Η ιστορική συμμαχία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ, μια σχέση δομημένη πάνω σε δεκαετίες οικονομικής συνεργασίας και κοινών γεωπολιτικών συμφερόντων, εισέρχεται στην πιο κρίσιμη και αβέβαιη καμπή της. Παρά το γεγονός ότι οι διμερείς δεσμοί άντεξαν στους κλυδωνισμούς του πολέμου στη Γάζα —όπου οι απώλειες των Παλαιστινίων ξεπέρασαν τις 72.000— η επέκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Λίβανο και η ευρύτερη σύγκρουση με το Ιράν φαίνεται να εξαντλούν τα διπλωματικά και ηθικά περιθώρια των Βρυξελλών. Με την Ιταλία να ακυρώνει αμυντικά σύμφωνα, τη Γερμανία να καταγγέλλει de facto προσαρτήσεις εδαφών και μια πρωτοφανή λαϊκή απαίτηση για αναθεώρηση της θεμελιώδους εμπορικής συμφωνίας σύνδεσης, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο μιας ιστορικής απομόνωσης από τον σημαντικότερο εμπορικό του εταίρο.

Το τέλος της ευρωπαϊκής ανοχής και η μετατόπιση των «ισχυρών»

Η παραδοσιακή στήριξη των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων προς το Ισραήλ παρουσιάζει πλέον ρωγμές που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν. Στο Βερολίνο, ο Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προχώρησε σε μια ασυνήθιστα σκληρή τοποθέτηση, χαρακτηρίζοντας τους παράνομους οικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη ως «de facto προσάρτηση». Ταυτόχρονα, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έλαβε τη δραστική απόφαση να αναστείλει την αυτόματη ανανέωση του συμφώνου αμυντικής συνεργασίας με το Ισραήλ, ύστερα από καταγγελίες ότι ισραηλινές δυνάμεις άνοιξαν πυρ εναντίον κονβόι Ιταλών κυανόκρανων του ΟΗΕ στον Λίβανο.

«Η ευθυγράμμισή μας είναι ευρωπαϊκή και δυτική, και την υποστηρίζω πλήρως. Ωστόσο, όταν υπάρχουν πράγματα με τα οποία διαφωνούμε, ενεργούμε αναλόγως», δήλωσε η κ. Μελόνι, υπογραμμίζοντας ότι η παραβίαση της διεθνούς νομιμότητας αποτελεί πλέον κόκκινη γραμμή για τη Ρώμη. Η μεταστροφή αυτή ενισχύεται από την πρόσφατη εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, ο οποίος αποτελούσε τον πλέον ένθερμο υποστηρικτή του Βενιαμίν Νετανιάχου στην Ευρώπη, χρησιμοποιώντας συστηματικά το δικαίωμα βέτο για να μπλοκάρει κάθε κριτική των Βρυξελλών προς το Τελ Αβίβ.

Η «Συμφωνία Σύνδεσης» στο στόχαστρο: Οικονομικές και νομικές συνέπειες

Στο επίκεντρο της πίεσης βρίσκεται η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ-Ισραήλ, το ζωτικής σημασίας εμπορικό πλαίσιο που τέθηκε σε ισχύ το 2000. Η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ, με τον όγκο των συναλλαγών σε αγαθά και υπηρεσίες να αγγίζει τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Μια πολιτική πρωτοβουλία πολιτών, η οποία συγκέντρωσε περισσότερες από ένα εκατομμύριο υπογραφές, ενεργοποίησε επίσημα τις διαδικασίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την ακρόαση αιτημάτων που αφορούν την πλήρη αναστολή της συμφωνίας λόγω κατηγοριών για εγκλήματα πολέμου.

Ο Μπάρι Άντριους, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επισημαίνει ότι οι δεσμοί είναι τόσο βαθείς που το Ισραήλ λαμβάνει πολύ σοβαρά υπόψη κάθε μετατόπιση των Βρυξελλών προς μια πιο «σθεναρή θέση» όσον αφορά το διεθνές δίκαιο. Από την πλευρά της, η Εύα Γκέντι, διευθύντρια του γραφείου ευρωπαϊκών θεσμών της Διεθνούς Αμνηστίας, υποστηρίζει ότι η ΕΕ διαθέτει τεράστια μόχλευση την οποία οφείλει πλέον να χρησιμοποιήσει. «Η προτιμησιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, οι επενδύσεις και η συνεργασία στην εκπαίδευση πρέπει να σταματήσουν, διότι η ίδια η συμφωνία απαιτεί οι σχέσεις να βασίζονται στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σημειώνει η κ. Γκέντι.

Η διεθνής απομόνωση και το «μέτωπο» της Μαδρίτης

Η ισπανική κυβέρνηση παραμένει στην εμπροσθοφυλακή της ευρωπαϊκής κριτικής. Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στο Πεκίνο, ο Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ τόνισε ενώπιον του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ ότι η διεθνής νομιμότητα «ποδοπατείται» από την ισραηλινή κυβέρνηση. Η Μαδρίτη έχει ήδη επιβάλει εμπάργκο στις πωλήσεις όπλων προς το Ισραήλ από τον περασμένο Οκτώβριο, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες στη Γάζα ως γενοκτονία.

Το παράδειγμα της Ισπανίας φαίνεται να ακολουθούν πλέον και άλλες χώρες, καθώς ο πόλεμος προκαλεί σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία και την ασφάλεια. Η πρόσφατη νομοθέτηση της θανατικής ποινής στο Ισραήλ, η οποία εκτιμάται ότι θα εφαρμόζεται αποκλειστικά σε Παλαιστίνιους, αποτέλεσε μια επιπλέον «κόκκινη γραμμή» για πολλά κράτη-μέλη, ενισχύοντας την άποψη ότι η συνεργασία με το Τελ Αβίβ προσκρούει πλέον στις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επόμενη ημέρα: Μια συμμαχία σε αχαρτογράφητα νερά

Η Ευρώπη αποτελεί την κύρια αγορά για τις ισραηλινές αμυντικές εξαγωγές, γεγονός που καθιστά τη διατήρηση των καλών σχέσεων επιτακτική για την ισραηλινή οικονομία. Ωστόσο, η συσσώρευση παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου και η διεύρυνση του πολεμικού μετώπου αναγκάζουν ακόμη και τους πιο παραδοσιακούς συμμάχους του Ισραήλ να αναζητήσουν μια «μέση οδό» που θα περιλαμβάνει αυστηρότερους όρους και πιθανές κυρώσεις.

Η έκβαση της ακρόασης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η στάση που θα τηρήσουν οι Βρυξέλλες τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν αν η παρούσα κρίση αποτελεί μια προσωρινή ένταση ή την αρχή μιας μόνιμης αποξένωσης. Σε κάθε περίπτωση, η περίοδος της «άνευ όρων» ευρωπαϊκής στήριξης φαίνεται να ανήκει οριστικά στο παρελθόν, με το Ισραήλ να καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις στρατιωτικές του επιδιώξεις και τη διατήρηση της πρόσβασης στον σημαντικότερο οικονομικό του πνεύμονα.