Η συνάντηση των φορέων της Κρήτης με την ηγεσία του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και του Ελληνικού Κτηματολογίου δεν έδωσε, σύμφωνα με την πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων Αγάπη Μικρού, ουσιαστική απάντηση στα προβλήματα της κτηματογράφησης. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα εκτεταμένα σφάλματα στην επεξεργασία των δηλώσεων, οι διεκδικήσεις του Δημοσίου επί ιδιωτικών εκτάσεων, οι στενές προθεσμίες και ο κίνδυνος να μεταφερθούν όλα τα προβλήματα στο λειτουργούν Κτηματολόγιο, στα δικαστήρια και στις συναλλαγές.

Με έντονο προβληματισμό αποχώρησαν οι εκπρόσωποι των φορέων της Κρήτης από τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στα γραφεία του Ελληνικού Κτηματολογίου, παρουσία του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, του υφυπουργού Χρήστου Δερμετζόπουλου, στελεχών του Κτηματολογίου, εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των Δικηγορικών Συλλόγων Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου.

Το βασικό αίτημα των φορέων ήταν να δοθεί ουσιαστικός χρόνος και θεσμική λύση για τα προβλήματα που έχουν εμφανιστεί κατά την ανάρτηση των κτηματολογικών δεδομένων στην Κρήτη. Σύμφωνα, όμως, με την πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, Αγάπη Μικρού, η συνάντηση περιορίστηκε σε γενικές δεσμεύσεις και τεχνικές διευθετήσεις, χωρίς να αντιμετωπίσει το μέγεθος του προβλήματος.

«Τα πράγματα δεν πήγαν όπως θα θέλαμε. Πέρα από κάποιες γενικές υποσχέσεις του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης, κ. Δημήτρη Παπαστεργίου, δεν εξασφαλίσαμε κάτι ουσιαστικότερο», δήλωσε στον «Αγώνα της Κρήτης».

Ένας επιπλέον μήνας μόνο με ηλεκτρονικό πρωτόκολλο

Κατά τη συνάντηση συζητήθηκαν τεχνικές παρεμβάσεις στη λειτουργία του συστήματος. Μεταξύ αυτών εξετάστηκε η δυνατότητα να παρέχεται ένας ακόμη μήνας, έως τις 3 Σεπτεμβρίου, για την ολοκλήρωση αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων.

Η δυνατότητα αυτή, ωστόσο, θα ισχύει μόνο εφόσον ο ενδιαφερόμενος έχει λάβει ηλεκτρονικό πρωτόκολλο έως την αρχική προθεσμία της 3ης Αυγούστου.

Η κ. Μικρού θεωρεί ότι τέτοιες ρυθμίσεις δεν αντιμετωπίζουν την ουσία και θα έπρεπε να είχαν ληφθεί εγκαίρως, πριν από την εκπνοή των προθεσμιών.

«Πρόκειται για τεχνικά ζητήματα που δεν έπρεπε να περιμένουμε την εκπνοή της προθεσμίας για να τα ρυθμίσουμε· έπρεπε να έχουν διευθετηθεί εδώ και καιρό», σημειώνει.

Η θέση των φορέων είναι ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την ταχύτητα με την οποία μπορούν να υποβληθούν διορθώσεις. Αφορά πρωτίστως την ποιότητα και την αξιοπιστία των δεδομένων που έχουν αναρτηθεί, καθώς και το αν μπορεί να διορθωθεί τόσο μεγάλος αριθμός λαθών με ατομικές ενστάσεις μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα.

«Δεν δίνουν ουσιαστική λύση»

Η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων δηλώνει ότι οι συμμετέχοντες δεν έμειναν ικανοποιημένοι από την έκβαση της συνάντησης.

Όπως αναφέρει, η διοίκηση αναγνωρίζει το μέγεθος του προβλήματος, αλλά επικαλείται τα στενά χρονικά περιθώρια που συνδέονται με τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και τον κίνδυνο επιστροφής κονδυλίων.

«Ενώ όλοι το αναγνωρίζουν και βλέπουν τι έχει συμβεί, δεν δίνουν ουσιαστική λύση», υποστηρίζει.

Κατά την ίδια, εφόσον οι αρμόδιοι γνώριζαν από την αρχή τις δεσμευτικές ημερομηνίες, όφειλαν να έχουν οργανώσει τη διαδικασία εγκαίρως. Θέτει, μεταξύ άλλων, το ερώτημα γιατί δεν προσλήφθηκε νωρίτερα πρόσθετο προσωπικό για να επιταχυνθεί ο έλεγχος και η επεξεργασία των δηλώσεων.

«Σήμερα μας είπαν ότι αναζητούν προσωπικό για να βοηθήσει τώρα, την ώρα που εκπνέει η προθεσμία», αναφέρει.

Η εικόνα που σχηματίζεται, σύμφωνα με την κ. Μικρού, είναι ότι το κράτος μεταβιβάζει την ευθύνη για τα λάθη του στον πολίτη και στους επαγγελματίες που τον υποστηρίζουν: δικηγόρους, μηχανικούς και συμβολαιογράφους.

Οι ιδιοκτήτες καλούνται να εντοπίσουν τα λάθη, να συγκεντρώσουν εκ νέου δικαιολογητικά, να πληρώσουν τεχνική και νομική υποστήριξη και να υποβάλουν διορθώσεις μέσα σε ασφυκτικές προθεσμίες, ακόμη και όταν το σφάλμα δεν προήλθε από τη δική τους δήλωση αλλά από την επεξεργασία της.

Τα δύο βασικά προβλήματα: δασικά και επεξεργασία δηλώσεων

Η κτηματογράφηση στην Κρήτη, σύμφωνα με την πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, προσκρούει σε δύο μεγάλα και διαφορετικά προβλήματα.

Το πρώτο αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς και τις δασικές εκτάσεις. Η ιδιαιτερότητα της Κρήτης, όπου ιστορικά δεν εφαρμόστηκαν με τον ίδιο τρόπο τα τεκμήρια κυριότητας του Δημοσίου που ισχύουν σε άλλες περιοχές, έχει προκαλέσει πλήθος διεκδικήσεων επί εκτάσεων τις οποίες πολίτες θεωρούν ιδιωτικές.

Το δεύτερο αφορά τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάστηκαν οι δηλώσεις. Η κ. Μικρού κάνει λόγο για στοιχειώδη νομικά και τεχνικά σφάλματα σε μεγάλη έκταση, τα οποία δεν μπορούν να διορθωθούν μέσα σε δύο μήνες μέσω απλών αιτήσεων και ενστάσεων.

Για το ζήτημα των δασικών εκτάσεων αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί νέα σύσκεψη με τους συναρμόδιους υπουργούς. Αντικείμενό της θα είναι οι τροπολογίες που έχουν προταθεί από τα τέλη Μαρτίου από τον Δικηγορικό Σύλλογο Χανίων και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Τμήμα Δυτικής Κρήτης.

Τις προτάσεις αυτές έχουν υιοθετήσει και φορείς από το Ρέθυμνο, το Ηράκλειο και το Λασίθι.

Η κ. Μικρού διατηρεί μια περιορισμένη προσδοκία ότι μπορεί να υπάρξει κάποια παρέμβαση, επειδή ο υπουργός δεσμεύτηκε ότι θα εξετάσει τις διαθέσιμες δυνατότητες.

«Κρατάμε μια μικρή επιφύλαξη και μια χαραμάδα ελπίδας», δηλώνει, προσθέτοντας όμως ότι η συνολική αντιμετώπιση δεν θεωρείται επαρκής και ότι η απογοήτευση από τη σύσκεψη παραμένει.

Ιδιαίτερη ένταση του προβλήματος στα Χανιά

Παρότι οι δυσλειτουργίες αφορούν ολόκληρη την Κρήτη, η κ. Μικρού εκτιμά ότι στα Χανιά η κατάσταση είναι ακόμη πιο επιβαρυμένη.

Η ιδιαιτερότητα αυτή αποδίδεται τόσο στις διεκδικήσεις του Ελληνικού Δημοσίου επί εκτάσεων όσο και στον μεγάλο αριθμό σφαλμάτων που εμφανίζονται στην ανάρτηση.

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι περισσότεροι τοπικοί βουλευτές. Από τα Χανιά παρευρέθηκαν ο Αλέξανδρος Μαρκογιαννάκης και η υφυπουργός Σέβη Βολουδάκη, ενώ η Ντόρα Μπακογιάννη εκπροσωπήθηκε από συνεργάτη του γραφείου της. Από το Ηράκλειο συμμετείχε ο Βασίλης Κεφαλογιάννης.

Παρόντες ήταν επίσης ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων Νίκος Καλογερής, τον οποίο η κ. Μικρού χαρακτήρισε βαθύ γνώστη του αντικειμένου λόγω της ιδιότητάς του ως τοπογράφου, και ο δήμαρχος Πλατανιά Γιάννης Μαλανδράκης, ο οποίος εκπροσώπησε την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε παγκρήτιο επίπεδο.

Από την απογοήτευση στα σενάρια συνωμοσίας

Η ένταση που προκαλεί η διαδικασία στους πολίτες δεν περιορίζεται στη γραφειοκρατική ταλαιπωρία. Για πολλούς αφορά ακίνητα που θεωρούν δεδομένο ότι ανήκουν στις οικογένειές τους επί δεκαετίες.

Ορισμένοι ιδιοκτήτες, μέσα στην απελπισία τους, φθάνουν στο σημείο να διατυπώνουν σενάρια περί οργανωμένου σχεδίου μεταβίβασης περιουσιών σε άλλα χέρια.

Η ίδια ξεκαθαρίζει ότι δεν συμμερίζεται αυτές τις θεωρίες. Θεωρεί, όμως, ότι η εμφάνισή τους αποτελεί ένδειξη της απώλειας εμπιστοσύνης προς τη διαδικασία.

«Ο κόσμος έχει απελπιστεί, έχει εξαντληθεί οικονομικά και έχει κουραστεί να παλεύει για τα αυτονόητα», λέει, περιγράφοντας πολίτες που επιχειρούν να διασώσουν ένα πατρικό ακίνητο το οποίο κατέχουν επί χρόνια.

Περιουσίες “ανεντόπιστες”, “άφαντες” ή “αγνώστου ιδιοκτήτη”

Το Κτηματολόγιο σχεδιάστηκε ως μια σύγχρονη βάση δεδομένων που θα εξασφάλιζε τη νομική ασφάλεια των ακινήτων και θα διευκόλυνε τις συναλλαγές.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία της προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, η εμπειρία πολλών πολιτών είναι σήμερα αντίστροφη.

Ιδιοκτησίες για τις οποίες υπάρχουν μεταγεγραμμένα συμβόλαια, τοπογραφικά διαγράμματα, οικοδομικές άδειες και πλήρεις φάκελοι εμφανίζονται στη βάση ως «ανεντόπιστες», «αγνώστου ιδιοκτήτη», «άφαντες» ή ως ιδιοκτησία του Ελληνικού Δημοσίου.

«Πράγματα που θεωρούσαμε δεδομένα, αισθανόμαστε πλέον ότι τα χάνουμε», αναφέρει.

Η κ. Μικρού συνοψίζει την κατάσταση με τη φράση:

«Το σφάλμα έγινε ο κανόνας».

Γι’ αυτό, όπως εξηγεί, το βασικό αίτημα των φορέων δεν ήταν μόνο η παράταση των προθεσμιών αλλά η απόσυρση των δεδομένων, η επανεπεξεργασία τους και η επαναφορά τους αφού διορθωθούν.

«Όταν υπάρχει τόσο μεγάλο ποσοστό σφάλματος, είναι αδύνατον να το διορθώσεις και να διασφαλίσεις την περιουσία σου με απλές αιτήσεις διόρθωσης και ενστάσεις», δηλώνει.

Το οδικό δίκτυο που δεν πέρασε στους χάρτες

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα πλημμελούς επεξεργασίας αναφέρει την αποτύπωση του οδικού δικτύου των Χανίων.

Η Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων εργάστηκε επί περίπου δύο χρόνια για να αποτυπώσει και να ψηφιοποιήσει το σύνολο του οδικού δικτύου του νομού, προκειμένου τα στοιχεία να ενσωματωθούν στη βάση του Κτηματολογίου.

Η μελέτη κατατέθηκε, αλλά, σύμφωνα με την κ. Μικρού, το οδικό δίκτυο δεν αποτυπώθηκε τελικά στους κτηματολογικούς χάρτες.

Η παράλειψη αυτή δεν αποτελεί απλώς χαρτογραφικό πρόβλημα. Οι δρόμοι λειτουργούν ως βασικά σημεία αναφοράς για τον εντοπισμό των ακινήτων, τα όρια των ιδιοκτησιών και την πρόσβαση σε αυτές. Η μη αποτύπωσή τους μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αποκλίσεις σε ολόκληρη την περιοχή.

«Πάρτε το πίσω, βάλτε τους δρόμους, τακτοποιήστε αυτό το ζήτημα και μετά προχωρήστε. Μιλάμε για θεμελιώδη πράγματα», τονίζει.

Ο κίνδυνος να “βουλιάξουν” τα δικαστήρια

Η μετάβαση στο λειτουργούν Κτηματολόγιο, αντί να κλείσει τον κύκλο των προβλημάτων, μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας νέας περιόδου δικαστικών αντιδικιών.

Η κ. Μικρού προειδοποιεί ότι, εάν τα λανθασμένα στοιχεία μεταφερθούν αυτούσια στη λειτουργία του Κτηματολογίου, οι διορθώσεις θα πρέπει σε μεγάλο βαθμό να γίνουν μέσα από δικαστικές διαδικασίες.

Τα πρόδηλα σφάλματα, τα οποία μπορούν να διορθωθούν διοικητικά, αφορούν κατά την ίδια περιορισμένο μόνο αριθμό περιπτώσεων. Για τις υπόλοιπες θα απαιτούνται αγωγές και δικαστικές αποφάσεις.

«Τα δικαστήρια θα φορτωθούν με αμέτρητες υποθέσεις για να διορθώσουν τα σφάλματα του κάθε αναδόχου, που έκανε κακή και βιαστική επεξεργασία λόγω των ασφυκτικών προθεσμιών», δηλώνει.

Κάνει λόγο για «πλασματικές δίκες», δηλαδή για υποθέσεις στις οποίες ο πολίτης δεν θα προσφεύγει επειδή υπάρχει πραγματική ιδιοκτησιακή διαφορά, αλλά για να διορθώσει ένα λάθος της βάσης δεδομένων.

Οι εκπρόσωποι των φορέων κλήθηκαν να υποβάλουν προτάσεις ώστε περισσότερες περιπτώσεις να αντιμετωπίζονται ως πρόδηλα σφάλματα. Η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, ωστόσο, θεωρεί ότι ο αριθμός και η πολυπλοκότητα των προβλημάτων είναι τέτοια που η διεύρυνση αυτής της διαδικασίας δεν αρκεί.

Απώλεια εμπιστοσύνης σε μια μεταρρύθμιση εκσυγχρονισμού

Ένα από τα βαθύτερα προβλήματα που αναδεικνύονται είναι η απώλεια εμπιστοσύνης προς μια μεταρρύθμιση η οποία παρουσιάστηκε ως βασικό εργαλείο εκσυγχρονισμού.

Η δημιουργία του Κτηματολογίου θεωρήθηκε ένα βήμα που θα απλοποιούσε τις συναλλαγές, θα περιόριζε τις αμφισβητήσεις και θα προστάτευε την ακίνητη περιουσία.

Όταν, όμως, η ίδια διαδικασία δημιουργεί νέες αβεβαιότητες για την κυριότητα, τη θέση και τα όρια των ακινήτων, οι πολίτες μπορεί να την αντιλαμβάνονται ως οπισθοδρόμηση.

Στη συζήτηση με τον «Αγώνα της Κρήτης» τέθηκε το ζήτημα ότι η απώλεια εμπιστοσύνης προς την Πολιτεία και τον σχεδιασμό της είναι συνολικά επιζήμια.

Η κ. Μικρού συμφώνησε, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα δεν θα περιοριστεί στη διοικητική διαδικασία.

«Θα υπάρξει σοβαρό πρόβλημα στις συναλλαγές, με μεγάλο οικονομικό αντίκτυπο», δήλωσε.

Φόβοι για πάγωμα των μεταβιβάσεων

Η οικονομική διάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για τα Χανιά και συνολικά την Κρήτη, όπου η ζήτηση για γη και ακίνητα παραμένει υψηλή.

Ακόμη και μικρές εκτάσεις μπορεί να έχουν σημαντική εμπορική αξία. Εάν, όμως, η ιδιοκτησία εμφανίζεται με λανθασμένα στοιχεία, ως αγνώστου ιδιοκτήτη ή ως δημόσια, ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί εύκολα να την πουλήσει, να τη μεταβιβάσει στα παιδιά του, να την αξιοποιήσει ή να οικοδομήσει.

Η κ. Μικρού προειδοποιεί ότι το αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο Χανίων, το οποίο σήμερα, όπως λέει, λειτουργεί άρτια, θα κληθεί να διαχειριστεί έναν τεράστιο όγκο λαθών που θα μεταφερθούν από τη διαδικασία της κτηματογράφησης.

«Θα πελαγώσει η υπηρεσία, θα πελαγώσουν τα δικαστήρια, θα παγώσουν οι συναλλαγές και θα δημιουργηθεί αδιέξοδο στην καθημερινότητα των επαγγελματιών και των πολιτών», υποστηρίζει.

Το πρόγραμμα «Μίδας» και η διασύνδεση με το Ε9

Η προβληματική εικόνα των δεδομένων μπορεί να έχει συνέπειες και πέραν του Κτηματολογίου.

Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σχεδιάζει μέσω του προγράμματος «Μίδας» τη διασύνδεση των Κωδικών Αριθμών Εθνικού Κτηματολογίου, των ΚΑΕΚ, με τις δηλώσεις ακινήτων στο Ε9.

Η κ. Μικρού διερωτάται πώς μπορεί να γίνει αυτή η αντιστοίχιση όταν τα δεδομένα της Κρήτης και των Χανίων εμφανίζουν τόσες αποκλίσεις.

Το θέμα τέθηκε και σε σύσκεψη στο Οικονομικό Επιμελητήριο, παρουσία του διοικητή της ΑΑΔΕ.

«Πώς είναι δυνατόν να προχωρήσει μια τέτοια διασύνδεση πάνω σε ένα σαθρό υπόβαθρο;» διερωτάται.

Εάν ένα ακίνητο δηλώνεται στο Ε9 ως ιδιωτικό, αλλά στο Κτηματολόγιο εμφανίζεται ως «αγνώστου ιδιοκτήτη» ή ως περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου, η αυτόματη σύνδεση των συστημάτων μπορεί να δημιουργήσει νέα φορολογικά και διοικητικά προβλήματα.

«Η περιουσία είναι ζωντανός οργανισμός»

Η πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων απορρίπτει την αντίληψη ότι τα λάθη μπορούν απλώς να διορθώνονται σταδιακά επί σειρά ετών, χωρίς άμεσες συνέπειες.

«Η περιουσία των πολιτών δεν είναι ένα στατικό μέγεθος που το βάζεις στην άκρη και λες “θα το διορθώνω επί σειρά ετών”. Είναι κάτι ζωντανό που επηρεάζει άμεσα την οικονομική δραστηριότητα», αναφέρει.

Ένα ακίνητο μπορεί ανά πάσα στιγμή να χρειαστεί να μεταβιβαστεί, να χρησιμοποιηθεί ως εγγύηση, να πουληθεί, να κληρονομηθεί ή να αξιοποιηθεί επαγγελματικά. Επομένως, ακόμη και μια προσωρινή λανθασμένη εγγραφή μπορεί να προκαλέσει άμεση οικονομική ζημία.

Η ίδια συνδέει το ζήτημα και με τις αγροτικές επιδοτήσεις. Εάν η γη που δηλώνει ένας παραγωγός στο Ε9 εμφανίζεται στο Κτηματολόγιο ως ιδιοκτησία του Δημοσίου, μπορεί να προκύψουν ερωτήματα για το δικαίωμά του να λαμβάνει ενισχύσεις.

«Πώς θα λάβει την επιδότησή του; Πώς θα δικαιολογηθούν ακόμη και τα ποσά που λάμβανε μέχρι σήμερα;» διερωτάται, διευκρινίζοντας ότι δεν επιθυμεί να κινδυνολογήσει, αλλά θεωρεί τις πιθανές συνέπειες ιδιαίτερα σοβαρές.

Το αίτημα να παραμείνει ανοικτό το σύστημα

Οι φορείς ζήτησαν να παραμείνει το σύστημα ανοικτό για την υποβολή διορθώσεων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η επιχειρηματολογία τους είναι ότι οι ενστάσεις και οι αιτήσεις που υποβάλλονται σήμερα δεν πρόκειται να εξεταστούν άμεσα. Η επεξεργασία τους μπορεί να διαρκέσει έναν χρόνο ή και περισσότερο.

Εφόσον, λοιπόν, η ουσιαστική εξέταση δεν θα ολοκληρωθεί σύντομα, οι εκπρόσωποι των φορέων ζήτησαν να επιτρέπεται για το ίδιο διάστημα η υποβολή νέων αιτημάτων.

«Γιατί δεν αφήνουν ανοιχτό το σύστημα για αυτόν τον έναν χρόνο, ώστε να υποβάλλονται αιτήματα διόρθωσης;» ρώτησε η κ. Μικρού.

Σύμφωνα με την ίδια, η απάντηση ήταν αρνητική.

«Ήταν ανένδοτοι, δεν το δέχτηκαν», δηλώνει. Θεωρεί ότι μια παράταση ενός ή δύο μηνών δεν επιλύει το πρόβλημα, αλλά αναγνωρίζει ότι θα ήταν προτιμότερη από την πλήρη λήξη της δυνατότητας υποβολής.

«Ας ελπίσουμε τουλάχιστον να δοθεί κάποια μικρή προθεσμία. Για μένα, ο ένας ή οι δύο μήνες δεν λύνουν το πρόβλημα, αλλά είναι οπωσδήποτε κάτι καλύτερο από το απόλυτο μηδέν», καταλήγει.

Το επόμενο στάδιο και τα ανοιχτά ερωτήματα

Η επόμενη περίοδος θα κριθεί σε δύο επίπεδα.

Το πρώτο αφορά το αν θα δοθεί τελικά πρόσθετος χρόνος για την ολοκλήρωση των διορθώσεων και των ενστάσεων και υπό ποιες προϋποθέσεις.

Το δεύτερο, και ουσιαστικότερο, αφορά την αντιμετώπιση των ίδιων των σφαλμάτων: εάν θα επανεξεταστούν συνολικά τα αναρτημένα δεδομένα, εάν θα υπάρξει νομοθετική παρέμβαση για το ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς της Κρήτης και εάν θα αποτραπεί η μεταφορά ενός μαζικού προβλήματος στο λειτουργούν Κτηματολόγιο.

Για τους φορείς της Κρήτης, η παράταση από μόνη της δεν αρκεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το κράτος θα αναλάβει την ευθύνη για τη συνολική ποιότητα της κτηματογράφησης ή εάν κάθε ιδιοκτήτης θα κληθεί να διορθώσει μόνος του, με δικό του κόστος και ενδεχομένως μέσω των δικαστηρίων, τα λάθη μιας διαδικασίας που σχεδιάστηκε για να διασφαλίσει την περιουσία του.