Του Σπύρου Σγουράκη

1. 400 π.χ. – 1573 μ.χ.

• Εποχή π.Χ.: Η Κύπρος υπό την κατοχή των Περσών, Πτολεμαίων και Αιγυπτίων.
• 411-374 π.Χ.: Ακμή Ελληνισμού της Κύπρου. Βασιλεία Ευαγόρα Α’. Ανάπτυξη πολιτιστικών και πολιτικών σχέσεων με Ελλάδα. Ιδρύονται ρητορικές σχολές στην Κύπρο.
• 336-323 π.Χ.: Η Κύπρος απαλλάσσεται από Περσική επικυριαρχία και ενώνεται με το κράτος του Μ. Αλεξάνδρου.
• 315 π.Χ. – 58 μ.Χ.: Η Κύπρος τμήμα του κράτους Πτολεμαίων. Οι Ρωμαίοι γίνονται κύριοι της Κύπρου. Οι Απόστολοι Παύλος και Βαρνάβας κηρύττουν το Χριστιανισμό στην Κύπρο.
• 395 μ.Χ.: Η Κύπρος περιέρχεται στο Ανατολικό (Βυζαντινό) Ρωμαϊκό κράτος.
• 431-1191 μ.Χ.: Η εκκλησία της Κύπρου αυτοκέφαλη. Αραβικές επιδρομές. Επέμβαση Νικ. Φωκά για τις επιδρομές αυτές. Αρχίζει η καθ’ αυτό βυζαντινή περίοδος της Κύπρου.
• 1192 μ.Χ.: Οι Φράγκοι καταλαμβάνουν την Κύπρο: Ριχάρδος ο Λεωντοκάρδος. Πώληση της Κύπρου στους Ναΐτες. Ίδρυση μονών, και Λατινικής Εκκλησίας της Κύπρου. Ο πάπας Αλέξανδρος Δ’ εκδίδει την Κυπριακή βούλα για εξουδετέρωση της Κυπριακής ορθόδοξης Εκκλησίας.
• Έως 1489 κυριαρχούν οι Φράγκοι. Κυπριακός πόλεμος. Άλωση Λευκωσίας (1570), Αμμοχώστου (1571). Τέλος Βενετικής κυριαρχίας.
• 1573 μ.Χ. Υπογραφή συνθήκης Βενετίας – Τουρκίας.

2. ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ (1573–1878)

• Τέλος της Λατινικής Εκκλησίας και αποκατάσταση της ορθοδοξίας – Ένωση της Κυπριακής εκκλησίας με την Ορθοδοξία.
• Σημαντικά προνόμια απέκτησαν οι Επίσκοποι και ο Αρχιεπίσκοπος. Μεσολαβούσαν μεταξύ πολιτών της Κύπρου και της Πύλης.
• Συνεργασία εκκλησιαστικών ηγετών της Κύπρου με την καθολική Δύση για απαλλαγή από τουρκική καταπίεση. Μυστικές συναντήσεις Κυπρίων με δυτικούς (Ισπανούς, Βενετούς, Δούκα Σαβοίας) για τη διοργάνωση επανάστασης ενάντια στους Τούρκους. Συντονισμός και με ελλαδικό χώρο, και Έλληνες υπόδουλους.

• Μικρές επαναστατικές κινήσεις λόγω των συχνών εξισλαμισμών, της κακοδιοίκησης και της επιβολής υψηλής φορολογίας. Κάθε νέος διοικητής επιβάλλει νέους φόρους. Τουρκοελληνικές ανταρσίες ενάντια στους πασάδες και την Κεντρική διοίκηση. Έξοδος των Κυπρίων στη Δύση. Μείωση πληθυσμού.
• Εξέγερση και στην Κύπρο συγχρόνως με την Επανάσταση του 1821 στην Ελλάδα. Κοινά σημεία (στοιχεία) με τις εξεγέρσεις στον Ελλαδικό χώρο (Κρητικοί ή Δωδεκανήσιοι).
• Το 1821, επαναστατικές προκηρύξεις στο νησί, προκάλεσαν όργιο αίματος και σφαγών. Απαγχονισμός Κυπρίων και ιεραρχών. Κύπριοι λαμβάνουν μέρος στις εχθροπραξίες στην Ελλάδα. Ειδικό στρατιωτικό σώμα 150 Κυπρίων λαμβάνει μέρος στην εξέγερση του 1821 και λόγω εσωτερικών αδυναμιών και οργάνωσης.
• Συνεργασία των Κυπρίων με Καποδίστρια (1827) για αναγνώριση της Κύπρου ως τμήματος του Ελλαδικού χώρου. Η προσπάθεια δεν είχε αποτέλεσμα.
• Από το 1839 η Κύπρος κατόρθωσε, μαζί με άλλες κτήσεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, να αποκτήσει ορισμένα προνόμια και σχετική αυτονομία υπό προϋποθέσεις. Το 1870 αρχίζει η εφαρμογή του Γαλλικού δικαίου (ποινικού, εμπορικού κλπ).
• Ενδιαφέρον της Αγγλίας για την Κύπρο λόγω της διάνοιξης της διώρυγας του Σουέζ το 1869 και ναυτικής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Η ευκαιρία δόθηκε μετά την κρίση του Ανατολικού Ζητήματος που κατέληξε στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο του 1878. Η Αγγλία προσφέρθηκε να βοηθήσει την Οθωμανική αυτοκρατορία από τους ληστρικούς όρους που προσπαθούσαν να της επιβάλουν οι Ρώσοι (ενίσχυση της άμυνας της). Σε αντάλλαγμα προσφέρθηκε η Κύπρος στους Άγγλους (είχε προσωρινό χαρακτήρα έως το 1914, οπότε και προσαρτήθηκε στη βρετανική αυτοκρατορία). Η Τουρκοβρετανική συμφωνία προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις. Υπόγειες διπλωματικές δραστηριότητες της Αγγλίας για την παραχώρηση της Κύπρου.
• 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 1878
  Η Τουρκοβρετανική μυστική συμφωνία παραχώρησης της Κύπρου στους Άγγλους συμπληρώθηκε με δεύτερη (1 Ιουλίου). Υποτιθέμενη προσωρινή παραχώρηση για αποτροπή αντιδράσεων, των άλλων μεγάλων δυνάμεων. Οι Ευρωπαϊκές δυνάμεις το δέχτηκαν σαν τετελεσμένο γεγονός.

3. ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ (1878–1960)

• 22 Ιουλίου 1878. Άφιξη Άγγλου αρμοστή στην Κύπρο. Προσφωνήσεις Επισκόπων που τόνιζαν τις προσδοκίες των Κυπρίων για Ένωση με την Ελλάδα (παράλληλα με δικαιοσύνη, ισότητα και ενεργό συμμετοχή).
• 14 Σεπτεμβρίου 1878. Τέθηκαν οι βάσεις για το πρώτο Κυπριακό σύνταγμα. Προέβλεπε Νομοθετικό και Εκτελεστικό Συμβούλιο. Πρόεδρος ο Μ. Αρμοστής και τα μέλη του, μέσα από Άγγλους αξιωματούχους και τα υπόλοιπα από ντόπιους Έλληνες και Τούρκους. Αριθμός μελών 4-8. Το Νομοθετικό Συμβούλιο του 1882 αποτελούνταν από 18 μέλη (6 επίσημα και 12 ανεπίσημα). Αντιδράσεις για τη σύνθεση και παραστάσεις στην Αγγλική Κυβέρνηση.
• 10 Μαρτίου 1925. Ανακήρυξη της Κύπρου σε Αγγλική Αποικία. Τα μέλη του Νομοθετικού Συμβουλίου αυξήθηκαν σε 24. (Έως το 1914, οι κάτοικοι της Κύπρου Τούρκοι υπήκοοι, χρονιά που η Κύπρος έγινε κτήση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας). Ισοστάθμιση των Ελληνικών ψήφων με τις ενωμένες ψήφους Άγγλων και Τούρκων. Οι αντιδράσεις των Ελλήνων βουλευτών γίνονται δυναμικότερες, οι οποίες οδήγησαν σε παραιτήσεις και στο κίνημα του 1931.
• Κατάργηση του Νομοθετικού Συμβουλίου και διακυβέρνηση της Κύπρου με Νόμους και Διατάγματα του Κυβερνήτη. Από το 1934 και μετά, σχηματίστηκε Συμβουλευτικό Συμβούλιο για τη θέσπιση Νόμων. Γενική κατακραυγή για όσους δέχτηκαν να συμμετάσχουν.
• Εκτελεστικό Συμβούλιο, αρχικά με 5 μέλη. Μετά το 1925 καθορίζεται σε 7. Τα 4 επίσημα και 3 ανεπίσημα (2 Έλληνες και 1 Τούρκος). Ο Αρμοστής δεν ήταν υποχρεωμένος να το συμβουλεύεται. Η εξωτερική ασφάλεια της Κύπρου αποτελούσε ευθύνη της Αγγλικής δύναμης. Οικονομική πολιτική, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας της 1ης Ιουλίου 1878. (Πλεόνασμα του προϋπολογισμού 93.000 λίρες το έδιναν στην Τουρκία, έπαψαν να το πληρώνουν λόγω της εισόδου της Τουρκίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με το πλευρό της Γερμανίας). Επιβολή βαριάς φορολογίας (μορφή και ύψος) λόγω διογκωμένων δαπανών. Παραστάσεις και κατακραυγή του πληθυσμού.
• Εκπαιδευτική πολιτική με Άγγλο επιθεωρητή και επιχορήγηση τους με βάση την έκθεση του. Οι πάντες διέβλεπαν αγγλοποίηση της παιδείας. Ανελεύθερα κυβερνητικά μέτρα μετά το 1931 και δημιουργία αποικιακής συνείδησης. Ορισμένα από αυτά όπως απαγόρευση ελληνικής ιστορίας και γεωγραφίας στα Δημοτικά, ανάρτηση στις αίθουσες εικόνων της Ελληνικής επανάστασης, της χρήσης του Εθνικού Ύμνου και της Ελληνικής σημαίας και οτιδήποτε στοιχείο που υπαινίσσονταν σύνδεση του Κυπριακού ελληνισμού με την Ελλάδα.

• Το 1923 υπογράφεται η συνθήκη της Λωζάνης όπου η Τουρκία παραιτείται από κάθε αξίωση επί της Κύπρου. Από το 1915 αναγνωρίζεται το δικαίωμα της Κύπρου να ενωθεί με την Ελλάδα. Η Ελλάδα (Βασιλιάς Κων/νος και Ελ. Βενιζέλος) είναι αντίθετοι, λόγω διαφωνιών μεταξύ τους. Συνεχής εκστρατεία των Κυπρίων για Ένωση, με υπομνήματα και Πρεσβείες. Οι Άγγλοι απάντησαν με σκληρά μέτρα ή δικτατορικά διατάγματα του κυβερνήτη. Ο Ελ. Βενιζέλος αναγκάστηκε από τα πράγματα να καταδικάσει το κίνημα. Ο Κυπριακός λαός δεν κράτησε το στόμα του κλειστό και μετά την έναρξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου έθεσε ξανά το ζήτημα σαν ηθικό και δίκαιο. Ο Τσώρτσιλ διαβεβαίωνε τον Εμμ. Τσουδερό ότι οι σύμμαχοι θα ολοκλήρωναν τις Εθνικές διεκδικήσεις. Προσφυγές των Κυπρίων με παραστάσεις στον Ο.Η.Ε. Στις 15-1-1950 διενεργεί δημοψήφισμα για την Ένωση, με 97% υπέρ. Ψήφισαν και Τουρκοκύπριοι. Προσφυγή Παπάγου το 1954 στον Ο.Η.Ε., χωρίς επιτυχία λόγω αναβολής της συζήτησης. Νέες διαμαρτυρίες.
• Τον Απρίλιο του 1955 ξεσπάει ο ένοπλος αγώνας της Ε.Ο.Κ.Α. δυναμιστικές εκρήξεις σε πολλές πόλεις. Νόμος προσωποκράτησης. Νέα προσφυγή της Ελλάδας στον Ο.Η.Ε. και ανησυχία της Αγγλικής Κυβέρνησης (Ηντεν) που συγκαλεί τριμερή διάσκεψη με συμμετοχή της Τουρκίας. Μέγα διπλωματικό σφάλμα, η αναγνώριση στην Τουρκία να έχει λόγο στο Κυπριακό. Στεφανόπουλος, Κανελλόπουλος, αποφασίζουν τη συμμετοχή της Ελλάδας. Ανάθεση πρωθυπουργίας στον Καραμανλή. Εγκατάλειψη της Εθνικής διεκδίκησης για Ένωση. Διαδηλώσεις στην Ελλάδα με μορφή Εθνικής έκρηξης. Ο Μακάριος δέχεται να διαπραγματευτεί μετά από πιέσεις. Νέες διαπραγματεύσεις. Η Αριστερά δεν υποβάλει προτάσεις. Ο Μακάριος προτείνει αυτοδιάθεση της Κύπρου και σύνταγμα πλήρους αυτοκυβέρνησης.
• Στις 3-10-1955 φθάνει στην Κύπρο ο Τζων Χάρτιγκ (στρατάρχης). Ο διορισμός στρατιωτικού σήμαινε σκλήρυνση της Αγγλικής Κυβέρνησης. Ο Μακάριος υποβάλει τρία σημεία: 1) Αναγνώριση στον Κυπριακό λαό το δικαίωμα αυτοδιάθεσης 2)Μετά την ως άνω αναγνώριση συνεργασία για την ετοιμασία Συντάγματος και 3) Ο χρόνος εφαρμογής της αυτοδιάθεσης να συζητηθεί από τους Έλληνες Κυπρίους που θα εκλεγούν με βάση το νέο Σύνταγμα. Αρνητική η στάση της Αγγλικής Κυβέρνησης και πρόθεση της να επιβάλει το σχέδιο Μακμίλλαν. Μαζικές συλλήψεις.
• Στις 27-11-1955 ο Χάρτιγκ κήρυξε την Κύπρο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της δραστηριότητας της Ε.Ο.Κ.Α. Αρχές του 1956 επαναλαμβάνονται οι διαπραγματεύσεις. Ζητείται παραχώρηση γενικής αμνηστίας, χωρίς αποτέλεσμα. Στις 9-3-1956, ο Χάρτιγκ εξορίζει το Μακάριο και τρεις Μητροπολίτες (πυρήνες της Ε.Ο.Κ.Α.) σε νησί των Σεϋχελλών. Αντιδράσεις σε Κύπρο και Ελλάδα. Η Ε.Ο.Κ.Α. εντείνει τις δραστηριότητες της. Οι Άγγλοι χάνουν την ψυχραιμία τους, με βάρβαρες συμπεριφορές, κάψιμο Γρηγόρη Αυξεντίου και μαχητών, απαγχονισμοί κ.λ.π.  , καταγγελίες σε διεθνείς οργανισμούς.
• Στις 18-2-1957 συζητείται η προσφυγή της Ελλάδας στον Ο.Η.Ε. Έγκριση ψηφίσματος ομόφωνα, για ειρηνική και δίκαιη λύση του Κυπριακού. Η Ε.Ο.Κ.Α. δηλώνει πρόθυμη για συμμόρφωση και αναστολή των δραστηριοτήτων με προϋπόθεση την απελευθέρωση του Μακαρίου και των Μητροπολιτών. Από την πίεση των γεγονότων οι Άγγλοι τους ελευθερώνουν με την προϋπόθεση να εγκατασταθούν στην Αθήνα.

• Στις 19-12-1956 η Αγγλία ρίχνει την ιδέα της διχοτόμησης επίσημα (Αγγλική Βουλή, υπουργός αποικιών Λένος Μπούτιν). Πιο αυθεντικά διατυπώθηκε στο σχέδιο Μακμίλλαν με τη διοικητική διχοτόμηση της νήσου για επτά χρόνια και στη συνέχεια συγκυριαρχία Αγγλίας Ελλάδας και Τουρκίας. Απόρριψη του από την Ελληνική Κυβέρνηση και Μακάριο. Εκβιασμοί από Αγγλία για μονόπλευρη εφαρμογή του και ενθάρρυνση της ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων για βιαιοπραγίες με σκοπό να πείσει τη διεθνή κοινότητα ότι η συμβίωση τους είναι αδύνατη.
• Στις 17-9-1958 ο Ο.Η.Ε. συζητεί και πάλι προσφυγή της Ελλάδας. Η Αγγλία αναπτύσσει έντονη διπλωματική δραστηριότητα. Οι διαβουλεύσεις καταλήγουν στη συνάντηση των τριών πρωθυπουργών και υπουργών εξωτερικών στη Ζυρίχη (11-2-1959) που υπογράφουν προκαταρκτικά τις γνωστές “Συμφωνίες της Ζυρίχης” τις οποίες επιφυλάχθηκαν να επικυρώσουν στο Λονδίνο οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων, Μακάριος και Φαζίλ Κουτσούκ.
• Στις 19-2-1959 επικυρώνονται οι συμφωνίες μετά από πολλές συσκέψεις και άσκηση πιέσεων από Αγγλικής και Ελληνικής πλευράς. Από τότε σταματούν οι εχθροπραξίες στην Κύπρο. Μετά την υπογραφή ο Μακάριος επιστρέφει (1-3-1959). Μεγαλειώδης υποδοχή και ικανοποίηση για το ένα σκέλος του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. είχε επιτευχθεί, εκείνο της κατάλυσης του αποικιακού καθεστώτος. Οι Άγγλοι δεν επέτρεψαν στον Γεώργιο Γρίβα να συμμετάσχει. Η λύση δεν ήταν αυτή που ανέμενε ο Κυπριακός Ελληνισμός, αλλά για να μην διχασθεί ο λαός, ο Γ.Γ. τις αποδέχεται με προκήρυξη που καλούσε το λαό να ενωθεί γύρω από τον Εθνάρχη. Στις 15 Μαΐου εγκαταλείπει την Κύπρο (απαίτηση των Άγγλων) και φθάνοντας Ελλάδα του επιφυλάσσεται μεγαλειώδης υποδοχή. Η Ελληνική Κυβέρνηση τον τίμησε με διακρίσεις
• Και ενώ συμβαίνουν τα παραπάνω, μετά την Γαλλοβρετανική Πανωλεθρία στο Σουέζ (επί Νάσερ), οι Άγγλοι αποσύρονται από το στρατηγείο της Μ. Ανατολής και το μεταφέρουν στην Κύπρο. Μυστική συνάντηση Αμερικάνων και Άγγλων στις Βερμούδες συμφωνούν τα εξής:.
• α. Οποιαδήποτε λύση του Κυπριακού να δοθεί μέσα στα πλαίσια του ΝΑΤΟ.
  β. Ό,τι και αν συμβεί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, δεν θα υπάρξει Ελληνοτουρκικός πόλεμος.
• γ) Σε περίπτωση σύγκρουσης δεν θα υπάρχει νικητής ή ηττημένος.
• δ) Διευκολύνσεις στους Αμερικανούς για τα προβλήματα της Μ. Ανατολής.
• – Διαπραγματεύσεις για τα προβλήματα που προκύπτουν κατά την εφαρμογή των συμφωνιών. Στις 13-12-1959 ο Κυβερνήτης Φουτ προκηρύσσει τις πρώτες προεδρικές εκλογές. Ο Μακάριος εκλέγεται πρόεδρος και ο Κουτσούκ αντιπρόεδρος (βάσει των συμφωνιών).
• – Σοβαρές δυσκολίες παρουσιάστηκαν, στην έκταση των Βρετανικών βάσεων, (Δεκέλεια, Επισκοπή) στη σύνταξη του Κυπριακού Συντάγματος, στο θέμα των χωριστών Δήμων, στην αναλογία 70% προς 30% για τις Δημόσιες Υπηρεσίες κ.λ.π.. Στις 31-7-1960 διεξάγονται οι πρώτες βουλευτικές εκλογές.

4. Η ΚΥΠΡΟΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΚΡΑΤΟΣ

16-8-1960

• Από το μεσημέρι της 16ης Αυγούστου 1960, η Κύπρος γίνεται ανεξάρτητο κράτος, μετά από δουλειά 769 χρόνων συνολικά. Στις 20-9-1960, γίνεται μέλος του Ο.Η.Ε. Στις 16-2-1961 (μετά από αίτηση στην Αγγλική Βουλή) η Κύπρος γίνεται μέλος της κοινοπολιτείας (οικονομικά και πολιτιστικά οφέλη).
• Οικονομική, πνευματική και κοινωνική ανάπτυξη. Τομείς του τουρισμού, της γεωργίας, της βιομηχανίας, του πολιτισμού κλπ. αναπτύχθηκαν. Θέσπιση του Νόμου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, άνοδος του Συνεργατισμού, δραστηριότητες των Κοινοτικών Συνελεύσεων (Ελληνική), ανάπτυξη τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης.
• Παρουσιάζονται οι πρώτες συνταγματικές δυσχέρειες ως προς το θέμα των χωριστών Δήμων. Οι Τούρκοι εκβιάζουν λύση με άσκηση του δικαιώματος αρνησικυρίας του Αντιπροέδρου και άρνηση ψήφισης φορολογικών και δασμολογικών νόμων όπως προέβλεπαν οι συνθήκες. Βλέποντας (Μακάριος) αδυναμία λειτουργίας του Κράτους αναγκάζεται να ζητήσει τροποποίηση του Συντάγματος σε 13 σημεία. Εάν τις απέρριπταν οι Τούρκοι, θα τις εφάρμοζε μονομερώς. Αντιδράσεις Τούρκων (Τουρκοανταρσία) και γενική σύρραξη στις 21-12-1963. Απειλή εισβολής από Τουρκία. Προσφυγή της Κύπρου στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Ψήφισμα (4.3.1964) αυτού στα κράτη-μέλη να απέχουν από ενέργειες που θεωρούνται επέμβαση στα εσωτερικά. Επίσης ζητήθηκε από την Κυπριακή Κυβέρνηση η εγκατάσταση μόνιμης δύναμης του Ο.Η.Ε. για διατήρηση ειρήνης. Εγκρίνεται και εγκαθίσταται όπου παραμένει μέχρι σήμερα. Και δεύτερο ψήφισμα (22-11-1967). Οι συγκρούσεις συνεχίζονται. Βομβαρδισμός της περιοχής Τηλλυρίας από την Τουρκία με βόμβες ναπάλμ. Κάηκαν χωριά και άμαχος πληθυσμός. Παρέμβαση των δύο υπερδυνάμεων. Το Νοέμβριο του 1967 επίθεση του Γρίβα (Διοικητής Εθνικής Φρουράς Κύπρου) σε χωριά Τούρκων παραλίγο να κατέληγε σε Ελληνοτουρκικό πόλεμο (αποσοβήθηκε από ΥΠ.ΕΞ. Η.Π.Α. Σάιρους Βανς). Αφορμή υπήρξαν ενέδρες Τούρκων σε αυτοκίνητα από Λεμεσό προς Λευκωσία. Ψήφισμα Ο.Η.Ε για συνεργασία Ελλάδας Τουρκίας και Κύπρου προς αποκατάσταση συνταγματικής τάξης, υπόθεση Κοφινου. Αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας από το νησί η οποία βρίσκονταν εκεί από το 1964. Υπεύθυνη η Χούντα λόγω και της σκανδαλώδους ανάμειξης της στις εσωτερικές υποθέσεις του νησιού (απόπειρες δολοφονίας του Μακαρίου, ενέργειες του εδώ πρεσβευτή της, ξεσηκωμός των Μητροπολιτών για καθαίρεση του Μακαρίου με αποτέλεσμα την αλληλοκαθαίρεση). Με πρωτοβουλία της Χούντας, φθάνει στο νησί ο Γρίβας και οργανώνει την “Ε.Ο.Κ.Α Β”. Η εν γένει συμπεριφορά της διχάζει τις πολιτικές δυνάμεις και τον Κυπριακό Ελληνισμό χτύπημα, για εξόντωση του Μακαρίου με πραξικόπημα, σε συνεργασία με τη Χούντα, (Απόπειρα δολοφονίας Μακάριου στο ελικόπτερο). Τα διχοτομικά σχέδια της Ελληνικής Κυβέρνησης – Η.Π.Α. – πραξικοπηματιών είχαν έρθει σε γνώση της Κυπριακής Κυβέρνησης. (15-7-1974 πραξικόπημα κατά του Μακαρίου). Είναι αμφίβολο αν στην παγκόσμια ιστορία, πραξικόπημα οποιασδήποτε μορφής είχε τις τραγικές και ολέθριες συνέπειες που είχε αυτό στην Κύπρο. Εκτός από τους εκατοντάδες σκοτωμένους, πληγωμένους και την κατάλυση των δημοκρατικών θεσμών, έδωσε την ευχέρεια στην Τουρκία να εισβάλει, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγύησης για προστασία των Τουρκοκυπρίων, πραγματοποιώντας τα σχέδια της για κατάληψη και διχοτόμηση, αφού προηγήθηκε ο εθνοφθόρος διχασμός. Είχε λοιπόν το πραξικόπημα, εκτός των παραπάνω και απώλεια εθνικού εδάφους.

• Τουρκική εισβολή στις 20-7-1974 δυτικά της Κερύνειας μετά από βομβαρδισμό από αέρα και κανονιοβολισμό από θάλασσα. Προσπάθειες να καταλάβουν το αεροδρόμιο της Λευκωσίας και το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ χωρίς επιτυχία. Εξουδετέρωση όλων των κινήσεων των Τουρκοκυπρίων από την Εθνική Φρουρά. Οι εμπόλεμοι δέχτηκαν κατάπαυση του πυρός από το Συμβούλιο Ασφαλείας για τις 4 μ.μ. της 22ας Ιουλίου. Προώθηση Τούρκων ύπουλα προς Κερύνεια την οποία βρήκαν ανυπεράσπιστη. Η εισβολή σήμανε το τέλος της Χούντας. Μεταβατική κυβέρνηση με Καραμανλή ο οποίος επέστρεψε στη χώρα στις 24-7-1974. Πραγματικό χάος. Ανταποκρινόμενος στο ψήφισμα 353 της 20ης Ιουλίου του Συμβουλίου Ασφαλείας δέχτηκε διαπραγματεύσεις με τη συμμετοχή των δύο υπερδυνάμεων (Βιέννη 1-18-7-1974).

Από την Ελλάδα ο Γεώργιος Μαύρος και από την Κύπρο ο προεδρεύων Γλαύκος Κληρίδης, αποχωρούν λόγω παράλογων αξιώσεων των Τούρκων (14-8-1974). Λίγες ώρες αργότερα επαναλαμβάνεται ο δεύτερος γύρος της Τουρκικής εισβολής με 40.000 στρατό, 200 άρματα και αεροπορική κάλυψη. Σταμάτησαν μόνο όταν κατέλαβαν το 37% του Κυπριακού εδάφους στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα εύφορα εδάφη Μεσαορίας και Καρπασίας, το διαμέρισμα του Μόρφου ή Λάπηθος και οι τουριστικές περιοχές της Κερύνειας και Αμμοχώστου. Χιλιάδες τα θύματα (σκοτωμένοι στις μάχες, κατακερουργημένοι, εκτελεσμένοι, βιασμένες γυναίκες, 2 χιλιάδες αγνοούμενοι, 200 χιλιάδες πρόσφυγες και χιλιάδες εγκλωβισμένοι). Επαναφορά (από τους Τούρκους) της ξεχασμένης εδώ και δεκάδες χρόνια, τακτικής του εποικισμού με σκοπό την αλλοίωση του δημογραφικού χαρακτήρα της Βόρειας Κύπρου.

• Επιστροφή Μακαρίου στις 6-12-1974, ο οποίος ως από θαύμα γλίτωσε από τους πραξικοπηματίες. Κερδίζει τη μάχη στη Γ.Σ. του Ο.Η.Ε. με ομόφωνο ψήφισμα (3212) που καλούσε τα δύο μέρη να σεβαστούν την κυριαρχία, ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα και το αδέσμευτο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το ψήφισμα αποτελούνταν από 9 σημεία. Ήταν κατηγορηματικό στη βάση του. Αφετηρία διακοινοτικών συνομιλιών. Μακάριος και Ντενκτάς στις 21 Ιανουαρίου και 12 Φεβρουαρίου 1977 με την παρουσία του Γ.Γ. Κουρτ Βαλντχάιμ. Ελπίδες για μέσα στο 1977, μάταια όμως. Οι Τούρκοι απομακρύνονται από τα προσυμφωνηθέντα. Στις 3-8-1977 πεθαίνει ο Μακάριος. Τον διαδέχεται ο Σπύρος Κυπριανού. Νέες συνομιλίες, νέες απαράδεκτες απαιτήσεις των Τούρκων. Νέα συμφωνία Κυπριανού-Ντενκτάς (10 σημείων) πάνω στα ίδια περίπου ως άνω σημεία, μετά από πίεση του Ο.Η.Ε. Στους Τούρκους. Υπαναχώρηση των Τούρκων που ζήτησαν αντικατάσταση του όρου “δικοινοτική” με τον όρο “διζωνική”. Αποδοχή του, θα σήμαινε και αποδοχή της αρχής της διχοτόμησης. Νέα προσφυγή στον Ο.Η.Ε. για τους πρόσφυγες. Ψηφίζουν όλες οι αδέσμευτες χώρες. Το ψήφισμα αποτελείται από 17 άρθρα με κυριότερο το άρθρο 2 που αναγνωρίζει την Κυπριακή Κυβέρνηση τη μόνη νόμιμη Κυβέρνηση του νησιού. Στόχος των Τουρκοκυπρίων είναι η μετατροπή της Β. Κύπρου σε καθαρά Τουρκική περιοχή με την εγκατάσταση, έως τότε, 75 χιλιάδων Τούρκων από την Ανατολία. Ισχυρότατες αντιδράσεις διεθνώς, και απεσταλμένος του Ο.Η.Ε. στην Κύπρο. Αντ’ αυτού οι Τουρκοκύπριοι αυτοανακηρύσσονται σε κράτος (Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου). Διεθνείς αντιδράσεις (παραβίαση της συνθήκης εγγυήσεως του 1959), με νέα ψηφίσματα αγνοούνται από τους Τούρκους οι οποίοι συνεχώς προβαίνουν σε πράξεις που αποσκοπούν στην εδραίωση του ψευδοκράτους. Έκτοτε, οποιαδήποτε προσπάθεια έως σήμερα πέφτει στο κενό παρά τη διεθνοποίηση του και τη μετέπειτα πορεία της Κύπρου στα πλαίσια της Ευρώπης.
• Έρευνες που έγιναν αργότερα, βγήκαν στην επιφάνεια στοιχεία (έγγραφα, τηλεγραφήματα κ.λ.π.) που αποδεικνύουν το ρόλο των ΗΠΑ και Αγγλίας στο πραξικόπημα και την εισβολή (Αττίλας Ι και ΙΙ). Για το ΝΑΤΟ, η Τουρκία ήταν πιο ουσιώδης σύμμαχος σαν μέγεθος και γεωγραφικό σημείο στη Μεσόγειο και Μέση Ανατολή. Η εισβολή, η κατοχή και στη συνέχεια ο εποικισμός είναι και τα τρία διεθνή εγκλήματα για τα οποία η διεθνής κοινότητα παραμένει αδιάφορη όπως και οι μετέπειτα κυβερνήσεις Αθηνών και Λευκωσίας. Από την εισβολή και μετά (20-7-1974) ακολούθησαν συνολικά 10 ψηφίσματα του Σ.Α. του ΟΗΕ τα οποία ζητούν την αποχώρηση όλων των στρατευμάτων και τη διατήρηση του ενιαίου της Κυπριακής Δημοκρατίας με μια κυριαρχία, μια διεθνή προσωπικότητα και μια ιθαγένεια. Ακόμα και σήμερα συνεχίζεται ο ύπουλος ρόλος της Αγγλίας στην Κύπρο (βλ. σχέδιο Ανάν το οποίο προώθησε το Φόρειν Όφις), η οποία αφού παραβίασε τη Συνθήκη της Λωζάνης που προέβλεπε ρητά ότι η Τουρκία παύει να έχει οποιοδήποτε δικαίωμα στην Κύπρο, συνεχίζει τη φιλοτουρκική στάση της. (Η τριμερής που συγκάλεσε η Αγγλία στο Λονδίνο το 1955)
• ΚΥΠΡΟΣ ΛΟΙΠΟΝ: ΑΙΜΑΤΟΒΑΜΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΚΟ ΝΗΣΙ – ΑΠΩΛΕΙΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ – ΜΙΑ ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΛΗΓΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ.

5. ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

• Πέντε δεκαετίες πέρασαν από τα παραπάνω γεγονότα και η Κύπρος (ένα νησί με ελληνική ιστορία τριών (3) και πλέον χιλιάδων χρόνων) βρίσκεται υπό κατοχή (37%), αγνοούμενοι περίπου 1100, συνεχίζεται η απειλή στο υπόλοιπο τμήμα για δύο ξεχωριστά κράτη.
• Είναι λοιπόν η Κύπρος καθώς και η πρωτεύουσα Λευκωσία, το μοναδικό κράτος, μέλος της Ε.Ε. και του ΟΗΕ, διχοτομημένο. Η Τουρκία, με την ανοχή της Ευρώπης, προσπαθεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, με τη μορφή είτε δύο χωριστών κρατών, που θα συναποτελούν μια απροκάλυπτη συνομοσπονδία, είτε δύο ισότιμων χωριστών μερών που θα συνενωθούν σε μια υποτιθέμενη ομοσπονδία που στην πραγματικότητα αποτελεί συνομοσπονδία (χαλαρή) με τις ρυθμίσεις που θα συναποφασισθούν και την ίση κυριαρχία (Δηλαδή 2 κράτη).
• Το δεύτερο, βοηθά την Τουρκική πλευρά να έχει μια ευέλικτη διπλωματική τακτική διότι δεν την εκθέτει στη διεθνή κοινότητα, ότι δηλαδή θέλει να μετατρέψει το κατεχόμενο τμήμα σε ανεξάρτητο κράτος. Η λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας (τουρκοβρετανικό εφεύρημα), έχει αντικατασταθεί σήμερα με τη λύση δύο κρατών με τον Τούρκο πρόεδρο να επεμβαίνει σε κάθε εκλογική διαδικασία στα κατεχόμενα. Να προσθέσω εδώ και τη δυσφορία των Τουρκοκυπρίων με την πλημμυρίδα των εποίκων από τα βάθη της Τουρκίας, οι οποίοι σήμερα αποτελούν πλειοψηφία στα κατεχόμενα. (Ισλαμική μαντίλα, έντονη θρησκευτική εκπαίδευση, δικός τους τρόπος ζωής και χαρακτηριστικά). Τελικά η Τουρκία δεν βιάζεται, έχοντας καταλάβει το 37% της Κύπρου και ανακηρύξει το παράνομο Τουρκοκυπριακό κράτος, συμπεριφέρεται ως να μην συμβαίνει τίποτα, παραβλέποντας την Τουρκική εισβολή και κατοχή.
• Η συνεχής υποχωρητική στάση των εκάστοτε Κυπριακών και Ελληνικών Κυβερνήσεων όπως και η κατευναστική πολιτική που ακολούθησαν όλα αυτά τα χρόνια (από το 1974 και μετά) έχουν αποθρασύνει την Τουρκία, η οποία δεν έχει υποχωρήσει ούτε χιλιοστό όλα αυτά τα χρόνια.

Να συμπληρώσω εδώ ότι το 1956 η τότε Τουρκική κυβέρνηση (Πρωθυπουργός Μεντερές) ανέθεσε στον εθνικό τους συνταγματολόγο Νιχάτ Ερίμ την εκπόνηση δύο απόρρητων εκθέσεων για το Κυπριακό, οι οποίες αναφέρουν τα εξής:
1) Το ζήτημα της Κύπρου θα λυθεί πολιτικά μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας – Βρετανίας με στόχο τη διχοτόμηση.  2) Πρέπει να επιτευχθεί νομική και πολιτική αναγνώριση δύο ξεχωριστών ισότιμων κοινοτήτων (δικοινοτισμός).  3) Πρέπει να επιτευχθεί μετακίνηση του ελληνικού πληθυσμού προς Νότον με στόχο τον γεωγραφικό διαχωρισμό των δύο κοινοτήτων (διζωνικότητα). 4) Η Τουρκία θα αξιώνει συμμετοχή στην ασφάλεια της νήσου, και στο Βορρά και στο Νότο, με επεμβατικά δικαιώματα λόγω εγγύτητας της Νήσου με την Τουρκία και της αντίστοιχης με τη Ρόδο, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλόριζου.  5) Ελεύθερη μετάβαση Τούρκων στο νησί μέσω εποικισμού με στόχο την αλλοίωση των πληθυσμιακών ποσοστών.

• Σήμερα λοιπόν, στόχος της Τουρκίας είναι η επιβολή και η μόνιμη αναγνώριση των τετελεσμένων της κατοχής, με τη μορφή δύο κρατών χωριστών, που όμως θα συναποτελούν απροκάλυπτη συνομοσπονδία η δύο ισότιμων μερών που θα συνενωθούν σε μια υποτιθέμενη ομοσπονδία, που στην πραγματικότητα θα είναι συνομοσπονδία, δηλαδή ίση κυριαρχία. Η μειονότητα δηλαδή θα έχει “ίση” κυριαρχία στο νησί. (Είχε 18% Τουρκοκύπριους έως το 1974). Αυτό λέγεται επανάκτηση όλης της νήσου με ό,τι συνεπάγεται αυτό.
• Με τη στάση της η Ελληνοκυπριακή πλευρά, όπως προανέφερα, καλείται να αποδεχθεί ή όχι τα εξής θέματα (με δεδομένο ιστορικά ότι η Τουρκία είναι διεθνώς αναξιόπιστη, πατά δύο βάρκες, Γαλάζια πατρίδα, κράτος γενοκτονίκο και ισλαμοφασιστικό, επεμβατικό κ.λπ.) με δεδομένη τη συντριπτική απόρριψη του Σχεδίου Ανάν:

Η διεθνής κοινότητα είναι στραμμένη σήμερα στις τελευταίες γεωπολιτικές εξελίξεις (Ουκρανικό, Συριακό, Παλαιστινιακές επεκτατικές βλέψεις Τουρκίας κ.λ.π.) οι οποίες περιορίζουν τις κινήσεις της Ελληνοκυπριακής πλευράς χωρίς αυτό να σημαίνει δυσοίωνη προοπτική. Οι κινήσεις της Τουρκίας γενικά στην Ανατολική Μεσόγειο συναντούν αντιδράσεις. Συγχρόνως η Ελλάδα και η Κύπρος δεν βρίσκονται στην κατάσταση που ήταν το 1974. Ο ρόλος τους είναι αρκετά αναβαθμισμένος. Οι δύο συνιστώσες του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο θα πρέπει να σταθούν ανάχωμα στην επιθετικότητα και λαιμαργία της Τουρκίας όπως αυτή εκδηλώνεται σε βάρος της Ελλάδας και όχι μόνο (Βλ. Αιγαίο, Συρία, Λιβύη, Ιρακινό Κουρδιστάν κ.λ.π.). Το τόξο Θράκη – Αιγαίο – Κύπρος θα πρέπει να προστατευθεί ως ζωτικός χώρος του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.

• Η Ελληνική λοιπόν εξωτερική πολιτική πρέπει σήμερα να γίνει ενεργητικότερη και πιο επιθετική, η οποία να ενσωματώνει Ελλαδικό και Κυπριακό χώρο. Η θέση λοιπόν ότι “Κύπρος αποφασίζει και η Ελλάδα συμπαρίσταται” είναι θέση οπισθοδρομική και η οποία ορίζει διαχωριστική γραμμή στην ανοιχτή πληγή και το δράμα της Κύπρου. Από την απλή Διακήρυξη των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου στις οποίες η Ελλάδα είναι εγγυήτρια δύναμη, θα πρέπει να προχωρήσουμε σε ουσιαστικό (πολιτική, πολιτισμική, στρατιωτική κ.λπ.) δέσιμο και πορεία για την απελευθέρωση και ισότητα όλων των νόμιμων κατοίκων της Κύπρου όπως ορίζει ο καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ και το Ευρωπαϊκό κεκτημένο.

6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η ιστορία της Κύπρου έχει καταγραφεί αναλυτικά από Έλληνες, Κυπρίους ακόμα και ξένους συγγραφείς και ιστορικούς μέχρι σήμερα. Κάποιες επί μέρους πτυχές για τη στάση και το ρόλο, παραγόντων που επηρέασαν την πορεία της, είναι ακόμα και σήμερα άγνωστες, είναι όμως πτυχές που δεν παίζουν αποφασιστικό ρόλο, στην όλη αυτή πορεία του εθνικού θέματος. Η ιστορία σαν επιστήμη καταγράφει και αναλύει γεγονότα και καταστάσεις που επηρεάζουν την πορεία και συνέχεια ενός λαού, προσφέροντας μια πραγματική και συνολική εικόνα της κατάστασης χωρίς σκοπιμότητες ή επί μέρους αποκλεισμούς. Στο κείμενο αυτό, καθώς και στα στοιχεία (υπό μορφή τίτλων) που ανέφερα στα προηγούμενα κεφάλαια, δεν προσπαθώ να αναλύσω το Κυπριακό ζήτημα. Είναι μόνο μια συνοπτική εικόνα και ορισμένα συμπεράσματα, πάντα όμως με τη βασανιστική σκέψη της υποκειμενικότητας. Είναι μια μικρή μόνο προσφορά σ’ αυτή την εθνική τραγωδία, τη μεγαλύτερη ίσως που έχει συντελεσθεί σε τμήμα του ελληνισμού και του Ελληνικού χώρου.