Από το fb της Φραγκίσκας Μεγαλούδη
Οι περισσότεροι παρακολουθούμε τις εξελίξεις στο Ιράν και ακόμα δεν έχουμε συνειδητοποιήσει τι ακριβώς συμβαίνει και γιατί.
Βομβαρδιζόμαστε από αντικρουόμενα νέα, προπαγάνδα, αναλύσεις κάθε είδους και φιλτραρισμένα γεγονότα. Πρέπει να παρακολουθείς πολλές πηγές ταυτόχρονα, να συγκρίνεις και να φιλτράρεις όσα λέγονται, για να καταλάβεις έστω και λίγο το διακύβευμα.
Μια από τις μεγαλύτερες παρερμηνείες της κατάστασης είναι ότι οι ΗΠΑ απλώς ενεπλάκησαν στον πόλεμο αποκλειστικά «ακούγοντας» το Ισραήλ και αντίθετα με τα εθνικά τους συμφέροντα.
Και όμως, η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν και η εγκατάσταση ενός φιλικά προσκείμενου καθεστώτος (παρόμοιου με εκείνο του Σάχη) ήταν μια στρατηγική επιδίωξη των ΗΠΑ εδώ και σχεδόν πέντε δεκαετίες, από το 1979 που έγινε η Ισλαμική Επανάσταση.
Οι ΗΠΑ, ανεπίσημα αρχικά αλλά ξεκάθαρα στη συνέχεια, στήριξαν την εισβολή του Ιράκ στο Ιράν το 1980, και το 1982 ο τότε πρόεδρος Ρήγκαν δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να αντέξουν μια πιθανή ήττα του Ιράκ και ότι θα έκαναν ό,τι θεωρούσαν αναγκαίο για να εξασφαλίσουν τη νίκη του έναντι του Ιράν.
Έτσι παρείχαν όπλα, εκπαίδευση και κυρίως πληροφορίες στον ιρακινό στρατό, ενώ φαίνεται ότι ανέχθηκαν σιωπηλά χημικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, που περιλάμβαναν τη χρήση πάνω από 100.000 χημικών όπλων.
Ας θυμηθούμε την ομιλία του Wesley Clark το 2007, όπου αποκάλυψε ότι ήδη από τη δεκαετία του ’90, σε συζήτηση με τον Paul Wolfowitz, υπήρχε σχέδιο αμερικανικών επεμβάσεων στη Μέση Ανατολή με στόχο αλλαγές καθεστώτων σε χώρες όπως το Ιράκ, η Συρία και το Ιράν.
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, του αναφέρθηκε και απόρρητο έγγραφο του Πενταγώνου που προέβλεπε παρόμοιες παρεμβάσεις σε επτά χώρες (Ιράκ, Συρία, Λίβανος, Λιβύη, Σομαλία, Σουδάν, Ιράν) μέσα σε λίγα χρόνια.
Σε αυτό προστίθεται το υπόμνημα «A Clean Break» (1996), που συντάχθηκε για τον Benjamin Netanyahu, το οποίο εισηγούνταν εγκατάλειψη των ειρηνευτικών διαδικασιών και αναδιαμόρφωση της περιοχής μέσω αποδυνάμωσης ή αλλαγής καθεστώτων σε χώρες που θεωρούνται απειλή, με στόχο τελικά και την αποδυνάμωση του Ιράν.
Το 2009, το Brookings Institution δημοσίευσε τη μελέτη «Which Path to Persia?», όπου αναλύονται ανοιχτά επιλογές απέναντι στο Ιράν- από κυρώσεις και διαπραγματεύσεις έως πρόκληση εσωτερικής αστάθειας και, ως έσχατο και αμφιλεγόμενο σενάριο, στρατιωτική επέμβαση.
Η μελέτη μπορεί να διαβαστεί είτε ως ανάλυση πολιτικών επιλογών είτε ως ενδεικτικός «οδικός χάρτης».
Το Ιράν ήταν μία από τις χώρες του «Άξονα του Κακού» του G.W. Bush, ενώ υπήρχε συστηματική προπαγάνδα και υπονόμευση κάθε ειρηνευτικής διαδικασίας.
Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει ότι το Ιράν ήταν διαχρονικά ένας στρατηγικός στόχος των ΗΠΑ και δεν ήταν το Ισραήλ ο μοναδικός παράγοντας εμπλοκής των ΗΠΑ στον πόλεμο.
Σίγουρα το Ισραήλ ήταν καταλύτης και έπαιξε μεγάλο ρόλο, τόσο στο να επηρεάσει την τωρινή απόφαση, αλλά και δεν έδρασε σε ουδέτερο πεδίο.
Αυτά για να μην ξεχνάμε ποτέ το πλαίσιο μέσα στο οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα και να θυμόμαστε ότι τα πρόσωπα και οι τακτικές αλλάζουν, το σύστημα όμως παραμένει και μαζί με αυτό και οι στρατηγικοί του στόχοι.
Σήμερα, μετά τις πρώτες «αποτυχημένες» διαπραγματεύσεις, γράφονται πολλά. Καταρχάς, δεν θα τις έλεγα αποτυχημένες, διότι κανείς δεν περίμενε να φύγουν από εκεί με συμφωνία.
Δεν θα έλεγα καν ότι αυτό που έγινε ήταν εκεχειρία, αλλά ένα είδος προσωρινής ανακωχής, για να δουν οι δύο μεριές πόσο περιθώριο υπάρχει για διαπραγματεύσεις.
Τίποτα δεν τελείωσε σήμερα, όμως υπάρχουν κάποια σοβαρά συμπεράσματα.
Το Ιράν, παρά τα πλήγματα που δέχτηκε, κρατά ακόμη το Στενό του Ορμούζ, έχει πυραύλους, drones και εμπλουτισμένο ουράνιο· άρα δεν φαίνεται να έχουν πετύχει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τους βασικούς στρατηγικούς τους στόχους – αυτό είναι το πρώτο ισχυρό συμπέρασμα, όπως και να το παρουσιάζουν στα δελτία τύπου.
Οικονομικά, το Ιράν -και εδώ είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι — κέρδισε περισσότερα από πωλήσεις πετρελαίου μέσα στον πόλεμο, ενώ ζητά διόδια από δεξαμενόπλοια που περνούν από το Στενό του Ορμούζ.
Και το πιο σημαντικό σημείο εδώ δεν είναι ότι ο έλεγχος του Στενού επηρεάζει μόνο το πετρέλαιο, αλλά κυρίως τις εφοδιαστικές αλυσίδες, όπως είναι οι πρώτες ύλες απαραίτητες για να λειτουργήσει η παγκόσμια οικονομία.
Ας μην ξεχνάμε ότι το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα πέρασμα για πετρέλαιο και LNG. Από εκεί περνάνε χημικά απαραίτητα για τη βιομηχανία, πρώτες ύλες και λιπάσματα — επομένως μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο την ενέργεια αλλά την παγκόσμια παραγωγή σε όλα τα επίπεδα, από microchips μέχρι τρόφιμα.
Και δεν είναι απαραίτητο να κλείσει το Στενό εντελώς· αρκεί να προκαλούνται καθυστερήσεις, αβεβαιότητα, να επιβάλλονται διόδια και να προκαλούνται αλλαγές δρομολογίων για να υπάρξει στασιμότητα στην παγκόσμια παραγωγή και ελλείψεις. Μπορεί έτσι να επηρεάσει τιμές και αγορές και να έχει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.
Το Ιράν έχει ζητήσει πληρωμή σε γιουάν, και αυτό από μόνο του δείχνει ένα ακόμη σημαντικό σημείο που δεν αναλύεται πάντοτε. Επιβάλλοντας πληρωμές σε γιουάν, το Ιράν έχει ένα μεγαλύτερο, πιο φιλόδοξο πρόγραμμα, και αυτό είναι να συμβάλει στην αποδολαριοποίηση της περιοχής.
Η στρατηγική του κατεύθυνση είναι να μετατοπίσει την κυριαρχία του δολαρίου και να δώσει ένα ισχυρό μήνυμα στις χώρες του Κόλπου που βασίζονται σε αυτό ότι πρέπει να αποσυνδεθούν από το πετροδολάριο, ενδεχομένως συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός οικονομικού κλίματος πιο φιλικού προς τρίτες χώρες και άλλα νομίσματα.
Βλέπουμε δηλαδή τη μετατόπιση προς ένα νέο οικονομικό και γεωπολιτικό μοντέλο, το οποίο βέβαια δεν σημαίνει ότι θα συμβεί άμεσα, αλλά δείχνει ότι η ρήξη έχει ξεκινήσει.
Τι θα κάνουν οι ΗΠΑ σε όλο αυτό; Δεν έχω τη δυνατότητα να δω το μέλλον, αλλά με όλα αυτά φαίνεται δύσκολο να συνεχίσουν τον πόλεμο στην ίδια ένταση.
Θα ακούσουμε σίγουρα απειλές και διθυραμβικές δηλώσεις ότι νίκησαν και επέβαλαν τους όρους τους, αλλά στην πραγματικότητα φαίνεται να έχουν περιορισμένο διαπραγματευτικό χώρο για να συνεχίσουν τον πόλεμο.
Ο παράγοντας Χ εδώ είναι το Ισραήλ, που ενώ στην ουσία δεν φαίνεται να πέτυχε πλήρως τους βασικούς του στόχους, έχει δηλώσει ότι θα συνεχίσει τόσο τον πόλεμο στο Ιράν όσο και στον Λίβανο.
Σκοπός του Ισραήλ φαίνεται να είναι διαχρονικά να κατακερματίσει το Ιράν και να δημιουργήσει μικρά, αδύναμα κράτη, υποδαυλίζοντας τις εθνοτικές διαφορές του πληθυσμού του Ιράν.
Περίπου ό,τι κάνει στον Λίβανο, όπου προσπαθεί να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο μέσω της απαίτησης για αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, ώστε να διαλυθεί ο Λίβανος.
Για το Ισραήλ, και κυρίως τον Νετανιάχου, αυτό συνδέεται και με την εσωτερική πολιτική επιβίωση.
Και αυτό που παραμένει ακόμα πιο απρόβλεπτο είναι εάν τελικά το Ισραήλ, στην προοπτική της στρατηγικής του φθοράς και των επερχόμενων εκλογών που απειλούν άμεσα τον Νετανιάχου, επιλέξει ως τελευταίο χαρτί μια επίθεση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις…
