Σε μια κατάμεστη προβολή στο IFC Center, το κοινό καθόταν σιωπηλό μέχρι να πέσουν οι τελευταίοι τίτλοι τέλους του NAZA, του ντοκιμαντέρ στο οποίο δύο ντουζίνες Ισραηλινοί στρατιωτικοί παραδέχονται τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου και γενοκτονίας στη Γάζα. Καθ’ όλη τη διάρκεια, κανείς δεν τόλμησε να αγγίξει το ποπ κορν του· οι μόνοι ήχοι ήταν κοφτές εκπνοές κατά τις πιο γκροτέσκες ομολογίες — τους πρώην στρατιώτες και αξιωματικούς πληροφοριών των IDF που αφηγούνταν πώς ο βομβαρδισμός Παλαιστινίων ήταν «παράφορα διασκεδαστικός», πώς σκύλοι έτρωγαν τα πτώματα και ελεύθεροι σκοπευτές πυροβολούσαν λιμοκτονούντες κατοίκους της Γάζας καθώς έτρεχαν προς τα τρόφιμα σε σημεία παροχής βοήθειας. Ένας ζωγράφισε απλοϊκές ανθρώπινες φιγούρες να πέφτουν μπρούμυτα για να δείξει πώς η ορμή έκανε τα σώματά τους να προσγειώνονται στο έδαφος.

«Δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι τις δίκες της Νυρεμβέργης», δήλωσε ένας παρευρισκόμενος, ο Ρόλαντ Λιούις (Roland Lewis), ο οποίος είναι Εβραίος και εργάζεται σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. Όπως οι Ναζί τότε, επεσήμανε, οι πηγές των IDF επέρριψαν σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη για τις πράξεις τους στην ιεραρχία διοίκησης. Οι ρόλοι τους ήταν «τεχνικοί», είπαν, «γρανάζια» σε μια μηχανή, αν και σε μια μηχανή που κατανοούσαν ότι είχε σχεδιαστεί για να «σβήσει τη Γάζα». Στρατιώτες παρομοίασαν τη συνεχιζόμενη σφαγή 73.000 Παλαιστινίων, πάνω από το ένα τέταρτο των οποίων παιδιά, με το να παίζουν βιντεοπαιχνίδια. «Ήθελα να φύγω στα πρώτα δέκα λεπτά», είπε μετά μια συνταξιούχος δικηγόρος. «Είναι ό,τι πιο σκληρό έχω δει ποτέ». Ήλπιζε ότι όλοι θα το παρακολουθούσαν. Αυτό το συναίσθημα ήταν επαναλαμβανόμενο στις κριτικές. Η Κάρο Κλερ Μπερκ (Caro Claire Burke), συγγραφέας του Yesteryear, εξαγόρασε πρόσφατα όλες τις προβολές της 1 μ.μ. στο IFC για μία εβδομάδα προκειμένου να διανείμει τα εισιτήρια δωρεάν, σε μια προσπάθεια να ενθαρρύνει τον κόσμο να το δει. «Είναι δύσκολο να υπερτονιστεί η σημασία αυτού του ντοκιμαντέρ», έγραψε στο Instagram. «Άλλαξε την αντίληψή μου για το τι μπορεί και τι πρέπει να κάνει η τέχνη».

Τις επόμενες εβδομάδες, το NAZA θα συνεχίσει την πορεία του στους κινηματογράφους σε όλες τις ΗΠΑ, και αυτή την εβδομάδα έφτασε στο No. 1 του ιταλικού box office, ξεπερνώντας το Avengers: Endgame. Στα τέλη Νοεμβρίου, το NAZA θα αρχίσει να προβάλλεται δωρεάν μέσω streaming στον ιστότοπο του The Guardian, επιτρέποντάς του να φτάσει σε ένα ακόμη μεγαλύτερο παγκόσμιο κοινό. Η δημοτικότητα της ταινίας έχει οδηγήσει σε έντονη κριτική τόσο από φιλοϊσραηλινές όσο και από φιλοπαλαιστινιακές παρατάξεις. Και στις δύο πλευρές υπάρχουν εκείνοι που θέλουν να ταυτοποιηθεί το ανώνυμο προσωπικό των IDF — ώστε να τους απαγγελθούν κατηγορίες είτε για εγκλήματα πολέμου είτε, ίσως, για εσχάτη προδοσία. Και στις δύο πλευρές υπάρχουν εκείνοι που επιτίθενται στους Ισραηλινούς κινηματογραφιστές, Γιουβάλ Αβραάμ (Yuval Abraham) και Ρέιτσελ Σορ (Rachel Szor), επειδή αφηγήθηκαν την ιστορία από τη σκοπιά της χώρας τους. (Ένας εκπρόσωπος απέρριψε αίτημα για συνέντευξη εκ μέρους των σκηνοθετών.)

Ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει δεσμευτεί να αλλάξει τους νόμους του Ισραήλ προκειμένου να ανακαλέσει την υπηκοότητα του Αβραάμ και της Σορ, ενώ σε έναν ισραηλινό δρόμο εμφανίστηκε μια τοιχογραφία με στόχαστρα δίπλα στα πρόσωπά τους. Την Πέμπτη, οι IDF εξέδωσαν ανακοίνωση αναφέροντας ότι η ταινία περιέχει «ουσιαστικά πραγματικά λάθη που απορρέουν από μια παραποιημένη και χειριστική απεικόνιση της πραγματικότητας». Υποβάθμισε τους πιο σοβαρούς ισχυρισμούς στο NAZA, όπως την εξάρτηση από ελαττωματικές λίστες εξόντωσης που παράγονται από μια βάση δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης γνωστή ως Lavender, λέγοντας ότι αξιωματικοί πληροφοριών (άνθρωποι) συμμετέχουν σε κάθε απόφαση. (Οι ισχυρισμοί σχετικά με το Lavender δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 2024 στο περιοδικό +972 και ακολούθως στους New York Times.)

Ορισμένοι αναμένουν ότι θα επηρεάσει και τις νομικές διαδικασίες στη Χάγη. Η Νότια Αφρική σχεδόν σίγουρα θα επικαιροποιήσει τον 750 σελίδων φάκελο αποδεικτικών στοιχείων της ώστε να συμπεριλάβει μαρτυρίες από την ταινία στην υπόθεση γενοκτονίας κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ), λέει ο Κέβιν Τζον Χέλερ (Kevin Jon Heller), μελετητής διεθνούς δικαίου και πρώην σύμβουλος για εγκλήματα πολέμου στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC). Η ανωνυμία των πηγών θα μπορούσε να μειώσει τη σημασία της στα μάτια των δικαστών, λέει, αλλά το γεγονός ότι υπάρχουν τόσοι πολλοί που επιβεβαιώνουν ο ένας τις αφηγήσεις του άλλου θα μπορούσε να την ενισχύσει.

«Σας εγγυώμαι ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να ανακαλύψουν ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι και πώς μπορούν να στοιχειοθετήσουν μια υπόθεση για τη σύλληψη και τη δίωξή τους σε ένα εθνικό δικαστήριο», λέει ο Χέλερ. Οι IDF κάλεσαν την υπηρεσία ασφαλείας Σιν Μπετ (Shin Bet) να τους συνδράμει στη διερεύνηση των ανώνυμων πηγών για πιθανές νομικές ενέργειες. (Οι ταυτότητες των αξιωματικών επαληθεύτηκαν από δικηγόρους και συντάκτες στον Guardian, ο οποίος έκανε την παραγωγή της ταινίας.)

Στόχος του NAZA είναι να εκθέσει τους εσωτερικούς μηχανισμούς ενός συστήματος γενοκτονίας, λέει ο Μπεν Ράιφ (Ben Reiff), αρχισυντάκτης του Αβραάμ στο περιοδικό +972, το οποίο δημοσίευσε πολλές από τις αρχικές έρευνες πάνω στις οποίες βασίστηκε η ταινία. «Η ιδέα είναι ότι μπορεί να βοηθήσει στη στοιχειοθέτηση υποθέσεων για απόδοση ευθυνών σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από ό,τι θα ίσχυε με το να δικάζονται μεμονωμένοι στρατιώτες σε μια χούφτα περιπτώσεων, όταν στην πραγματικότητα χιλιάδες στρατιώτες και τα υψηλότερα κλιμάκια του κράτους επέβλεψαν και διέταξαν αυτή την εκστρατεία εξόντωσης», λέει. Το εάν η ταινία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προωθήσει την υπόθεση γενοκτονίας της Νότιας Αφρικής στο ICJ ή να συνδράμει στην έκδοση ενταλμάτων σύλληψης για εγκλήματα πολέμου στο ICC, ωστόσο, μπορεί να είναι πιο περίπλοκο από το να πείσει τους θεατές.

Το NAZA εστιάζει σε μεγάλο βαθμό στην αρχή της αναλογικότητας, η παραβίαση της οποίας μπορεί να συνιστά έγκλημα πολέμου. (Το «NAZA» είναι ακρωνύμιο των εβραϊκών λέξεων για τις παράπλευρες απώλειες). Στο διεθνές δίκαιο, η αναλογικότητα επιτάσσει ότι η βλάβη σε αμάχους δεν πρέπει να υπερβαίνει το στρατιωτικό πλεονέκτημα. Οι αξιωματικοί των IDF στην ταινία αφηγούνται επανειλημμένα τις συνταρακτικές αναλογίες που χρησιμοποίησαν για να δικαιολογήσουν απώλειες αμάχων ενώ στόχευαν ύποπτους μαχητές. Λίγο μετά τη σφαγή της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, ενώ ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ υποσχόταν να «εξαλείψει τα πάντα» στη Γάζα, ήταν σύνηθες να σκοτώνονται 20 άμαχοι για έναν μόνο χαμηλόβαθμο μαχητή της Χαμάς, σύμφωνα με πηγές στην ταινία και έρευνες του 2024 από τους New York Times και τη Washington Post. Ένας αξιωματικός ισχυρίστηκε ότι εγκρίθηκαν πλήγματα για έως και 500 αμάχους. «Δεν νομίζω ότι υπάρχει κανένας στρατός στον κόσμο εκτός από το Ισραήλ», λέει ο Χέλερ, «που θα έλεγε ότι μπορείς να σκοτώσεις 20 αμάχους για οποιονδήποτε μαχητή της Χαμάς». Για να δικαιολογηθούν 500, λέει, θα έπρεπε να είναι ο Οσάμα μπιν Λάντεν. Στην ανακοίνωσή τους, οι IDF αρνούνται ότι ενέκριναν ποτέ απώλειες αμάχων σε καμία από τις δύο κλίμακες, αλλά δεν διευκρίνισαν ποιοι αριθμοί κρίθηκαν αποδεκτοί. («Παραδόξως, η ταινία παρουσιάζει την εξαιρετική προσπάθεια και λεπτομέρεια που αφιερώνουν οι IDF στην εκτίμηση μιας τέτοιας βλάβης σε πλήγματα ως απόδειξη αδιαφορίας για τις ζωές των αμάχων», ανέφερε η ανακοίνωσή τους.) Πηγή προσκείμενη στην ταινία δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί της, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού 500, «επαληθεύτηκαν με πολλαπλές πηγές».

Η απόδειξη παραβιάσεων της αναλογικότητας είναι σχεδόν αδύνατη, ωστόσο. Οι δικαστές παρέχουν στους στρατούς ευρεία διακριτική ευχέρεια να καθορίζουν οι ίδιοι τι αποτελεί στόχο υψηλής αξίας και πόσες απώλειες αμάχων αξίζει ο θάνατός τους. Μόνο μία φορά στην ιστορία του διεθνούς ποινικού δικαίου υπήρξε επιτυχής καταδίκη σε αυτές τις βάσεις, και αυτή αφορούσε τον Βόσνιο Σέρβο διοικητή Στάνισλαβ Γκάλιτς (Stanislav Galić), ο οποίος κρίθηκε ένοχος για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Εκτός από την υπόθεση γενοκτονίας στο ICJ, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει πολλαπλές κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο ICC, μεταξύ άλλων για τη χρήση λιμοκτονίας ως μεθόδου πολέμου και τη σκόπιμη επίθεση σε αμάχους. Εν όψει αυτών των κατηγοριών, η αναλογικότητα είναι πιθανώς η μικρότερη από τις ανησυχίες του Ισραήλ. «Ειλικρινά, οι δικηγόροι τους πιθανώς λένε: “Μην ανησυχείτε γι’ αυτό. Αυτό είναι πολύ καλύτερο από το να μιλάνε για άλλα πράγματα”», εικάζει ο Χέλερ. Ο όρος έχει γίνει ο νέος προτιμώμενος προσδιορισμός για διασημότητες που θέλουν να αναφερθούν στον πόλεμο χωρίς να δυσαρεστήσουν κανέναν. Μερικοί από τους κορυφαίους υπερασπιστές του Ισραήλ στον κόσμο του θεάματος, συμπεριλαμβανομένου του Πιρς Μόργκαν (Piers Morgan), έχουν αρχίσει να παραδέχονται ότι ίσως υπάρχει κάτι ελαφρώς «δυσανάλογο» σε αυτό που κάνει το Ισραήλ. Αυτή ήταν η λέξη που χρησιμοποίησε και ο Εντ Σίραν (Ed Sheeran) για να περιγράψει «αυτό που συμβαίνει στη Γάζα» αφού η κρίση δημοσίων σχέσεων του Macklemore τον ώθησε να σχολιάσει σχετικά.

«Παίζουμε το παιχνίδι τους χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της δυσαναλογίας», λέει ο Χέλερ. «Κερδίζουν όταν ο Εντ Σίραν μιλάει για δυσαναλογία και χάνουν όταν οι άνθρωποι λένε: “Επιτίθεστε σκόπιμα σε αμάχους, προσπαθείτε να εξοντώσετε τον παλαιστινιακό λαό”. Αυτό είναι που πραγματικά θέλει να αποφύγει το Ισραήλ».

Η ταινία προβάλλει επίσης επιχειρήματα υπέρ αυτών των μεγαλύτερων κατηγοριών, εστιάζοντας στο σύστημα που επέτρεψε στους συνεντευξιαζόμενους να διαπράξουν τα εγκλήματά τους. «Ο κίνδυνος αυτού που έκανε ο Γιουβάλ είναι ότι στράφηκε κατά των IDF, όχι της κυβέρνησης, και αυτό πλήττει το Ισραήλ πιο ουσιαστικά. Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται, αλλά οι IDF είναι αυτό γύρω από το οποίο περιστρέφεται ολόκληρη η εθνική ταυτότητα του Ισραήλ», λέει ο Μουχάμαντ Σεχάντα (Muhammad Shehada), πολιτικός αναλυτής από τη Γάζα και φίλος του Αβραάμ. Ακόμα κι αν ο Νετανιάχου χάσει τις επερχόμενες εκλογές, ο πιθανότερος αντικαταστάτης του, ο Γκάντι Άιζενκοτ (Gadi Eisenkot), πιθανότατα δεν θα ακολουθήσει ριζικά διαφορετική προσέγγιση. Ο Άιζενκοτ είναι πρώην αρχηγός του γενικού επιτελείου των IDF, ενώ ένας άλλος υποψήφιος στην κούρσα, ο Μπένι Γκαντζ (Benny Gantz), ήταν προηγουμένως υπουργός Άμυνας. Και οι υψηλότερες βαθμίδες του στρατού καταλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο από εξτρεμιστές εποίκους, συμπεριλαμβανομένου του Άβι Μπλουτ (Avi Bluth), ο οποίος διοικεί την κατοχή στη Δυτική Όχθη, και του Γεχούντα Βαχ (Yehuda Vach), ενός ταξίαρχου στη Γάζα του οποίου ο ίδιος ο στρατιώτης τον κατηγόρησε ότι μετέτρεψε τη δολοφονία Παλαιστινίων «σε διαγωνισμό μεταξύ μονάδων». Ταυτόχρονα, η ισραηλινή κοινωνία έχει μετατοπιστεί τόσο πολύ προς τα δεξιά, ώστε ακόμη και αν ένας πολιτικός ήθελε να καταστήσει υπόλογους τους εγκληματίες των IDF, αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την καριέρα του.

Εκεί όπου το NAZA μπορεί τελικά να είναι πιο επιτυχημένο είναι στο δικαστήριο της κοινής γνώμης. Αφού το ντοκιμαντέρ καταχειροκροτήθηκε όρθιο επί 25 λεπτά στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας πριν από λίγες εβδομάδες, ήταν σαφές ότι επρόκειτο να έχει τεράστιο πολιτιστικό αντίκτυπο. Η «υποδοχή σαν ήρωες» για τους δημιουργούς της ταινίας, όπως το έθεσε ο Σεχάντα, προκάλεσε επίσης αντιδράσεις από ορισμένους Παλαιστίνιους. «Όλο αυτό ήταν βαθιά άβολο γι’ αυτούς», λέει ο Ράιφ, ο οποίος ήταν παρών, αναφερόμενος στους κινηματογραφιστές. «Μερικές φορές είχαν την πρόθεση να φύγουν και πείστηκαν να μείνουν» από παραγωγούς που κατανοούσαν ότι η ανταπόκριση θα δημιουργούσε πολύτιμο θόρυβο για την ταινία.

Μεταξύ των Παλαιστινίων που δημοσιεύουν στοιχεία για τις αγριότητες που υφίστανται εδώ και τρία χρόνια, ορισμένοι είναι απογοητευμένοι από τη διεθνή αδιαφορία για τις φωνές τους. «Οι παλαιστινιακοί ισχυρισμοί χρειάζονται πάντα μια ισραηλινή φωνή για να νομιμοποιηθούν», λέει ο Σεχάντα. Οι στρατιώτες των IDF «εμφανίζονται για να περιγράψουν αυτό που τα θύματα είχαν ήδη τεκμηριώσει και μοιραστεί με τον κόσμο σε πραγματικό χρόνο», έγραψε ο βραβευμένος με Πούλιτζερ συγγραφέας Μοσάμπ Αμπού Τόχα (Mosab Abu Toha), ο οποίος συνεχίζει να καταγράφει τους θανάτους Παλαιστινίων, μερικές φορές ανά ώρα, στο X. «Πώς στο διάολο είναι αυτό πιο σοκαριστικό από τα πραγματικά πλάνα βρεφών που σκοτώνονται;» Μια άλλη κριτική προήλθε από εκείνους που πιστεύουν ότι οι δημιουργοί θα έπρεπε να είχαν διαθέσει αμέσως την ταινία δωρεάν στο κοινό και όχι μετά την ολοκλήρωση των κινηματογραφικών προβολών στις ΗΠΑ — μια απαίτηση για να πληροί τις προϋποθέσεις για τα Βραβεία Όσκαρ. «Κυκλοφορήστε το NAZA στο διαδίκτυο τώρα!» έγραψε ο Παλαιστινιοαμερικανός δημοσιογράφος Άλι Αμπουνιμά (Ali Abunimah) στο X. «Καταλαβαίνω ότι αυτό θα το αποκλείσει από τα Όσκαρ και άλλα βραβεία, αλλά αν είναι τόσο επείγον να βοηθηθεί η διακοπή της γενοκτονίας, αυτό είναι το μόνο ηθικό πράγμα που μπορούν να κάνουν».

Η Σορ και ο Αβραάμ γνωρίζουν από τη βραβευμένη με Όσκαρ το 2024 ταινία τους, No Other Land, την οποία σκηνοθέτησαν μαζί με τους Παλαιστίνιους Μπάσελ Άντρα (Basel Adra) και Χάμνταν Μπαλάλ (Hamdan Ballal), τη δραματική απήχηση που μπορεί να προσφέρει ένα τέτοιο βραβείο. Το σαββατοκύριακο μετά τη βράβευσή της με Όσκαρ, τα έσοδα του No Other Land στο box office εκτινάχθηκαν κατά 172 τοις εκατό και 24 αίθουσες προστέθηκαν στις προβολές της. «Δεν προσπαθούν να υπονομεύσουν το έργο των Παλαιστινίων δημοσιογράφων στη Γάζα», λέει ο Ράιφ. «Ο στόχος της ταινίας είναι να καταστήσει δυσκολότερο να αρνηθεί κανείς αυτό που έχει κάνει το Ισραήλ στη Γάζα». Προς το παρόν, τα επίπεδα άρνησης είναι βαθιά ριζωμένα, σίγουρα μεταξύ αρκετών από τους συνεντευξιαζόμενους στην ταινία. Προς το τέλος, ένας αξιωματικός λέει ότι οι IDF διέθεσαν ψυχολόγους για να συναντηθούν με στρατιώτες που πάλευαν με το τραύμα της δολοφονίας ανθρώπων. Αλλά δεν ήρθαν ποτέ. «Δεν υπήρχε ανάγκη», είπε ο στρατιώτης. Δεν ένιωθε καμία μεταμέλεια.