Κορυφαίες προσωπικότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέφρασαν οργή την Τρίτη μετά την απόφαση της Σερβίας να αποδώσει τιμές ήρωα στον αποχαιρετισμό του Ράτκο Μλάντιτς (Ratko Mladic), του Σερβοβόσνιου στρατηγού που απεβίωσε ενώ εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης για εγκλήματα πολέμου, εγείροντας νέα ερωτήματα σχετικά με την καταλληλότητα της Σερβίας να ενταχθεί στο μπλοκ.

Ο Μλάντιτς ετάφη στο Βελιγράδι τη Δευτέρα συνοδεία στρατιωτικών τιμών. Ο Πατριάρχης Πορφύριος, ο επικεφαλής της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, τέλεσε την εξόδιο ακολουθία, με προσωπικό του σερβικού στρατού να μεταφέρει το καλυμμένο με τη σημαία φέρετρο του Μλάντιτς μέσα στο νεκροταφείο.

Αρκετοί υπουργοί της σερβικής κυβέρνησης παρέστησαν στις τελετές για τον άνθρωπο που αποκλήθηκε «Χασάπης της Βοσνίας», ο οποίος καταδικάστηκε για την ενορχήστρωση της πρώτης γενοκτονίας στην ήπειρο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Μλάντιτς εξακολουθεί να θεωρείται ευρέως ήρωας μεταξύ πολλών Σέρβων.

«Οι εικόνες από την κηδεία του Ράτκο Μλάντιτς χθες στο Βελιγράδι ήταν σοκαριστικές», δήλωσαν σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen) και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα (Antonio Costa).

«Τα στοιχεία επίσημης υποστήριξης και η παρουσία ορισμένων ανώτερων Σέρβων αξιωματούχων στην κηδεία προκαλούν βαθιά λύπη», δήλωσαν οι φον ντερ Λάιεν και Κόστα. «Καταδεικνύουν μια αποτυχία αντιμετώπισης ενός σκοτεινού κεφαλαίου στην πρόσφατη ιστορία της Ευρώπης και έρχονται σε αντίθεση με τις αξίες που στηρίζουν την πορεία της Σερβίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση».

Ενώ ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς (Aleksandar Vucic) επέλεξε να μην παραστεί στην τελετή, ο γιος του Ντανίλο ήταν παρών. Ο Σερβοβόσνιος εθνικιστής ηγέτης Μίλοραντ Ντόντικ (Milorad Dodik) και ο Αλεξάντερ Μπότσαν-Χαρτσένκο (Alexander Botsan-Kharchenko), ο πρέσβης της Ρωσίας στη Σερβία, ήταν επίσης μεταξύ των παρευρισκομένων.

Ο Βούτσιτς, πρώην ακραίος εθνικιστής που υποστήριξε την επεκτατική ατζέντα της Σερβίας κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης που διέλυσε τη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του 1990.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Σερβίας Νέναντ Βούγιτς (Nenad Vujic) βρέθηκε μαζί με την οικογένεια του Μλάντιτς στην ταφή. Δήλωσε ότι οι αρχές συνέδραμαν στη διατήρηση της τάξης ώστε το γεγονός να διεξαχθεί με «αξιοπρεπή» τρόπο, σημειώνοντας παράλληλα ότι η οικογένεια παρέμεινε υπεύθυνη για τη διοργάνωση.

Ο Βούτσιτς βρίσκεται να ακροβατεί σε πολιτικό τεντωμένο σχοινί καθώς επιχειρεί να συσπειρώσει τους βασικούς υποστηρικτές του —πολλοί από τους οποίους λατρεύουν τον Μλάντιτς— ενόψει πιθανών πρόωρων βουλευτικών εκλογών τους επόμενους μήνες, χωρίς να αποξενώσει την ΕΕ στην οποία το Βελιγράδι διατείνεται ότι επιδιώκει να ενταχθεί.

Την περασμένη εβδομάδα, η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ Μάρτα Κος (Marta Kos) προειδοποίησε ότι η κηδεία θα λειτουργούσε ως «τεστ» για το Βελιγράδι. Στη συνέχεια ακύρωσε μια προγραμματισμένη επίσκεψη στη Σερβία, υποστηρίζοντας ότι «η εξύμνηση» γύρω από τον θάνατο του Μλάντιτς ήταν θεμελιωδώς ασύμβατη με τις ευρωπαϊκές αξίες.

Η ΕΕ συνήθως δημοσιεύει την ετήσια έκθεση αξιολόγησης της διεύρυνσης στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου, αξιολογώντας την πρόοδο που έχουν σημειώσει οι υποψήφιες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Σερβίας, και αναλύοντας λεπτομερώς τους τομείς ανησυχίας.

Η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να πραγματοποιήσει περιοδεία στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων λίγο πριν από τη δημοσίευση της έκθεσης. Παρόλο που παραδοσιακά επισκέπτεται κάθε υποψήφια χώρα, δεν έχουν επιβεβαιωθεί ακόμη συγκεκριμένες ημερομηνίες ή δημόσιο πρόγραμμα.

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με πιθανές συνέπειες για την ενταξιακή διαδικασία του Βελιγραδίου, ένας εκπρόσωπος της φον ντερ Λάιεν δήλωσε μόνο: «το εξετάζουμε».

Τα γεγονότα αυτά είναι απίθανο να βοηθήσουν τις προοπτικές ένταξης της Σερβίας, οι οποίες είχαν ήδη πληγεί από τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Τον Απρίλιο, η Κος προειδοποίησε το Βελιγράδι ότι κινδύνευε να χάσει την πρόσβαση σε περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ (1,8 δισεκατομμύρια δολάρια) σε χρηματοδότηση της ΕΕ εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας για παρατυπίες στις δημοτικές εκλογές.

Λειτουργώντας υπέρ της Σερβίας, το εθνικιστικό-λαϊκιστικό κόμμα SNS του Βούτσιτς διατηρεί στενούς δεσμούς με τη μεγαλύτερη πολιτική συμμαχία της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), το οποίο ενώνει κεντροδεξιά κόμματα από ολόκληρη την Ευρώπη. Το ΕΛΚ έχει αντιμετωπίσει στο παρελθόν επικρίσεις για την προστασία που παρείχε στον Βούτσιτς.

«Είναι καιρός το ΕΛΚ να πάψει να λειτουργεί ως ασφαλές καταφύγιο για το κόμμα SNS, το οποίο γιορτάζει ανοιχτά καταδικασμένους εγκληματίες πολέμου και στρώνει το κόκκινο χαλί για τον “Χασάπη της Βοσνίας”», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Σλοβένος Πράσινος ευρωβουλευτής Βλαντιμίρ Πρεμπίλιτς (Vladimir Prebilic).

Η φον ντερ Λάιεν είναι εξέχον μέλος του ΕΛΚ, μαζί με τη μισή ομάδα των επιτρόπων της και την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα (Roberta Metsola). Η φον ντερ Λάιεν έχει αποφύγει αξιοσημείωτα να ασκήσει κριτική στον Βούτσιτς σε δημόσιο πλαίσιο.

Για χρόνια, το ΕΛΚ πρόσφερε σταθερή στήριξη στο σκληροπυρηνικό εθνικιστικό κόμμα Fidesz του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν (Viktor Orbán) προκειμένου να τον διατηρήσει στους κόλπους του κυρίαρχου ευρωπαϊκού ρεύματος. Ωστόσο, το ΕΛΚ τελικά ανέστειλε τη συμμετοχή του Fidesz το 2019 μετά από ανησυχίες σχετικά με τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου στην Ουγγαρία, οδηγώντας το Fidesz να αποχωρήσει από την πολιτική ομάδα το 2021.