Άρθρο του Στρατή Παπαμανουσάκη

Στη  μνήμη της Ευτυχίας

 «…ά εκπορεύεται επί τούς βασιλείς τής οικουμένης όλης,

συναγαγείν αυτούς είς τόν πόλεμον τής ημέρας εκείνης…

καί συνήγαγεν αυτούς είς τον τόπον τόν καλούμενον εβραϊστί

 Αρμαγεδδών.» (Ιωάννης, Αποκάλυψις, 16, 14-17)

«Ποιος έκτισε τη Θήβα την εφτάπυλη

Στα βιβλία δεν βρίσκεις παρά των βασιλίδων τα ονόματα.

Οι βασιλιάδες κουβάλησαν τ΄ αγκωνάρια;»

(Μπέρτολτ Μπρεχτ, Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει, 1935)

Με την ιστορική πείρα των δυο τελευταίων αιώνων της ιστορίας μας μπορεί κανείς να διακρίνει τις κατευθύνσεις που η ίδια η ιστορία καταγράφει και να χαράξει, όσο μορεί, τη δική του πορεία. Όμως αυτό είναι μάλλον το προνόμιο των μεγαλύτερων, και η πείρα αυτή δεν είναι πάντα προσιτή και αποδεκτή από τους νεότερους. Θυμάμαι νέος κι εγώ που άκουσα την προτροπή, «Νέοι, μακράν από τους γέροντες γιατί έχουν την ψυχή τεθλιμμένη». Είναι αλήθεια πως η ζωή σωρεύει θλίψεις, αβάστακτες πολλές φορές, που αποτρέπουν για καιρό από τη δημόσια ζωή, όποια μορφή της ο καθένας έχει επιλέξει. Και στο τέλος υπάρχει ο θάνατος, που όλους τους σκεπάζει με βάρος του, να μην ξαναμιλήσουν.

Μακριά όλα τούτα από τους νέους του εργαζόμενου λαού, που ζούνε τη δική τους εποχή, άνοιξη με το νέο  της  φως και καλοκαίρι με τους ώριμους καρπούς του.  Όμως ποτέ  δεν είναι δυνατό να υπάρξει η ζωή χωρίς τη διαλεκτική της, χωρίς τις αντιθέσεις που οδηγούν στη σύνθεση, χωρίς το νέο να περάσει από το παλιό, για να γεράσει και το ίδιο. Απόλλων και Διόνυσος οι δυο μορφές του ελληνικού κόσμου, που έγινε παγκόσμιος, με όλες τις μεταγενέστερες παρεξηγήσεις, που σήμερα εξηγούν το κατρακύλισμα του προς την άβυσσο, όταν παραμερίστηκε το χέρι που το συγκρατούσε. Και από τη λατρεία του Διονύσου του διπλογεννημένου,  από τη Σεμέλη και τον Δία, με το κρασί, την τρέλα, τη βακχεία, ο διθύραμβος (τιμή του δις θύρα βαίνοντος), ο πρόδρομος της τραγωδίας. Αυτής που έμελλε να παραστήσει στους αιώνες τις σπουδαίες πράξεις, τα τραγικά παθήματα, το τέλος των ηρώων,  που προξενεί με φόβο και έλεος, την κάθαρση από τη ύβρη, την ασέβεια, την παραβίαση της φύσης και του δίκιου και του νόμου.

Σκηνή μεγάλης τραγωδίας η εποχή μας, δεν φτάνουν δυο σανίδια και ένα πάθος για να περάσουν τα παθήματα της ιστορίας των αιώνων, των πολέμων, των αιμάτων, των θανάτων. Για να έρθει η ειρήνη, η αλήθεια, η ομορφιά, για να στερεωθεί η σοφία, η αρετή η δημοκρατία, για να περάσει πάλι ο κόσμος ο αρχαίος από τον μεσαίωνα, να ανθίσει η νεοτερικότητα, διαφωτισμός, ρομαντισμός, μοντερνισμός, οι τρεις προτελευ-ταίοι αιώνες. Και για να ζήσει ο κόσμος τρεις επαναστάσεις, την αγγλική, τη γαλλική, τη ρωσική, τους πολέμους τους παγκόσμιους, τον πρώτο και τον δεύτερο, περιμένοντας τον τελευταίο  τον τρίτο, που μετά δεν θα υπάρχει κόσμος και ζωή και τραγωδία. Έργο σισύφειο έχει να παρουσιάσει η επιστήμη, τροχός, ατμός, ηλεκτρισμός να ξαναπέφτουν στο δρεπανηφόρο άρμα, τα πολεμικά ατμόπλοια, τα αεροπλάνα και άτομο, ηλεκτρόνιο, τεχνητή νοημοσύνη, να αξιοποιούνται για τις βόμβες, τους πυραύλους, τα ρομπότ πολεμιστές, κάθε εφεύρεση της τεχνικής να καταλήγει στη βία, τα βασανιστήρια, τον θάνατο. Και μοναχά η διανόηση να έχει τη δύναμη να βάλει φρένο στην καταστροφή.

Έδοσε η Αρχαία Ελλάδα το παράδειγμα στον κόσμο της Δημοκρατίας με Ισότητα και Ελευθερία, για να περάσουν και να καταπέσουν ύστερα τα πολιτεύματα σε αυθαιρεσία, βία και δικτατορία. Άρχισε από τον 17ο αιώνα η προσπάθεια της σύνταξης του κόσμου σε κανόνες διεθνούς τάξης, ασφάλειας και ειρήνης, κι έφτασε, στον 21ο πια αιώνα, στην κατάργηση κάθε αρχής, ιδέας και έννοιας διεθνούς δικαίου. Κι έγινε ο πόλεμος κανόνας και η ειρήνη εξαίρεση στις μέρες μας. Προηγήθηκε όμως σταδιακά η μετατροπή του ελληνικού Λόγου σε ratio, η ορθοδοξία σε προτεσταντισμό, η ομορφιά σε χρησιμότητα, όλη η ζωή σε μια πορεία θανάτου. Υπήρξαν κι άλλες εποχές ανάλογες, με αποκορύφωση τους δυο παγκόσμιους πολέμους. Τώρα όμως φαίνεται καθαρά, μετασχηματισμένη πια η ποσότητα σε νέα ποιότητα, πρώτη φορά η δυνατότητα του παγκόσμιου ολοκαυτώματος, χάρη στα τρομερά πυρηνικά όπλα, που αυτόματα εκτο-ξεύονται κατά των αντιπάλων, χωρίς άλλη καμιά   άμυνα εκτός από την αντεπίθεση.

Κατά τα τελευταία χρόνια ο κόσμος έγινε πολύ μικρός. Η παγκοσμιοποίηση, που είχε επιβληθεί από τα συμφέροντα των πολυεθνικών και της υπερδύναμης σε βάρος των λαών και των χωρών τους, άρχισε να φθίνει. Από της υπόλοιπες δυνάμεις άρχισαν να ξεπηδούν αμφισβητήσεις. Η Ρωσία θυμήθηκε το παρελθόν της και έσπευσε να αντιδράσει στην «καπιταλιστική περικύκλωση», πατώντας πόδι στην Ουκρανία και αντιμετωπίζοντας ουσιαστικά όλο το ΝΑΤΟ σε ένα τετραετή πόλεμο. Το καθεστώς Πούτιν με το δόγμα Ντούγκιν, της Τέταρτης Πολιτικής Θεωρίας, πέραν της φιλελεύ-θερης δημοκρατίας, του μαρξισμού και του φασισμού, δεν ενθουσιάζει κανένα, αλλά παραμένει μια υπολογίσιμη δύναμη στο διεθνές πεδίο. Η κομμουνιστικο-καπιταλιστική Κίνα, στηριζόμενη σε μια μοντέρνα επεξεργασία του κομφουκιανισμού, της αυτοκρα-τορικής παράδοσης και του μαοϊσμού, επεξέτεινε την οικονομική, τεχνολογική και γαιοπολιτική ισχύ της, ώστε να προβάλλει ως ο κύριος αντίπαλος των ΗΠΑ, σε μια σύγκρουση στον Ειρηνικό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρισμένη από τις αντιθέσεις βορρά-νότου και ανατολής-δύσης, χωρίς πολιτική βάση, όραμα και ηγεσία, περιορίστηκε σε απλό ρόλο κομπάρσου της διεθνούς σκηνής, συρόμενη από την αμερικανική πολιτική κατά της Ρωσίας, σε βάρος των δικών της συμφερόντων, επιτείνοντας τη διαίρεση της Ευρώπης. Έτσι, πολύ πέραν του Διαφωτισμού, των ευρωπαϊκών ιδεωδών και της παρωχημένης πλέον κουλτούρας, η αποκομμένη Βρετανία μπορεί να αναπολεί το αυτοκρατορικό της παρελθόν, εν μέσω εθνικιστικής οικονομικής δυσπραγίας, η μεταγκωλική Γαλλία να περιορίζεται στην κατάσβεση των επαναστατικών ιδεών του Μάη του ΄68, ενισχύοντας την ακροδεξιά και αδρανοποιώντας τους σοσιαλιστές, η ενοποιημένη Γερμανία, μετά την οικονομική της ηγεμονία  να οδηγείται ολοταχώς και σε μια ραγδαία επαναστρατικοποίηση, που τρομάζει τους ευρωπαϊκούς λαούς με το φάσμα ενός Δ΄ Ράϊχ. Σε αυτό το διεθνές περιβάλλον ανθεί η αμερικανική πολιτική, που καθορίστηκε τα προηγούμενα χρόνια από τους δημοκρατικούς, μετά τις αποτυχίες στο Βιετνάμ, στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, μέσα σε ένα αυτοκρατορικό πλαίσιο παγκοσμιότητας, όπου κυριαρχεί το προτεσταντικό πνεύμα, το δολάριο και το αεροπλανοφόρο. Πρόσφατα όμως, με τους ρεπουπλικάνους, απέκτησε και τη μορφή του τραμπισμού, χωρίς κανόνες, χωρίς ουσιαστικά συμμάχους και χωρίς καν πολιτική. Επαναφέροντας αρχικά το μάλλον ειρηνόφιλο δόγμα Μονρόε, της Αμερικής για τους αμερικανούς, μεταπήδησε κατόπιν στο πολεμόχαρο σύνθημα Make America Great Again, ουσιαστικά μια εξαγωγή της «δημοκρατίας» της λευκής, ανδροκρατούμενης, και επιχειρηματικής Αμερικής, ως μοναδικού και αναγκαστικού φάρου για ολόκληρο τον κόσμο. Άρχισε έτσι μια σειρά επιθετικών ενεργειών, υπό μορφή άλλοτε απειλών και άλλοτε  ενόπλου παράνομης βίας, στη Ρωσία μέσω Ουκρανίας, τον Παναμά, τη Βενεζουέλα, τον Καναδά, τη Γροιλανδία, την Ευρώπη μέσω ΝΑΤΟ, την Κούβα, την Παλαιστίνη και το Ιράν, όπου πλέον εντοπίζεται, σε συνεργασία με το σιωνιστικό Ισραήλ, η προσπάθεια ανατροπής της διεθνούς τάξεως. Αυτή η προσπάθεια υλοποιείται με την αδρανοποίηση του ΟΗΕ και των άλλων διεθνών οργάνων, την προβολή της ισχύος έναντι του δικαίου, και την οικονομική απομύζηση των διεθνών πόρων. Απώτερος στόχος η αντιπαράθεση της με την Κίνα, από ισχυρή θέση και ή υποταγή της, ο παραμερισμός των υπόλοιπων δυνάμεων, Ευρώπης, Ρωσίας, Ινδίας, Βραζιλίας κ.α. και η διαμόρφωση μιας νέας αυτοκρατορίας.

Τις ημέρες αυτές ωστόσο η πλάστιγγα του πολέμου έχει μάλλον ισορροπήσει σε μια εύθραυστη εκεχειρία. Παρά το φοβερά πλήγματα των επιτιθέμενων, τα εγκλήματα πολέμου, με τις δολοφονίες παιδιών και αμάχων, τις πολιτικές δολοφονίες και τις καταστροφές των υποδομών της χώρας, κανένας αντικειμενικός στόχος τους δεν έχει επιτευχθεί, το ιρανικό καθεστώς παραμένει στη θέση του, το πυρηνικό του πρόγραμμα ελάχιστα έχει πληγεί και το βαλλιστικό του σύστημα διατηρείται. Αντιθέτως έχουν πληγεί οι φιλοαμερικανικές χώρες του Κόλπου, έχουν κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και έχει διαταραχθεί η παγκόσμια οικονομία σε σημείο που να απειλείται μια μεγάλη γενικευμένη κρίση.

Ενενήντα χιλιόμετρα βόρεια της Ιερουσαλήμ, στους πρόποδες του όρους Κάρμηλος, βρίσκονται τα ερείπια της βιβλικής πόλης Μεγιδδώ, που ταυτίζεται με τον προφητικό Αρμαγεδδώνα (όρος της Μεγιδδώ), τόπο φονικών μαχών και της συντέλειας του κόσμου. Συμπλέκεται άραγε η προφητεία με την αρχαιολογία και την ιστορία; Από καιρό έχει διακηρυχθεί η σύγκρουση των πολιτισμών και το τέλος της ιστορίας με τις θεωρίες του Χάντιγκτον και του Φουκουγιάμα, που πιθανόν ο πρόεδρος Τραμπ, ως άλλη μάστιξ του Θεού, να έχει επιλεγεί να πραγματοποιήσει. Αυτό που είναι πάντως αδιαμφησβήτητο είναι ο πόλεμος της μονοδιάστατης σκέψης, του αποκλεισμού κάθε εναλλακτικής λύσης, της καταστροφής της ελπίδας για το μέλλον. Αφήστε κάθε ελπίδα εσείς που μπαίνετε, γράφει ο Δάντης στην είσοδο της Κόλασης. Και τι άλλο είναι παρά κόλαση σήμερα ο κόσμος μας, η ατέρμονη ανάπτυξη, η ολική εμπορευματοποίηση, η περιβαλλοντική καταστροφή, η εικονική πραγματικότητα, ο άκρατος δικαιωματισμός, η ανέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη, η εξάρτηση της πολιτικής από την οικονομία, ο παραμερισμός των διανοουμένων από τους τεχνοκράτες, η έκλειψη του Λόγου, η στέρεψη των Ιδεών, η αχρηστία της Φιλοσοφίας.

Γεμάτη τώρα η σκηνή της σύγχρονης τραγωδίας, στο κέντρο οι υποκριτές, οι ήρωες βασιλιάδες με την τραγική τους μοίρα, στην άκρη ο χορός, λαός, εργάτες, νεολαία. Προσμένομε την Κάθαρση. Πιο εύκολο οι φιλόσοφοι να γίνουν βασιλείς παρά οι βασιλείς να φιλοσοφήσουν. Και ποιοι μπορούν, αν όχι οι νέοι του εργαζόμενου λαού, να γίνουν σήμερα φιλόσοφοι και βασιλείς, ώστε να πραγματώσουν τη Φιλοσοφία. Το έχει διακηρύξει εκείνος ο παλιός λησμονημένος πια φιλόσοφος, πως η φιλοσοφία  δεν μπορεί να πραγματωθεί χωρίς να εξαλείψει το προλεταριάτο, το προλεταριάτο δεν μπορεί να εξαλειφθεί χωρίς να πραγματώσει τη φιλοσοφία. Έχομε ανάγκη πάντα από μια νέα ουτοπία, στην προοπτική της υλοποίησης της, σκέψη, παιδεία, πράξη, ένα φορέα, εργάτες, νεολαία, διανόηση, ένα σχέδιο δράσης με βάση την αλήθεια, την αρετή, το κάλλος. Μόνο έτσι θα περατωθεί η σύγχρονη μας τραγωδία, η ζωή θα υπερτερήσει του θανάτου, η αυγή θα ξεπροβάλει από τη νύκτα. Και είναι καθήκον των μεγαλυτέρων να το θυμίζουν πάντα στους νεότερους.