκεί, στην πρώτη γραμμή, οι άνθρωποι ζουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Η ζωή τους έχει μετατραπεί σε καθημερινό αγώνα για επιβίωση. Απλοί πολίτες δωρίζουν χρήματα από την τσέπη τους για να υποστηρίξουν την πολεμική προσπάθεια. Γυναίκες μαγειρεύουν για τους στρατιώτες, μαζεύουν ζεστά ρούχα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης, και τα στέλνουν στο μέτωπο μέσω εθελοντών. Επειδή εκεί στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι γιοι και οι σύζυγοί τους. Οι τοπικές κοινότητες στηρίζουν τον στρατό ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να κρατήσουν τους εαυτούς τους, τις οικογένειές τους και τους γείτονές τους ζωντανούς.

Αυτός είναι ο πόλεμος όπως τον βιώνουν στην πραγματικότητα οι άνθρωποι στο πεδίο. Τον υπομένουν, συνεισφέρουν σε αυτόν και πολεμούν ενάντια στις δυνάμεις εισβολής παρά τη διαφθορά και την περιορισμένη αποτελεσματικότητα της ουκρανικής κυβέρνησης.

Το ένα τρίτο της Ουκρανίας έχει μετατραπεί σε κόλαση. Σχεδόν το είκοσι τοις εκατό της επικράτειάς μας βρίσκεται υπό κατοχή· ένα άλλο δέκα τοις εκατό έχει μετατραπεί σε ένα φλεγόμενο μέτωπο. Σκεφτείτε: Πόσο καιρό μπορεί να αντέξει το υπόλοιπο 70% με μια τόσο ανοιχτή και αθεράπευτη πληγή;

Και ποια στρατηγική υποστηρίζουμε σήμερα; Μια στρατηγική στην οποία αυτό το καθημερινό μαρτύριο καθίσταται αόρατο, χωρίς βάρος, αντιπαραβαλλόμενο σε μια μεγαλειώδη ιδέα — την καταστροφή της ΡΩΣΙΑΣ. Ας είμαστε ειλικρινείς: πάρα πολλοί άνθρωποι θέλουν να καταστρέψουν τη Ρωσία περισσότερο από ό,τι θέλουν να σώσουν την Ουκρανία. Με αυξανόμενο ζήλο διαβάζουμε, αρκετές φορές τον μήνα, τα ένθερμα άρθρα σε κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης που ανακοινώνουν ότι η Ρωσία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Τα διαβάζουμε εδώ και σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα. Το τίμημα αυτής της κατάρρευσης σε αργή κίνηση είναι το έθνος μου, η χώρα μου, το κράτος μου — η Ουκρανία.

Κανένας από αυτούς τους δυτικούς εμπειρογνώμονες, καθηγητές ή δημοσιογράφους που γράφουν αυτά τα άρθρα δεν θα δεχόταν ποτέ να ζήσει σε μια τέτοια χώρα, ή να αφήσει την πατρίδα του να περάσει από τέτοιες φρικαλεότητες στο όνομα μιας μεγάλης ιδέας. Νόμιζα ότι είχαμε ήδη πάρει το μάθημα της θυσίας ολόκληρων λαών στον βωμό μεγαλειωδών ιδεών.

Αλλά σας καταλαβαίνω. Εάν ο ηγέτης της δικής μου χώρας, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αποδέχεται το στάτους κβο, γιατί να το αμφισβητήσετε εσείς;

Πρώτα ήρθαν οι συμφωνίες της Κωνσταντινούπολης, μετά η Ειρηνευτική Φόρμουλα, μετά το Σχέδιο Νίκης, μετά ο Συνασπισμός των Προθύμων. Αυτό που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν είναι ότι υπήρξαν επίσης πολυάριθμοι διαμεσολαβητές που διευκόλυναν τις επαφές, καθώς και πολλαπλές νομικές ερμηνείες αυτού που τώρα απλοϊκά ανάγεται στη φόρμουλα «παραχώρηση γης ή όχι» — ερμηνείες που θα μπορούσαν να είχαν βοηθήσει την Ουκρανία να διατηρήσει τον έλεγχο με την πάροδο του χρόνου.

Υπήρξαν συμφωνίες για τις οποίες δεν ακούσατε ποτέ, οι οποίες αναφέρθηκαν μόνο επιγραμματικά δημόσια. Αυτές οι συγκλίσεις θα παραμείνουν όχι στα βιβλία της ιστορίας, αλλά μόνο στη μνήμη όσων προσπάθησαν να βοηθήσουν.

Όλες αυτές οι διευθετήσεις απορρίφθηκαν από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι — ακόμη και εκείνες στις οποίες είχε δεσμεύσει τον ίδιο του τον λόγο και τη δική του υπόσχεση. Προωθεί τον πιο μαξιμαλιστικό και ανέφικτο δρόμο προς τη νίκη ως τον μόνο δρόμο προς την ειρήνη — και αυτό μου δείχνει ότι δεν επιθυμεί καθόλου να την επιτύχει.

Πριν από λίγο καιρό, ο Τζ. Ντ. Βανς (JD Vance), νυν Αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, τότε Γερουσιαστής, έγραψε ένα αξιοσημείωτο δοκίμιο στους New York Times, επισημαίνοντας ότι οι μαθηματικοί υπολογισμοί στην Ουκρανία δεν βγαίνουν. Εκείνο το δοκίμιο έδωσε σε πολλούς από εμάς την ελπίδα ότι κάποιος έβλεπε τον κόσμο μέσα από τα δικά μας μάτια και κατανοούσε αυτό που βιώναμε. Περισσότερα από δύο χρόνια έχουν περάσει από τότε που το έγραψε — και οι υπολογισμοί εξακολουθούν να μην βγαίνουν. Ας ξεκινήσουμε με το πιο στοιχειώδες ερώτημα από όλα: πώς υποτίθεται ότι είκοσι πέντε εκατομμύρια Ουκρανοί, οι μισοί εκ των οποίων συνταξιούχοι, θα υπερασπιστούν πεντακόσια εκατομμύρια Ευρωπαίους απέναντι σε εκατόν σαράντα εκατομμύρια Ρώσους; Δεν ντρέπεστε;

Από τότε που απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1991, η Ουκρανία έχει χάσει πάνω από τον μισό πληθυσμό της. Τότε, ζούσαν εκεί πενήντα δύο εκατομμύρια άνθρωποι. Σήμερα, ακόμη και με τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις, ο αριθμός αυτός κυμαίνεται γύρω στα είκοσι πέντε εκατομμύρια — και η μείωση επιταχύνεται. Σχεδόν ο μισός πληθυσμός είναι συνταξιούχοι, το ποσοστό γεννήσεων είναι καταστροφικά χαμηλό, και ο πόλεμος συνεχίζει να αφαιρεί ζωές και να διώχνει μακριά όσους απλώς θέλουν να ζήσουν. Μόνο πέρυσι, σχεδόν τριπλάσιοι άνθρωποι πέθαναν από όσους γεννήθηκαν, και στο πρώτο εξάμηνο του 2026 τα πράγματα χειροτέρεψαν: τέσσερις φορές περισσότεροι άνθρωποι πέθαναν σε σχέση με όσους γεννήθηκαν. Προσθέστε σε αυτό περίπου τριακόσιες χιλιάδες επίσημους μετανάστες —και ο πραγματικός αριθμός είναι σίγουρα πολύ υψηλότερος— και με συντηρητικούς υπολογισμούς η Ουκρανία χάνει περισσότερους από εξακόσιες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο. Με αυτόν τον ρυθμό, μέσα σε δέκα χρόνια ο πληθυσμός θα μπορούσε να πέσει πολύ κάτω από τα είκοσι εκατομμύρια.

Αυτοί είναι καταστροφικοί αριθμοί. Ο πόλεμος έχει καταστήσει την Ουκρανία έναν τόπο όπου η ζωή και ένα μέλλον γεμάτο ελπίδα μοιάζουν όλο και πιο αδύνατα. Αυτή είναι απλή αριθμητική — αριθμητική που δείχνει τη χώρα μου να εξαφανίζεται μπροστά στα μάτια σας, υπό το θερμό χειροκρότημα που προσφέρεται σε έναν άνθρωπο σε ένα κόκκινο χαλί, έναν άνθρωπο που βρίσκεται πλέον στο όγδοο έτος στην εξουσία, ο οποίος βρίσκει πάντα έναν νέο λόγο για τον οποίο ο πόλεμος δεν μπορεί να σταματήσει ακόμα.

Αυτός ο πόλεμος έχει σκοτώσει την ουκρανική οικονομία και την ουκρανική δημοκρατία. Επιτρέψτε μου να σας δώσω λίγη ακόμη από αυτή την κυνική, σκληρή αριθμητική. Η ΕΕ μάς χορηγεί το ένα δάνειο μετά το άλλο· το εξωτερικό μας χρέος έχει ήδη ξεπεράσει το 110 τοις εκατό του ΑΕΠ· εξαρτόμαστε πλήρως από τις δυτικές μεταβιβάσεις, σε αυτό που έχει ονομαστεί «οικονομία των δωρητών» («donornomics»). Όπως καταγράφηκε να λέει σε υποκλοπές των υπηρεσιών κατά της διαφθοράς ο πρώην συνεργάτης του ίδιου του Ζελένσκι —σήμερα φυγάς κατηγορούμενος για διαφθορά—: «Η οικονομία μπορεί να περιμένει». Δεν παράγουμε σχεδόν καθόλου προστιθέμενη αξία· οι εξαγωγές μας στραγγαλίζονται από τον πόλεμο, από τριβές με κράτη μέλη της ΕΕ, από ποσοστώσεις που είναι υπερβολικά μικρές.

Το γνωρίζετε πολύ καλά και οι ίδιοι. Σας ρωτώ, λοιπόν: για ποια νίκη μιλάμε καν; Η Ευρώπη χρηματοδοτεί τώρα την παραγωγή drones του Βολοντίμιρ Ζελένσκι με κόστος την οικονομία ενός ολόκληρου έθνους. Στη χώρα μας δεν υπάρχει πλέον επιστήμη, καμία καινοτομία πέρα από τη στρατιωτική· οι μικρές επιχειρήσεις πεθαίνουν, οι μεγάλες βγάζουν τα χρήματά τους έξω, οι μεσαίες έχουν ήδη φύγει. Το λέω ξανά: είμαστε ίδιοι με εσάς. Όταν το περιγράφω αυτό, φανταστείτε τη δική σας χώρα σε αυτή την κατάσταση.

Βλέπω άβολες ουκρανικές φωνές να αγνοούνται —φωνές που πληθαίνουν— παρά τις διώξεις, τις απειλές, τις παράνομες κυρώσεις, τις ποινικές υποθέσεις, την καταστροφή υπολήψεων, τον στιγματισμό ανθρώπων ως προδοτών, όλα επειδή μιλάμε ενάντια στον πόλεμο. Πώς φτάσαμε στο σημείο όπου όποιος αντιτίθεται στον πόλεμο θεωρείται φιλορώσος και αντιδημοκρατικός; Ακούστε το καθαρά: η ειρήνη δεν μπορεί να είναι φιλορωσική. Η ειρήνη είναι η μόνη διέξοδος από την κρίση στην οποία όλοι πνιγόμαστε — και πρώτος απ’ όλους ο ουκρανικός λαός.

Ο Ζελένσκι μας λέει ότι θα απαιτήσει καλύτερους όρους ειρήνης. Αλλά το θέμα είναι ότι χάνουμε τη χώρα, το έθνος. Δεν θα υπάρχουν άνθρωποι για να προσφερθούν αυτοί οι καλύτεροι όροι. Και καθένας από εσάς εδώ γνωρίζει ότι η στρατιωτική ήττα της Ρωσίας είναι αδύνατη. Αυτά τα παιχνίδια κοστίζουν πάρα πολύ. Για τη χώρα μου και για το δικό σας μέλλον επίσης. Δεν υπάρχει καλύτερος όρος για την ειρήνη από το ΤΩΡΑ.

Εδώ στην Ευρώπη, έχει γίνει πατριωτικό το να σιωπά κανείς για όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό της Ουκρανίας. Τα κλειστά σύνορα για τους άνδρες έχουν μετατρέψει τη ζωή σε κλουβί για αμέτρητες οικογένειες. Διαφθορά κολοσσιαίας κλίμακας —μιας κλίμακας που απλώς δεν μπορείτε να φανταστείτε— η οποία φτάνει μέχρι τον στενό κύκλο του προέδρου, σε αντίθεση με την απόλυτη φτώχεια, κοντεύει να σκοτώσει το ίδιο το κίνητρο για αντίσταση στη Ρωσία.

Το ανθρωποκυνηγητό ανδρών, τα βασανιστήρια στα γραφεία στρατολόγησης, άνδρες που ξυλοκοπούνται μέχρι θανάτου από αξιωματικούς στρατολόγησης και μερικές φορές σκοτώνονται από τους ίδιους τους τους διοικητές — όλα αυτά μοιάζουν με ένα βάναυσο μονομαχικό θέαμα, στο οποίο οι απλοί Ουκρανοί έχουν έναν και μοναδικό στόχο: να επιβιώσουν. Άνδρες διαφεύγουν διασχίζοντας βουνά και ποτάμια· οι δικές μας υπηρεσίες ανασύρουν τα πτώματα εκείνων που δεν τα κατάφεραν. Και μπροστά μας βρίσκεται ένας ακόμη τρομερός χειμώνας, χωρίς θέρμανση και χωρίς φως.

Σας μιλούν για ανθεκτικότητα, για αξιοπρέπεια, για αδάμαστο πνεύμα. Ποιο από τα πράγματα που μόλις περιέγραψα αντικατοπτρίζει κάτι από αυτά; Το να αγνοεί κανείς αυτό το μαρτύριο στο όνομα μεγαλειωδών ιδεών, να το συγκαλύπτει πίσω από όμορφα λόγια — αυτό είναι απανθρωπιά. Σε σκοτεινούς καιρούς, το πιο δύσκολο πράγμα απ’ όλα είναι να παραμείνει κανείς άνθρωπος. Και σας υπενθυμίζω ξανά: αργά ή γρήγορα, ο καθένας από εμάς θα κριθεί από τους καρπούς που αποδίδει σήμερα.

Μπορείτε να φανταστείτε τους εαυτούς σας, τις οικογένειές σας, τους φίλους σας στη θέση των Ουκρανών. Σας παρακαλώ, φανταστείτε το. Φανταστείτε ότι είναι ατελείωτο. Φανταστείτε ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος παρά να επιβιώνει κανείς έτσι — ενώ τα μέσα ενημέρωσης και οι υπηρεσίες κατά της διαφθοράς αναφέρουν, μέρα με τη μέρα, τα εκατομμύρια που υπεξαιρούνται και τη χλιδάτη ζωή εκείνων που βρίσκονται κοντά στον πρόεδρο και στην εξουσία.

Ο πόλεμος του Πούτιν είναι αδικαιολόγητος ως προς τη βαναυσότητά του και την περιφρόνηση για την ανθρώπινη ζωή. Το ιστορικό του Ζελένσκι στην αποσυναρμολόγηση των μεταρρυθμίσεων, την προστασία διεφθαρμένων δικτύων, την εξαπάτηση του ίδιου του του λαού και την εξύψωση της προσωπικής εξουσίας πάνω από την επιβίωση του έθνους είναι εξίσου αδικαιολόγητο. Ένας Γερμανός διανοούμενος είπε: «η αντιμετώπιση και των δύο πραγματικοτήτων είναι η ελάχιστη απαίτηση πνευματικής εντιμότητας». Επομένως, παρακαλώ, αναρωτηθείτε ειλικρινά: πιστεύετε πραγματικά ότι ένας ατελείωτος αγώνας συσσώρευσης περισσότερων όπλων θα επιτρέψει στην Ουκρανία να νικήσει — χωρίς οικονομία και με έναν πληθυσμό που συρρικνώνεται χρόνο με τον χρόνο πολύ κάτω από εκείνον της Ρωσίας;

Όταν ξεκίνησε αυτός ο πόλεμος, υπερασπιζόμασταν αξίες. Τώρα υπερασπίζεστε ονόματα.

Η Ουκρανία βοήθησε να διαμορφωθεί ένα πρότυπο κοινωνικής στρατιωτικοποίησης, και ορισμένοι ηγέτες στη Δύση το έχουν υιοθετήσει. Υπάρχουν εκείνοι στην ΕΕ σήμερα που φαίνεται να πιστεύουν ότι η στρατιωτικοποίηση των οικονομιών και των κοινωνιών τους μπορεί να δώσει απάντηση σε πολιτικές και οικονομικές δυσκολίες. Αλλά ο διαρκής επανεξοπλισμός, σε συνδυασμό με τη συνεχή καλλιέργεια της εικόνας του εχθρού, δημιουργεί τη δική του δυναμική. Όσο περισσότερο προετοιμάζεται μια κοινωνία για πόλεμο, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση να δικαιολογηθεί αυτή η προετοιμασία. Και αργά ή γρήγορα, αυτή η λογική κινδυνεύει να προκαλέσει την ίδια ακριβώς σύγκρουση την οποία υποστηρίζει ότι αποτρέπει.

Εδώ στην ΕΕ λέγεται συχνά ότι έχει γίνει ό,τι ήταν δυνατόν και ότι μόνο ο Πούτιν φταίει. Αυτό που έκανε ο Πούτιν —στέλνοντας τανκς προς το Κίεβο, καταλαμβάνοντας τμήματα της γης μας, συμπεριλαμβανομένης της δικής μου ιδιαίτερης πατρίδας, εκτοξεύοντας πυραύλους και drones κάθε μα κάθε μέρα— δεν έχει καμία δικαιολογία. Ωστόσο, κατηγορούμε συνεχώς μόνο τον Πούτιν, αλλά δεν βλέπουμε το δοκάρι στο δικό μας μάτι. Έκανε άραγε η Δύση πραγματικά τα πάντα για να φέρει την ειρήνη;

Αυτό που βλέπω είναι το εξής: απειλές αντί για διπλωματία· την επιθυμία να καταστραφεί η Ρωσία ανεξάρτητα από το πόσες ουκρανικές ζωές θα κοστίσει και πόσο θα υποβαθμιστεί η Ουκρανία· και την επιθυμία να πουληθούν όσα περισσότερα όπλα γίνεται.

Ο Ζελένσκι συμφωνεί με αυτό — για εκείνον η οικονομία έχει μετατραπεί σε ιδιωτική τσέπη. Οι λομπίστες του πολέμου συμφωνούν με αυτό, όπως και όλοι εκείνοι που με κάποιο τρόπο θα επωφεληθούν. Αλλά πώς μπορεί η πλειοψηφία να συμφωνεί με αυτό; Δεν καταλαβαίνετε ότι αυτός ο πόλεμος δεν μπορεί να συνεχιστεί με την ίδια ένταση για χρόνια ολόκληρα; Αργά ή γρήγορα θα ξεχυθεί πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας.

Έκανε πραγματικά η Ευρώπη αρκετά για να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο; Όποιος προσπάθησε να μιλήσει με τον Πούτιν κυνηγήθηκε και στιγματίστηκε ως φιλορώσος — από τον Όρμπαν και τον Φίτσο μέχρι τον ίδιο τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι στον πολιτισμένο κόσμο μπορούν να κυριαρχούν τόσο ρηχές, ασπρόμαυρες αφηγήσεις — πάνω απ’ όλα όταν το θέμα είναι ο πόλεμος, ο μοναδικός πόλεμος στην Ευρώπη.

Ναι, η Ρωσία ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο. Αλλά είναι οι λομπίστες του πολέμου που τον συντηρούν — εκείνοι που κερδοσκοπούν από αυτόν. Αυτοί δεν είμαι εγώ, και δεν είστε εσείς. Γιατί, λοιπόν, να υποστηρίξετε αυτή τη σφαγή, αυτόν τον πόλεμο φθοράς εναντίον των Ουκρανών; Είστε νομοθέτες. Γνωρίζετε ότι όταν κάτι πρέπει πραγματικά να γίνει, γίνεται αθόρυβα.

Τι κρύβεται πίσω από την τεράστια εκστρατεία δημοσίων σχέσεων για τη στρατιωτικοποίηση στη Γερμανία; Αβεβαιότητα για τη δική της πορεία; Πώς νιώθουν οι Πολωνοί για την προοπτική να χρειαστεί να πολεμήσουν; Αγοράζουν ακίνητα στην Ισπανία και την Ιταλία. Γιατί οι φιλοπόλεμοι Βρετανοί και Γάλλοι δεν βρίσκονται ακόμη στις τάξεις του ουκρανικού στρατού; Το ερώτημα απαντά από μόνο του. Επειδή όταν πρόκειται για πραγματικό πόλεμο —όταν η επιλογή είναι μεταξύ ζωής και θανάτου για μια ιδέα— πολλοί θα κατανοήσουν τελικά το λάθος αυτού του δρόμου της στρατιωτικοποίησης, στον οποίο ο ουκρανικός λαός θυσιάζεται πρώτος.

Θα πάνε τα παιδιά σας να πολεμήσουν;

Ένας δυτικός καθηγητής συμβούλεψε έναν φοιτητή να πάει στο μέτωπο της Ουκρανίας. Βλέποντας τον πόλεμο σαν χολιγουντιανή ταινία, όπως οι περισσότεροι δυτικοί, ο φοιτητής υπέγραψε συμβόλαιο. Στη συνέχεια αντίκρισε την κόλαση και παρακαλούσε να τον απομακρύνουν. Ο καθηγητής απάντησε: όλοι γράφουμε ιστορία από τη θέση μας. Είναι άλλη μία ιστορία που δείχνει πώς, εδώ στη Δύση, οι άνθρωποι απλώς δεν γνωρίζουν τι είναι πόλεμος.

Σας ρωτώ, λοιπόν, ευθέως: είστε έτοιμοι να πολεμήσουν τα παιδιά σας — σε ένα πραγματικό μέτωπο; Δεν πιστεύω ότι είστε. Βλέπω πόσο δύσκολο είναι για τους Ευρωπαίους να αποδεχτούν ακόμη και μια ήπια ενόχληση στη ζωή τους. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουμε μισές κυρώσεις. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο το εμπόριο με τη Ρωσία συνεχίζεται.

Βρισκόμαστε πλέον στο πέμπτο έτος του πολέμου πλήρους κλίμακας και στο 13ο έτος πολέμου στην Ευρώπη, και οι στρατηγικές πίεσης στη Ρωσία αποτυγχάνουν. Όπως λέμε στην πατρίδα μου: οι σκαντζόχοιροι τσιμπιούνταν και έκλαιγαν — και συνέχιζαν να τρώνε τον κάκτο.

Είναι καιρός να αλλάξουμε στρατηγική. Δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά, όταν οι άνθρωποι και οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Η κατάσταση στην Ουκρανία γίνεται πιο κρίσιμη μέρα με τη μέρα. Σας ρωτώ λοιπόν, νομοθέτες: γιατί δεν αλλάζετε στρατηγική; Κάποιος πρέπει να το πει καθαρά — δεν υπάρχει διπλωματία απειλών. Απλώς δεν υπάρχει.

Μπορεί κανείς να είναι φίλος με τη Ρωσία; Ως Ουκρανή, δεν βλέπω καμία πιθανότητα άμεσης φιλίας μετά τον πόνο που έχουμε υποστεί. Πρέπει όμως να συνεχίσουμε να σκοτώνουμε ο ένας τον άλλον; Είναι άλλο πράγμα να μην είμαστε φίλοι και εντελώς άλλο να συνεχίζουμε να σκοτώνουμε. Η Ρωσία μπορεί να συγκρατηθεί και να αποτραπεί από το να επαναλάβει μια τέτοια επίθεση — όχι μέσω του πολέμου, αλλά μέσω της λογικής, της διπλωματίας και του ανθρωπισμού. Και πάρα πολλοί άνθρωποι έχουν απαρνηθεί ακριβώς αυτές τις αρετές κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου.

Κάθε μέρα παρακολουθώ ρωσικές αποθήκες πετρελαίου να καίγονται. Θα είμαι ειλικρινής: ως Ουκρανή, πιστεύω ότι οι Ρώσοι πρέπει να νιώσουν τι είναι πόλεμος. Αλλά ως άνθρωπος που θέλει την ειρήνη, καταλαβαίνω ότι απλώς έχουμε δαγκώσει τη Ρωσία — και όλη η οργή της πέφτει βροχή στα κεφάλια των Ουκρανών, ενώ η Δύση συνεχίζει να ζει με δημόσιες σχέσεις και ημίμετρα. Εάν η Ουκρανία άντεξε τον πιο τρομερό χειμώνα που μπορεί να φανταστεί κανείς και δεν έπεσε —με τη δυτική υποστήριξη— τότε γιατί να πέσει η Ρωσία, μια χώρα που δεν χρειάστηκε καν να δανειστεί για να διεξάγει αυτόν τον πόλεμο; Σκεφτείτε το: το χρέος μας ανέρχεται στο 110 τοις εκατό του ΑΕΠ και η Ρωσία δεν χρειάστηκε καν να δανειστεί.

Η κατάρρευση της Ρωσίας είναι επικείμενη μόνο στο μυαλό ιδεαλιστών που δεν γνωρίζουν τις οικονομικές πραγματικότητες της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Δεν βρίσκομαι εδώ για να υπερασπιστώ τη Ρωσία ή να την κολακεύσω — αλλά οι ευσεβείς πόθοι είναι μια παγίδα, και στην πατρίδα μου αυτή η παγίδα μετριέται σε χιλιάδες ζωές. Οι ευσεβείς πόθοι σήμερα είναι βαμμένοι με τα χρώματα του ουκρανικού αίματος. Και κάθε άρθρο ενός θεωρητικού «σταυροφόρου» κατά της Ρωσίας —κάποιου που συχνά δεν έχει πατήσει ποτέ το πόδι του ούτε στη Ρωσία ούτε στην Ουκρανία και αντλεί την αντίληψή του από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης— είναι μια μικρή τραγωδία, ένα σημάδι παρακμής του πολιτισμού μας. Διότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ανυπόστατη επιθυμία, περιβεβλημένη με τον μανδύα της δικαιολόγησης ενός φρικτού πολέμου σε αυτή την ήπειρο και των καθημερινών δεινών κάτω από αυτόν.

Στέκομαι λοιπόν εδώ και σας εκλιπαρώ: σταματήστε να πιστεύετε τις ρηχές, ασπρόμαυρες αφηγήσεις που σας παραδίδουν οι απεσταλμένοι του Ζελένσκι και οι ακτιβιστές που χρηματοδοτούνται από τους δικούς σας ηγέτες. Αυτός ο κλειστός κύκλος αφηγήσεων, αποκομμένος από την πραγματικότητα, δεν αποτελεί καν ανταλλαγή πληροφοριών — είναι μια άκαμπτη κάθετη ροή μηνυμάτων, ένα είδος αυτολογοκρισίας, σαν να επιθυμούσατε να ακούσετε μόνο ό,τι θέλετε ήδη να ακούσετε.

Σας λένε: Ο Πούτιν δεν θα υποχωρήσει. Πρέπει να τον πιέσουμε σκληρότερα! Ακούγεται τόσο γενναίο. Στην πράξη είναι παράλογο — ένα συμπόσιο σε καιρό πανούκλας. Αυτός ο πόλεμος έχει αφαιρέσει εκατοντάδες χιλιάδες ζωές και έχει καταστρέψει εκατομμύρια οικογένειες· είναι μια προσπάθεια επιβίωσης μέσα σε μια κρεατομηχανή. Ο Πούτιν πρέπει να προσεγγιστεί με άλλους τρόπους — όχι με τυφλή βία. Αυτό το ατελείωτο θέαμα θανάτου δεν θα έπρεπε ποτέ να είχε κανονικοποιηθεί.

Μόνο ένας ισχυρός ηγέτης μπορεί να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο. Οι καρδιές εκατομμυρίων ανθρώπων είναι γεμάτες ευγνωμοσύνη προς τον Ντόναλντ Τραμπ για το θάρρος να αμφισβητήσει ένα στάτους κβο υπό το οποίο ο ουκρανικός λαός είναι καταδικασμένος. Κι όμως, συνάντησε εξαιρετική αντίσταση — πρώτα από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του οποίου οι συνεργάτες κερδοσκοπούν από αυτόν τον πόλεμο μέσω των εταιρειών τους κατασκευής drones, και στη συνέχεια από Ευρωπαίους ηγέτες. Αυτοί δεν είναι οι σωστοί όροι για την ειρήνη, αποφάσισαν συλλογικά ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες — κανένας από τους οποίους δεν θα δεχόταν ποτέ, στη δική του ζωή, να αφήσει τη χώρα του και την οικογένειά του να περάσουν όσα περνάει η Ουκρανία.

Όταν ο Ζελένσκι έθεσε υποψηφιότητα για πρόεδρος, δήλωσε ότι θα έπεφτε στα γόνατα μπροστά στον Πούτιν ώστε ο Πούτιν να μην γονατίσει την Ουκρανία. Είπε ότι κάθε ζωή είχε σημασία, ότι οι ζωές των ανθρώπων ήταν αυτό που μετρούσε περισσότερο. Και ότι αν δεν κατάφερνε να τελειώσει τον πόλεμο, θα παραχωρούσε τη θέση σε κάποιον άλλον που θα το έκανε. Σήμερα αλλάζει τους όρους της ειρήνης κάθε εβδομάδα: τη μια είναι η ένταξη στο ΝΑΤΟ, την άλλη η επιστροφή της Κριμαίας, μετά τα σύνορα του 1991, τώρα η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση —σαν να ήταν όλα αυτά εφικτά με μια μονοκοντυλιά— και τώρα η άρνηση παραχώρησης του Ντονμπάς. Αυτός ο πόλεμος δεν αφορά εδάφη.

Ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος είναι αιματηρός και παράλογος. Σε αυτό το σημείο, τεράστιος αριθμός δολοφονιών και καταστροφών συντελούνται για το τίποτα. Αν πρόκειται για τη διατήρηση της Ουκρανίας εκτός ΝΑΤΟ — αυτό το ζήτημα έχει ήδη αποσυρθεί από το τραπέζι. Αν πρόκειται για την υπεράσπιση της δημοκρατίας — η δημοκρατία μας είναι τώρα τόσο εύθραυστη που ελάχιστα διαφέρει από οποιοδήποτε αυταρχικό καθεστώς: αυστηρά περιορισμένη ελευθερία του λόγου, εξασθενημένοι θεσμοί, παραβιάσεις βασικών συνταγματικών δικαιωμάτων, πολιτικές διώξεις και ανθρώπινες ζωές που μετρούν τόσο λίγο όσο μετρούν υπό οποιαδήποτε απολυταρχία. Αν πρόκειται για την απομάκρυνση του Ζελένσκι από την εξουσία — ο ίδιος υπήρξε ο κύριος ευνοημένος της: ευρισκόμενος στα πρόθυρα της απώλειας της εξουσίας πίσω στο 2021, βρήκε στον πόλεμο το μέσο για να ευημερήσει, αποκομίζοντας κέρδη από κάθε πτυχή του, συγκεντρώνοντας σχεδόν απεριόριστη εξουσία στο εσωτερικό και απολαμβάνοντας διεθνή φήμη. Και αν πρόκειται για την ανάκτηση των εδαφών που έχει κατακτήσει η Ρωσία — τότε η Ουκρανία απλώς χάνει περισσότερα από αυτά, δεν τα ανακτά. Αυτός ο πόλεμος δεν έχει κανέναν λόγο και καμία δικαιολογία να συνεχίζεται, εκτός από το να ωφελεί μερικές μικρές ομάδες. Και εξαιτίας αυτού, η Ουκρανία βρίσκεται στα πρόθυρα του αφανισμού.

Καλώ σε επιστροφή στη διπλωματία και στην πολιτική. Καλώ τους ηγέτες να μην φοβούνται τις επιθέσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Στέκομαι εδώ για έναν και μόνο λόγο: επειδή κάποιος πρέπει να μιλήσει για τον ουκρανικό λαό και κάποιος πρέπει να αγωνιστεί γι’ αυτόν — όχι για ερείπια, όχι για εδάφη, όχι για μετάλλια, αλλά για ανθρώπινα όντα. Υπερβείτε αυτές τις πρωτόγονες επιθέσεις. Γίνετε στρατηγιστές. Κρατήστε τους φίλους σας κοντά και τους εχθρούς σας πιο κοντά. Κάθε φορά που μιλάτε για αυτόν τον καταραμένο πόλεμο, να θυμάστε ότι μέσα στο κλουβί μιας νέας ευρωπαϊκής απολυταρχίας κάθονται εκατομμύρια άνθρωποι που προσεύχονται, κάθε μα κάθε μέρα, να τελειώσει ο πόλεμος. Η παρούσα στρατηγική δεν λειτουργεί.

Η Ουκρανία βρίσκεται τώρα σε τόσο τρομερή κατάσταση που δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς βοήθεια. Και εγώ η ίδια, κάποτε, ζήτησα αυτή τη βοήθεια — στρατιωτική βοήθεια. Αλλά τώρα τη βλέπω να εξαφανίζεται σε βολικά χέρια, ενώ οι ουρανοί μας εξακολουθούν να μην είναι κλειστοί, ενώ το ενενήντα τρία τοις εκατό των καταφυγίων μας δεν είναι πλήρως έτοιμο να προστατεύσει κανέναν, και ενώ η φτώχεια και η παρακμή οδηγούν εκατομμύρια ανθρώπους να αναζητήσουν την τύχη τους στο εξωτερικό. Ας θυμηθούμε λοιπόν ότι είναι δυνατό να βγάζει κανείς τα προς το ζην από κάτι άλλο εκτός από τον πόλεμο μιας χούφτας πολιτικών. Ας αλλάξουμε στρατηγική, ας επιτύχουμε ειρήνη και ας επενδύσουμε στη χώρα μου. Ας χτίσουμε εργοστάσια εκεί, ας αποκαταστήσουμε τις υποδομές, ας δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας και ας γεμίσουμε τον προϋπολογισμό με φόρους.

Το 66% των Ουκρανών επιθυμεί ειρήνη το συντομότερο δυνατόν, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της Gallup. Ένα άλλο 11% δεν μπόρεσε να απαντήσει, πιθανότατα από φόβο να εκφράσει την πραγματική του γνώμη.

Το αυξανόμενο αντιπολεμικό κλίμα κατακλύζει το διαδίκτυο και τα δικαστήρια, επειδή στην Ουκρανία οι άνθρωποι μπορούν να καταδικαστούν, να τους επιβληθούν κυρώσεις ή να στιγματιστούν ως προδότες απλώς και μόνο επειδή ζητούν ειρήνη ή ασκούν κριτική στην ηγεσία. Το ουκρανικό διαδίκτυο είναι γεμάτο φωνές διαφωνίας με το στάτους κβο — από εθελοντές, bloggers και απλούς ανθρώπους. Εν τω μεταξύ, η τηλεόραση που ελέγχεται από το γραφείο του Ζελένσκι παρουσιάζει τον πόλεμο ως μια αμετάβλητη καθημερινή πραγματικότητα που δεν θα τελειώσει ποτέ.

Όποιος βλέπει τη φωνή του να συγκεντρώνει σημαντικό αριθμό προβολών πρέπει να προστατεύσει τον εαυτό του. Τις περισσότερες φορές, οι άνθρωποι είτε εγκαταλείπουν τη χώρα είτε αλλάζουν τη δημόσια στάση τους. Είδατε όλοι τα φρικιαστικά πλάνα από τον ρωσικό πύραυλο που έπληξε το παιδικό νοσοκομείο Okhmatdyt στο Κίεβο τον Ιούλιο του 2024. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζετε είναι ότι μετά από αυτό, αρκετοί γνωστοί Ουκρανοί bloggers —τόσο ουκρανόφωνοι όσο και ρωσόφωνοι, με εκατομμύρια ακολούθους— βγήκαν με το μήνυμα να σταματήσει ο πόλεμος. Παραθέτω: «Δεν χρειαζόμαστε τα σύνορα του 1991, επειδή οι άνθρωποι θέλουν μόνο ειρήνη και ηρεμία».

Όλοι αυτοί οι bloggers κλήθηκαν για συνομιλίες με τις υπηρεσίες ασφαλείας, όπου τους ειπώθηκε ότι αυτό αποτελούσε ρωσική προπαγάνδα. Στο διαδίκτυο διαδόθηκαν ισχυρισμοί ότι οι bloggers είχαν πληρωθεί. Σχεδόν όλοι τους σιώπησαν μετά από αυτό, και ένας αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα.