Της Ιωάννας Σφακιανάκη

Η ιστορία της πατρίδας μας είναι γεμάτη από στιγμές ηρωισμού και αυτοθυσίας που συγκλονίζουν την ψυχή και αποκαλύπτουν τη μεγαλοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Μερικές φορές, ένα απλό γεγονός, μια φωτογραφία, ή μια σύντομη αναφορά σε μια εφημερίδα, μπορεί να αφηγηθεί με τον πιο ζωντανό τρόπο το μεγαλείο της ψυχής ενός ανθρώπου, που μέσα στη φρίκη του πολέμου αναδεικνύει την ανιδιοτέλεια και την αλληλεγγύη.

Μια φωτογραφία από το τεύχος 1912-13 του περιοδικού «Κρητικόν Ηρώον» και την εφημερίδα «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» του 1913 αιχμαλωτίζει τη φλόγα της Κρητικής ψυχής. Ένας γενναίος Κρητικός στρατιώτης, χωρίς να γνωρίζει τον συστρατιώτη του, προσφέρθηκε με θάρρος να θυσιάσει μέρος του δέρματός του σαν ζωντανή ασπίδα, για να σώσει το πόδι του που είχε καταπονηθεί από τα δόντια του παγετού στο χιονισμένο Μπιζάνι, κατά τον απελευθερωτικό πόλεμο του 1912-13. Αυτή η πράξη, που αποτυπώθηκε ως «Ο τελευταίος λόγος του ηρωϊσμού και του αλτρουϊσμού της Κρητικής ψυχής», λάμπει σαν φάρος αυτοθυσίας και αδελφικής αγάπης.

Η εφημερίδα «ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ» της 28ης Απριλίου 1913 και η «Εικονογραφημένη Εβδομαδιαία Επιθεώρηση ΕΛΛΑΣ» της 7ης Απριλίου 1913, αφιέρωσαν σελίδες γεμάτες συγκίνηση, περιγράφοντας με συναρπαστικό τρόπο την ένωση των δύο στρατιωτών στο κρεβάτι του πόνου, όπου η αμοιβαία υποστήριξη και η εθελοθυσία για την πατρίδα γίνονται αληθινό παράδειγμα ανδρείας και ψυχικής μεγαλοσύνης.

Το 1913, η χειρουργική βρισκόταν ακόμη στα πρώτα της βήματα, χωρίς τις σύγχρονες θαυματουργές μεθόδους που γνωρίζουμε σήμερα. Σε αυτό το πλαίσιο, ένας στρατιώτης προσφέρθηκε αυτοβούλως να δώσει ένα κομμάτι από το δέρμα του για να σωθεί ένας συστρατιώτης του που το είχε ανάγκη. Το παράδοξο και ταυτόχρονα ηρωικό, ήταν πως ο δότης το έκανε με χαρά και χωρίς δεύτερη σκέψη.

Ο Οδυσσέας Καραλής, στρατιώτης του 12ου Συντάγματος Πεζικού, καταγόμενος από την Πάτρα, πολέμησε γενναία στη Μακεδονία και την Ήπειρο. Στο χιονισμένο Μπιζάνι υπέστη σοβαρά κρυοπαγήματα, που κατέστρεψαν τα πέλματα των ποδιών του, ιδίως το αριστερό, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή του και απειλώντας να χάσει το πόδι του.

Στο Νοσοκομείο Κερκύρας όπου μεταφέρθηκε για νοσηλεία, από το μικρό νοσοκομείο της Πρέβεζας, ο διευθυντής, -ο χειρουργός Δόριζος Σγουρδαίος-, αντιμετώπιζε με λύπη την αδυναμία του να θεραπεύσει τα τραύματα. Η μόνη λύση φαινόταν να είναι ο ακρωτηριασμός ολόκληρου του ποδιού του στρατιώτη Καραλή, προκειμένου να σωθεί η ζωή του.

Όμως, ο φωτισμένος αυτός γιατρός σκέφτηκε μια καινοτόμο ιδέα: αντί να κοπεί το πόδι, γιατί να μην προστεθεί δέρμα από έναν εθελοντή; Ανακοίνωσε στους νοσηλευόμενους στρατιώτες την ανάγκη για ένα κομμάτι δέρματος, ελπίζοντας σε μια πράξη αλληλεγγύης, και επισκέφθηκε μάλιστα προσωπικά τους θαλάμους.

Κανείς δεν ανταποκρίθηκε, εκτός από έναν Κρητικό στρατιώτη…

«Κουζουλός..!»… θα μου πείτε…

Ποιος ήταν αυτός ο γενναίος και άφοβος στρατιώτης του Ανεξάρτητου Συντάγματος Κρητών;

Λεγόταν Γεώργιος Νικ. Πάτερος και καταγόταν από τη Βισταγή Αμαρίου Ρεθύμνου!

Ο Πάτερος, είχε επίσης υποστεί ελαφρύτερα κρυοπαγήματα πλησίον του Μπιζανίου, υπηρετώντας στο Ανεξάρτητο Σύνταγμα Κρητών και βρισκόταν στην ανάρρωση. Με θάρρος και καρδιά γενναία, είπε στον γιατρό: «Αφού πρόκειται να σωθεί ένας γενναίος στρατιώτης από ένα κομμάτι πετσί μου, δεν θα το αρνηθώ. Κάμε γιατρέ, ό,τι χρειάζεται! Είμαι στη διάθεσή σου!»

Έτσι κι έγινε. Οι δύο στρατιώτες βρέθηκαν δίπλα-δίπλα στο χειρουργείο. Ο γιατρός αφαίρεσε ένα μεγάλο κομμάτι δέρματος από το σημείο των νεφρών του Πάτερου και το «κόλλησε» στο κατεστραμμένο πέλμα του Καραλή. Το πρωτοφανές για την εποχή, ήταν πως το κομμάτι δέρματος δεν αποκόπηκε εντελώς· κατά την εγχείρηση, ο γιατρός το αποκόλλησε αλλά το συνένωσε ξανά στον Πάτερο, αφήνοντας τα δέρματα των δύο ανδρών ραμμένα και ενωμένα επί οκτώ ολόκληρα ημερονύχτια σε απόλυτη ακινησία. Έτσι, το δέρμα του ενός θρέφτηκε και ενσωματώθηκε στο πόδι του άλλου. Οι δύο ήρωες, υπό τη συνεχή παρακολούθηση του χειρουργού και την φροντίδα του δεκανέα Κωνσταντίνου Παλιγγίνη, ανάρρωσαν με επιτυχία. Ακολούθησε δεύτερη επέμβαση για να αποκολληθούν τα δέρματα, και στη συνέχεια συνέχισαν τη θεραπεία τους στο νοσοκομείο. Πολύ σύντομα, και οι δύο ήταν καλά και επέστρεψαν στις μονάδες τους για να συνεχίσουν τον αγώνα.

Μπορεί σε κάποιους να φαντάζει φρικιαστική, όμως η ίδια η πράξη, γεμάτη αλτρουισμό και φιλανθρωπία, είναι που την καθιστά όχι μόνο ανεκτή, αλλά και βαθιά συγκινητική — μια φωτεινή ανάσα ελπίδας, καθώς μέσα από αυτήν θα σωζόταν μια ζωή.

Σύμφωνα με πληροφορίες που αντλήσαμε κατά την έρευνα μας από τον εγγονό του επ’ αδελφής Μανώλη Πάτερο, ο Γεώργιος Νικ. Πάτερος γεννήθηκε στη Βισταγή Αμαρίου στα τέλη του 1890, από τον Νικόλαο Ιωαν. Πάτερο [1850-1938] και την Σφακιανή Ελένη Γεωργ. Μανούσακα [1875-?] μια οικογένεια που προέρχεται από την Ανώπολη Σφακίων.

Η ζωή του Γεώργιου Νικ. Πάτερου ήταν περιπετειώδης και κινηματογραφική, όπως και των προγόνων του. Ο πατέρας του, ο Πατερο-Νικόλας, ζούσε μόνο για τον πόλεμο και υπήρξε μέλος της Εθνικής Εταιρίας υπό την ηγεσία του Ελευθερίου Βενιζέλου. Από το 1878 έως το 1897, εξελέγη καπετάνιος — οπλαρχηγός της Βισταγής Αμαρίου — με εκλογητήριο από τους συγχωριανούς του, τιμώντας την εμπιστοσύνη και το σεβασμό τους. Η μητέρα του, η Ελένη, ήταν μια σπουδαία και υπομονετική γυναίκα, πρώτη ξαδέρφη του Γεώργιου Τσόντου, γνωστού ως Καπετάν Βάρδα.

Είχε άλλους τέσσερις αδελφούς, όλοι ήρωες πολέμαρχοι: ο Γιάννης, ο Βαγγέλης, ο Μανώλης, ο ίδιος ο Γεώργιος — ο ήρωάς μας — και ο μικρότερος, ο Ιδομενέας, που έχασε τη ζωή του στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας, κάπου στον Σαγγάριο. Όλοι πολέμησαν γενναία στους Βαλκανικούς πολέμους και στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην ιστορία.

Ένα πολύ ωραίο ποίημα που είχε στείλει πίσω από φωτογραφία, στη μάνα του από το νοσοκομείο ο Γιώργης αναφέρει:

Μου γράφεις γράμμα μάνα μου και με ρωτάς τι κάνω

Στου Μπιζανιού την παγωνιά στο κρύο θα ‘ποθάνω

Δεν με φοβίζουν μάνα μου οι σφαίρες τα κανόνια

Μα με φοβίζουν οι βροχές, του Μπιζανιού τα χιόνια

Λουτρούισε την Παναγιά κι άναψε αγιοκέρι

Να κάμει θαύμα μάνα μου να γένει καλοκαίρι

Να βγει ο ήλιος μια φορά, κι από χαρά να κλάψω

Κι από τα Γιάννενα γραφή μάνα μου να σου γράψω

Μάνα μου ο Βενιζέλος μας σαν τα παιδιά μας έχει

Ουλημερνίς στο πλάι μας και σαν πατέρας τρέχει..!

Ο Γιώργης βραβεύτηκε για την ηρωική του πράξη από τη βασίλισσα Όλγα, τιμή που αναγνώρισε το θάρρος και την αυτοθυσία του. Μετά από αυτή την περίοδο, ασχολήθηκε με την κτηνοτροφία και το εμπόριο, κλάδους που τον κράτησαν ενεργό και δημιουργικό. Έγινε προμηθευτής του Ελληνικού Στρατού με εντολή του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α’, γεγονός που υπογραμμίζει την αξιοπιστία και το κύρος που απέκτησε.

Παντρεύτηκε στη Θράκη, όπου και έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Η σύζυγός του, μια Θρακιώτισσα Πομάκα από την κοινότητα των Σουνιτών μουσουλμάνων, δυστυχώς έφυγε πολύ νέα, αφήνοντας τον Γιώργη χωρίς παιδιά, καθώς δεν απέκτησαν απογόνους. Ο πόνος της απώλειας ήταν βαθύς, και ο Γιώργης δεν ξαναπαντρεύτηκε ποτέ.

Ασχολήθηκε με το εμπόριο, αλλά ποτέ δεν έχασε την στενή επαφή με την οικογένειά του στη Βισταγή. Αγάπησε τα ανήψια και τα εγγόνια των αδελφών του σαν δικά του παιδιά, διατηρώντας ζεστή την εστία της οικογενειακής αγάπης και της αφοσίωσης.

Ο Πατερογιώργης δεν ήταν μόνο ανδρείος, αλλά και ένα αληθινό ομορφόπαιδο, που μαγνήτιζε τα βλέμματα, αφήνοντας ανεξίτηλη εντύπωση. Πάντα καλοντυμένος, με την καλοφτιαγμένη του εμφάνιση και τα γλυκά, αρμονικά χαρακτηριστικά του προσώπου του, σε συνδυασμό με την ηρεμία που εξέπεμπε, και τον ευγενικό του χαρακτήρα, τον καθιστούσαν αγαπητό σε όλους.

Στο κεφάλαιο αυτό της ζωντανής ιστορίας μας, γνωρίσαμε έναν αξιόλογο Κρητικό με ατσάλινη ψυχή και σπάνια λεβεντιά, που ξεπέρασε τα στενά όρια του νησιού μας. Και γι’ αυτό πρέπει να είμαστε περήφανοι, γιατί τα σπλάχνα της πατρίδας μας γεννούν τέτοιες σπουδαίες μορφές. Σε καιρούς χαλεπούς και γεμάτους πόνο, τέτοιες πράξεις φωτίζουν το δρόμο μας.

Η πράξη αυτή, πέρα από ιατρικό επίτευγμα της εποχής, αποτελεί αδιάψευστη μαρτυρία αυτοθυσίας και αδελφικής αγάπης, που ανθίζει ακόμα και στις πιο σκοτεινές ώρες του πολέμου. Η προσφορά του Γιώργη Πάτερου εκφράζει τη βαθιά ανθρώπινη υπόσταση, το αδάμαστο πνεύμα και την ψυχική αντοχή που ξεπερνά κάθε δυσκολία.