Του Γιάννη Τσουκάτου *

Η πολεοδομία είναι η επιστήμη που θεσπίζει κανόνες για την εύρυθμη λειτουργία των πόλεων. Η βασική αρχή της είναι ότι η πόλη πρέπει να χτίζεται, να λειτουργεί και να αναπτύσσεται με κανόνες, βάσει σχεδίου, με ευθύνη του κράτους. Αυτό γίνεται για να μπουν σε τάξη οι χρήσεις, που πρέπει να υπάρχουν στην πόλη, καθορίζονται δηλ. οι περιοχές που θα υπάρχει η κατοικία, η εκπαίδευση, το εμπόριο, η βιομηχανία, κλπ. Εξασφαλίζονται οι απαραίτητες δημόσιες λειτουργίες χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να υπάρχει μια πόλη, όπως σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες, δρόμοι, πλατείες και γενικά δημόσιοι ελεύθεροι χώροι. Στόχος είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Έτσι ενώ με την πολεοδομία ασχολούνται μηχανικοί, έχει έντονο ανθρωπιστικό χαρακτήρα. Αυτός είναι και ο λόγος για αυτό το σημείωμα, επειδή οι μηχανικοί, έχουμε μεγάλη ευθύνη, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά στο να ελέγχουμε αν εφαρμόζεται το εκάστοτε πολεοδομικό σχέδιο της πόλης που ζούμε.

Μια πόλη όπως τα Χανιά που η ευρύτερη περιοχή τους φιλοξενεί πάνω από 100.000 μόνιμους κατοίκους, αντιλαμβανόμαστε ότι χωρίς πολεοδομικό σχέδιο, αλλά και χωρίς την εφαρμογή του, δεν μπορεί να λειτουργήσει. Το σχέδιο δεν προβλέπει μόνον πού θα είναι οι ιδιωτικοί και πού οι δημόσιοι χώροι, αλλά προσδιορίζει και το μέγεθός τους, με τα λεγόμενα πολεοδομικά standards. Δηλ. έχουν καθιερωθεί παγκόσμια κάποιοι αριθμοί με τους οποίους καθορίζονται τα μεγέθη των απαιτούμενων χρήσεων, έτσι ώστε η πόλη να μπορεί να είναι βιώσιμη. Π.χ. το πολεοδομικό σταθερότυπο για τους απαιτούμενους χώρους πρασίνου σε μια πόλη σαν τα Χανιά είναι 8 τ.μ. ανά κάτοικο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μάλιστα συστήνει πρόσφατα να υπάρχουν 10 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο λόγω της κλιματικής κρίσης. Από αυτό το σταθερότυπο προκύπτει ότι λείπουν από τα Χανιά 375 στρ. σε χώρους πρασίνου. Αντίστοιχα για τις αθλητικές εγκαταστάσεις το σταθερότυπο είναι 5,5 τ.μ./κάτοικο και προκύπτει ότι από τα Χανιά λείπουν άλλα 300 στρέμματα.

Η ακριβής εφαρμογή του σχεδίου πόλης, που έχει γίνει με επιστημονικό και αντικειμενικό τρόπο, δεν είναι προαιρετική αλλά υποχρέωση της εκάστοτε Δημοτικής Αρχής και κάθε αλλαγή χρήσης πρέπει να γίνεται μετά από την νόμιμη τροποποίησή του. Στις περισσότερες μάλιστα περιπτώσεις λόγω του χρονοβόρου της διαδικασίας έγκρισης των πολεοδομικών μελετών, άλλη δημοτική αρχή εγκρίνει την μελέτη και άλλη την εφαρμόζει. Υπάρχει δηλ. μια συνέχεια και αυτό είναι λογικό γιατί η πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός με τις λειτουργίες της να μην σταματάνε ποτέ.

Αφορμή για τα παραπάνω μου έδωσε η απόφαση της δημοτικής αρχής να δημιουργήσει «προσωρινό» χώρο στάθμευσης στο χώρο της πρώην ΑΒΕΑ, ο οποίος σύμφωνα με την πολεοδομική μελέτη πρέπει να γίνει χώρος αθλητισμού. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ακριβώς δίπλα από τον νέο χώρο στάθμευσης κατασκευάστηκε τελευταία μεγάλο ξενοδοχείο. Αυτή η λαθροχειρία εκ μέρους της δημοτικής αρχής δεν είναι η μόνη. Προηγήθηκε ο αυθαίρετος χώρος στάθμευσης στο χώρο του πρώην στρατοπέδου Μαρκοπούλου, που ο Δήμος πρέπει να κάνει πάρκο όπως δεσμεύτηκε με την απόφαση αγοράς του χώρου έναντι 1.950.000€. Γενικά όλες οι ενέργειες της παρούσας δημοτικής αρχής είναι προσανατολισμένες στην ενίσχυση του τουρισμού στην πόλη, με τελευταία και πιο έκδηλη την αναμόρφωση του κέντρου, με την εκδίωξη ουσιαστικά των μόνιμων κατοίκων.

Με την λαθροχειρία αυτή η δημοτική αρχή αγνοεί προκλητικά τις ανάγκες των κατοίκων κάθε ηλικίας. Αλήθεια, γιατί δεν μπορεί να γίνει στην ΑΒΕΑ «προσωρινός» χώρος άθλησης, «προσωρινό» πάρκο ή «προσωρινή» παιδική χαρά; Υπάρχει «προσωρινότητα» στις σημερινές ανάγκες των κατοίκων; Γιατί έχουν περισσότερα δικαιώματα οι τουρίστες;

Το χειρότερο της υπόθεσης είναι ότι αυτοί οι χώροι στάθμευσης που δημιουργούνται στο κέντρο (Μαρκόπουλο, ΑΒΕΑ κλπ) δεν θα λύσουν το κυκλοφοριακό πρόβλημα της πόλης. Αυτό δεν το λέμε εμείς αλλά η διεθνής εμπειρία. Πουθενά πλέον στον κόσμο δεν δημιουργούνται χώροι στάθμευσης στα κέντρα των πόλεων, αλλά η σύγχρονη άποψη είναι να γίνονται στην περιφέρεια των πόλεων και από εκεί με mini-bus να γίνεται η είσοδος στην πόλη. Όπου υπάρχει χώρος, ακόμα και 1 τ.μ. αυτός φυτεύεται εν όψει της κλιματικής κρίσης που είναι εδώ. Οι χώροι στάθμευσης στο κέντρο λειτουργούν ως μαγνήτης για νέα αυτοκίνητα. Έτσι δημιουργείται μια μεγάλη μαύρη τρύπα που ποτέ δεν θα κλείσει, αφού πουθενά δεν υπάρχει έλεγχος ποιος θα παρκάρει και από πού έρχεται. Παρκάρει όποιος προλάβει και προφανώς τους θερινούς μήνες υπερτερούν οι τουρίστες, ο αριθμός των οποίων είναι αδιευκρίνιστος και συνεχώς αυξανόμενος. Έτσι όμως δημιουργείται μια αβίωτη πόλη για όλους, μόνιμους και προσωρινούς κατοίκους.

Ακόμα χειρότερο είναι ότι η παρούσα δημοτική αρχή έχει στα χέρια της εκτός από τις πολεοδομικές μελέτες και το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, (ΣΒΑΚ) σύμφωνα με το οποίο τη λύση στο κυκλοφοριακό πρόβλημα δεν θα δώσουν χώροι στάθμευσης που θα γίνουν στο κέντρο αλλά περιφερειακά και με ταυτόχρονη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς που πρέπει να αυξηθούν. Επομένως γνωρίζουν, τις λύσεις τις οποίες δεν εφαρμόζουν επιδεικτικά προτιμώντας «προσωρινές» παρεμβάσεις που είναι και παράνομες και καταστροφικές για τους πολίτες, αφού διογκώνουν το πρόβλημα.

Απέναντι στο φαινόμενο της αυθαιρεσίας της δημοτικής αρχής δεν μπορούν να μένουν θεατές τα συλλογικά όργανα των μηχανικών, όπως το ΤΕΕ, η ΕΜΔΥΔΑΣ και ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Χανίων, που έχουν ευθύνη απέναντι στην κοινωνία και θα πρέπει όχι μόνο να πάρουν θέση, αλλά να πιέσουν τη δημοτική αρχή να εφαρμόζει ό,τι προβλέπεται από τις πολεοδομικές μελέτες. Επίσης θα πρέπει να αντισταθούν σε αυτή την αυθαιρεσία οι σύλλογοι κατοίκων και κάθε πολίτης που έχουν υποχρέωση να μην αποδέχονται την επιδείνωση των συνθηκών ζωής τους.

* Αρχιτέκτων Μηχανικός