Το παρασκήνιο της ιστορικής σύγκρουσης του 1960, η μυστική επιχείρηση «Vide-Gousset» για τον επαναπατρισμό του γαλλικού χρυσού και το όραμα του Γάλλου Στρατηγού για μια Ευρώπη απαλλαγμένη από το «αμερικανικό προτεκτοράτο».

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ενώ ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν στο ζενίθ του, μια διαφορετική σύγκρουση σιγόβραζε στους κόλπους της Δύσης. Ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, Σαρλ ντε Γκωλ, πεπεισμένος ότι ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός χρησιμοποιούσε την οικονομική του ισχύ για να εξάγει κεφάλαια και επιρροή, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το παλαιότερο νόμισμα του κόσμου ως όπλο: τον χρυσό. Στόχος του ήταν η αμφισβήτηση της παντοδυναμίας του δολαρίου και η ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας, σε μια περίοδο που η Ευρώπη έμοιαζε να αποδέχεται παθητικά τον ρόλο του δορυφόρου.

«Η Δυτική Ευρώπη ως Αμερικανικό Προτεκτοράτο»

Τον Ιανουάριο του 1963, ο Σαρλ ντε Γκωλ εξέφρασε με ωμό ρεαλισμό στον εκπρόσωπο Τύπου του την ανησυχία του για την γεωπολιτική κατάσταση της ηπείρου. «Η Δυτική Ευρώπη έχει μετατραπεί σε αμερικανικό προτεκτοράτο χωρίς καν να το συνειδητοποιεί», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Για τον Γάλλο ηγέτη, η υποταγή αυτή είχε συντελεστεί «ανώδυνα και χωρίς μεγάλη αντίσταση» από το τέλος του πολέμου. Όπως τόνιζε, οι απόψεις του Πενταγώνου για την παγκόσμια στρατηγική και οι θέσεις των αμερικανικών επιχειρήσεων για την παγκόσμια οικονομία επιβάλλονταν πλέον στην Ευρώπη.

Είπε πιο αναλυτικά:

«Η Δυτική Ευρώπη έχει μετατραπεί, χωρίς καν να το συνειδητοποιήσει, σε αμερικανικό προτεκτοράτο. Από το τέλος του πολέμου, οι Αμερικανοί μας έχουν καθυποτάξει ανώδυνα και με ελάχιστη αντίσταση.

Οι απόψεις του Πενταγώνου για την παγκόσμια στρατηγική, οι απόψεις των αμερικανικών επιχειρήσεων για την παγκόσμια οικονομία μάς επιβάλλονται.

Τώρα πρέπει να απαλλαγούμε από την κυριαρχία τους.»

Η Μυστική Επιχείρηση «Vide-Gousset»

Ο χρυσός αποτέλεσε για τον Στρατηγό το βασικό εργαλείο ανάσχεσης της αμερικανικής κυριαρχίας. Τον Μάρτιο του 1963, ο Ντε Γκωλ άρχισε να ανησυχεί έντονα για τη γεωγραφική διασπορά των γαλλικών αποθεμάτων χρυσού, θεωρώντας ότι κάθε ποσότητα που φυλασσόταν στο εξωτερικό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης εναντίον της Γαλλίας. Απαίτησε, λοιπόν, τον πλήρη επαναπατρισμό του στο Παρίσι.

Παρά τις αρχικές αντιρρήσεις στελεχών της Τράπεζας της Γαλλίας (BdF), που επικαλούνταν το υψηλό κόστος μεταφοράς και ασφάλισης, βρέθηκε η χρυσή τομή. Τον Σεπτέμβριο του 1963 εγκαινιάστηκε η μυστική επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Vide-Gousset», με στόχο τον επαναπατρισμό 400 τόνων χρυσού από τη Νέα Υόρκη.

Για λόγους μυστικότητας, η εμπλοκή του Πολεμικού Ναυτικού απορρίφθηκε. Αντ’ αυτού, η BdF χρησιμοποίησε υπερωκεάνια της εταιρείας Compagnie Générale Transatlantique. Τα πλοία μετέφεραν περίπου 25 τόνους ανά ταξίδι, με συχνότητα δύο δρομολογίων τον μήνα. Αξίζει να σημειωθεί πως μέρος του χρυσού δεν κατέληξε στο Παρίσι, αλλά σε λογαριασμό της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) στην Τράπεζα της Αγγλίας, πιθανώς στο πλαίσιο ανταλλαγών τοποθεσίας (swaps).

Η Επίθεση στο Δολάριο και η Στερλίνα

Η δυσπιστία του Ντε Γκωλ προς τις ΗΠΑ τροφοδοτούνταν από τα συνεχιζόμενα ελλείμματα στο ισοζύγιο πληρωμών της Αμερικής. Παρόμοια προβλήματα αντιμετώπιζε και η Μεγάλη Βρετανία —την οποία ο Ντε Γκωλ θεωρούσε προέκταση των ΗΠΑ— με τη στερλίνα να δέχεται κερδοσκοπική επίθεση το 1964.

Με τη στερλίνα στο χείλος της υποτίμησης και τον κίνδυνο υποβάθμισης του δολαρίου να είναι ορατός, η γαλλική πλευρά αποφάσισε να κλιμακώσει την αντίδρασή της. Αποφασίστηκε η αύξηση της μετατροπής δολαρίων σε χρυσό και η επιτάχυνση του επαναπατρισμού αποθεμάτων τόσο από τη Νέα Υόρκη όσο και από το Λονδίνο. Μάλιστα, από τον Δεκέμβριο του 1964, η Τράπεζα της Γαλλίας ναύλωσε επιβατικά αεροσκάφη της Air France για τη μεταφορά χρυσού από το Λονδίνο στο Παρίσι.

Η Ιστορική Συνέντευξη Τύπου του 1965

Η στρατηγική του Παρισιού κορυφώθηκε στις αρχές του 1965. Τον Ιανουάριο, η Τράπεζα της Γαλλίας ανακοίνωσε μια ασυνήθιστα μεγάλη μετατροπή 300 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό (267 τόνοι), προετοιμάζοντας το έδαφος για την πολιτική παρέμβαση.

Στις 4 Φεβρουαρίου 1965, σε μια ιστορική συνέντευξη Τύπου στο Μέγαρο των Ηλυσίων, ο Σαρλ ντε Γκωλ ζήτησε ευθέως την επιστροφή στον Κανόνα του Χρυσού, εξαπολύοντας δριμεία επίθεση στο προνόμιο του δολαρίου:

«Στο παρόν σύστημα, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να χρεώνονται δωρεάν, εις βάρος άλλων χωρών, επειδή αυτό που οφείλουν οι ΗΠΑ από το εμπόριο πληρώνεται, τουλάχιστον εν μέρει, με δολάρια που μόνο αυτές μπορούν να δημιουργήσουν».

Ο Γάλλος Πρόεδρος υποστήριξε ότι το διεθνές εμπόριο πρέπει να βασίζεται σε μια «αδιαμφισβήτητη νομισματική βάση» που δεν φέρει τη σφραγίδα καμίας συγκεκριμένης χώρας. «Ποια βάση; Στην πραγματικότητα, κανείς δεν μπορεί να φανταστεί άλλο πρότυπο από τον χρυσό», δήλωσε, προσθέτοντας ότι ο «χρυσός κανόνας» επιβάλλει την τακτοποίηση των ισοζυγίων πληρωμών μέσω παραδόσεων και αναλήψεων πολύτιμων μετάλλων.

Το Πυραυλοφόρο «Colbert» και η Αερογέφυρα

Η αποφασιστικότητα του Ντε Γκωλ ήταν τέτοια που, αμέσως μετά την ομιλία του, πρότεινε να σταλεί το πυραυλοφόρο καταδρομικό «Colbert» στη Νέα Υόρκη για να παραλάβει τον γαλλικό χρυσό. Ωστόσο, ο Υπουργός Οικονομικών τον έπεισε να εγκαταλείψει την ιδέα, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο σοβαρής βλάβης στις διπλωματικές σχέσεις.

Τελικά, η Τράπεζα της Γαλλίας συνέχισε τις μετατροπές δολαρίων και τις μεταφορές χρησιμοποιώντας επιβατικά και εμπορευματικά αεροσκάφη της Air France, ικανά να μεταφέρουν περίπου 30 τόνους το καθένα, παράλληλα με τα δρομολόγια των πλοίων. Αν και ο Τύπος της εποχής κάλυψε τις εξελίξεις, οι λεπτομέρειες και το ακριβές μέγεθος των επιχειρήσεων παρέμειναν εν πολλοίς άγνωστα, αποτελώντας ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια της οικονομικής ιστορίας του 20ού αιώνα.