Ο βασικός κανόνας βρίσκεται στη Διεθνή Σύμβαση SOLAS, Κεφάλαιο II-1, Κανονισμός 20-3: σε όλα τα επιβατηγά ro-ro πλοία, ο πλοίαρχος ή ο οριζόμενος αξιωματικός οφείλει να διασφαλίζει ότι, χωρίς τη ρητή του συναίνεση, κανένας επιβάτης δεν έχει πρόσβαση σε κλειστό κατάστρωμα οχημάτων όσο το πλοίο ταξιδεύει. 

Οι μοναδικές εξαιρέσεις που προβλέπονται είναι στενές: πλην καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, η συναίνεση περιορίζεται στο να κατεβαίνουν οι επιβάτες προς το τέλος του ταξιδιού και μόνο εφόσον το πλοίο απέχει το πολύ δύο μήκη πλοίου από το παραβολή του, σε μεμονωμένους επιβάτες υπό ειδικές συνθήκες και για σύντομο διάστημα με συνοδεία μέλους του πληρώματος, και σε άτομα με αναπηρία που επηρεάζει σοβαρά την κινητικότητά τους.

Νομικά, οι «λόγοι ασφαλείας» δεν συνιστούν προβλεπόμενη εξαίρεση του SOLAS.

Ο πλοίαρχος μπορεί να εξουσιοδοτήσει την παρουσία ατόμου ή ατόμων στο γκαράζ όμως δεν έχει την εξουσία να εξουσιοδοτήσει τη μετατροπή του γκαράζ σε χώρο κράτησης ή προσωρινής φύλαξης ανθρώπων.

Γιατί απαγορεύεται όμως;

Στο γκαράζ υπάρχουν τρεις κατηγορίες κινδύνου:

Υπάρχει ο κίνδυνος για πυρκαγιά. Το γκαράζ είναι ο πιο επικίνδυνος χώρος του πλοίου — καύσιμα, μπαταρίες, φορτία. Έχει συστήματα κατάσβεσης που δεν είναι συμβατά με την παρουσία ανθρώπων, και ο καπνός εγκλωβίζεται.

Υπάρχουν λόγοι ευστάθειας και εκκένωσης του πλοίου. Σε έκτακτη ανάγκη το πλήρωμα πρέπει να ξέρει πού βρίσκονται όλοι. Το γκαράζ δεν διαθέτει σωστικά μέσα, σημεία συγκέντρωσης ή διαδρομές διαφυγής για επιβάτες, και σε κλίση του πλοίου τα οχήματα μπορεί να μετατοπιστούν.

Τέλος, το γκαράζ δεν αποτελεί ελεγχόμενο χώρο. Ο χώρος δεν λογίζεται καν ως χώρος επιβατών στους κανονισμούς, είναι χώρος φορτίου.

Πότε και με ποια αφορμή θεσπίστηκαν αυτοί οι κανόνες;

Αφορμή για τον συγκεκριμένο κανόνα υπήρξαν δύο ναυάγια. Πρώτα το ναυάγιο του Herald of Free Enterprise το οποίο τον Μάρτιο του 1987 ανατράπηκε και βυθίστηκε αμέσως μετά την αναχώρησή του από το Ζεεμπρύγκε, επειδή η πρωραία θύρα είχε μείνει ανοιχτή και εισήλθε νερό στο κατάστρωμα οχημάτων, με 193 νεκρούς.

Ο συγκεκριμένος κανονισμός 20-3 προέκυψε μετά το ναυάγιο με το Estonia στις 28 Σεπτέμβρη του 1994 στη Βαλτική όπου κόστισε τη ζωή 852 από τους 983 επιβαίνοντες. Αμέσως μετά το δυστύχημα συστάθηκε Ομάδα Εμπειρογνωμόνων στον ΙΜΟ για όλες τις πτυχές ασφάλειας των ro-ro επιβατηγών, που ανέφερε στην Επιτροπή Ναυτικής Ασφάλειας τον Μάιο του 1995, και ακολούθησε Διάσκεψη SOLAS στα κεντρικά του ΙΜΟ την τελευταία εβδομάδα του Νοεμβρίου 1995. Στόχος της Διάσκεψης, που έγινε στο Λονδίνο 20–29 Νοεμβρίου, ήταν η τροποποίηση της Σύμβασης για την αύξηση της ασφάλειας των ro-ro επιβατηγών μετά την καταστροφή της 28ης Σεπτεμβρίου 1994.

Το ελληνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η υποχρέωση έχει ενσωματωθεί και στο ευρωπαϊκό δίκαιο (Οδηγία 2009/45/ΕΚ για τα επιβατηγά πλοία εσωτερικών πλόων), όπου ο Κανονισμός II-1/B-2/17-1 επαναλαμβάνει ότι χωρίς τη ρητή συναίνεση του πλοιάρχου κανένας επιβάτης δεν έχει πρόσβαση σε κλειστό ro-ro κατάστρωμα εν πλω.

Στην Ελλάδα ισχύει επιπλέον ο Γενικός Κανονισμός Λιμένα αρ. 14 (Αριθ. 3131.1/15/96), που στον χώρο οχημάτων απαγορεύει ρητά την παραμονή και επίσκεψη επιβατών, εκτός από τους οδηγούς κατά την είσοδο και έξοδο των οχημάτων — καθώς και το κάπνισμα, για το οποίο πρέπει να υπάρχουν ενδεικτικές πινακίδες σε εμφανή σημεία του χώρου.

Αν πρόκειται για μετανάστες, ισχύει;

Ναι, δεν υπάρχει καμία εξαίρεση. Ο κανονισμός μιλά για «επιβάτες» χωρίς διάκριση ιθαγένειας ή νομικού καθεστώτος. Ένας διασωθείς που μεταφέρεται με πλοίο της γραμμής είναι επιβάτης και ως επιβάτης οφείλει η παρουσία του να υπακούει κανόνες.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζεται η συγκεκριμένη πρακτική στη γραμμή Γαύδου – Σφακίων, καλό θα είναι οι αρχές που υπάρχουν για να εφαρμόζουν τον νόμο και που θα πρέπει να είναι οι πρώτες που θα τον τηρούν κιόλας, να μας εξηγήσουν τους λόγους πίσω από αυτή την παράνομη πρακτική. Άλλωστε, η μεταναστευτική κρίση στην Κρήτη πλέον δεν είναι κάτι καινούργιο, η Γαύδος αποτελεί εδώ και πολλούς μήνες σημείο όπου καταφθάνουν μετανάστες, οπότε οι αρχές όφειλαν να έχουν φροντίσει η διαδικασία να γίνεται ορθά και σύμφωνα με τον νόμο.

Οφείλουν να δώσουν μία επαρκή εξήγηση για ποιο λόγο εφαρμόζεται αυτή η εξαίρεση η οποία δεν έχει καμία απολύτως νομική βάση και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους ασφάλειας. Και των υπόλοιπων επιβαίνοντων στο σκάφος αφού το γεγονός ότι δεν επιτρέπεται η παραμονή ανθρώπων στο γκαράζ σχετίζεται και με την ευστάθεια του πλοίου.

Αν κάποιοι τώρα θεωρούν ότι ο νόμος θα πρέπει να ισχύει επιλεκτικά – μόνο για κάποιους και όχι για κάποιους άλλους – τότε πού ακριβώς μπαίνει ο φραγμός στην επιλεκτική εφαρμογή; Ποιες άλλες “εξαιρέσεις” μπορεί να προκύψουν στο μέλλον;

Θα περιμένουμε την απάντηση των αρχών.