Δημοσίευμα των Financial Times αναλύει τις επιπτώσεις -στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα- των επιθέσεων ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν, θίγοντας παράλληλα το σενάριο μίας παγκόσμιας επισιτιστικής κρίσης, λόγω των πληγμάτων της Τεχεράνης στις χώρες του Κόλπου.

Λίγες αλλαγές του 20ού αιώνα επηρέασαν τόσο βαθιά το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων όσο η λεγόμενη «Πράσινη Επανάσταση». Από τη δεκαετία του 1950 και μετά, νέες ποικιλίες καλλιεργειών υψηλής απόδοσης, συνθετικά λιπάσματα, χημικά φυτοφάρμακα και μεγάλης κλίμακας αρδευτικά έργα εκτόξευσαν την παραγωγή βασικών τροφίμων όπως το σιτάρι και το ρύζι.

Σε πολλές αφηγήσεις, η εξέλιξη αυτή απομάκρυνε τον κίνδυνο λιμού και στήριξε τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού, ιδίως στην Ασία και τη Λατινική Αμερική. Η Ινδία, για παράδειγμα, υπερδιπλασίασε την παραγωγή σιταριού μέσα σε λίγα χρόνια, από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 έως τις αρχές του ’70.

The coming global food crisis https://t.co/qN85ZnAoLD

— Financial Times (@FT) April 18, 2026

Η αλυσίδα ενέργειας – τροφίμων και φόβος της επισιτιστικής κρίσης

Ωστόσο, πίσω από αυτή την επιτυχία κρυβόταν μια κρίσιμη μετατόπιση. καθώς η γεωργία συνδέθηκε στενά με τα ορυκτά καύσιμα. Οι υψηλές αποδόσεις δεν ήταν εφικτές χωρίς εκτεταμένη μηχανοποίηση, άντληση νερού και, κυρίως, χωρίς τη μαζική χρήση συνθετικών λιπασμάτων.

Σε αντίθεση με τις παλαιότερες πρακτικές, όπου οι αγρότες βασίζονταν σε κοπριά και φυσικά λιπάσματα, τα νέα μοντέλα παραγωγής απαιτούσαν συνεχή τροφοδοσία με προϊόντα όπως η ουρία και το νιτρικό αμμώνιο, τα οποία παράγονται σε μεγάλο βαθμό από φυσικό αέριο.

Με αυτόν τον τρόπο, η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων άρχισε να εξαρτάται όλο και περισσότερο από μια σταθερή και φθηνή ροή ενέργειας. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ευαλωτότητα που σήμερα επανέρχεται στο προσκήνιο, θίγουν οι Financial Times.

Παρουσιάζοντας τη σημερινή κατάσταση, σημειώνουν πως η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, στο πλαίσιο της σύγκρουσης γύρω από το Ιράν, έχει ήδη αρχίσει να μεταφέρεται στις τιμές των τροφίμων. Τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρα τη σύνδεση ότι, όταν η ενέργεια ακριβαίνει, αυξάνεται το κόστος παραγωγής λιπασμάτων, μεταφοράς και καλλιέργειας – και τελικά ανεβαίνουν οι τιμές στο ράφι.

Η Παγκόσμια Τράπεζα κατέγραψε τον Μάρτιο αύξηση 41,6% στον δείκτη τιμών ενέργειας, με το φυσικό αέριο στην Ευρώπη να εκτινάσσεται σχεδόν κατά 60%. Την ίδια στιγμή, οι τιμές των λιπασμάτων αυξήθηκαν πάνω από 26%, ενώ και τα τρόφιμα ακολούθησαν ανοδική πορεία.

Αν η κατάσταση παραταθεί, οργανισμοί όπως ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ προειδοποιούν ότι οι τιμές των λιπασμάτων θα μπορούσαν να παραμείνουν αυξημένες κατά 15% έως 20% μέσα στο 2026. Αυτό μεταφράζεται άμεσα σε ακριβότερη παραγωγή και, τελικά, σε μεγαλύτερη πίεση για εκατομμύρια νοικοκυριά.

Ο κρίσιμος ρόλος του Κόλπου στην επισιτιστική κρίση

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, η σημερινή έχει ένα επιπλέον χαρακτηριστικό, διευκρινίζουν οι Financial Times, παρουσιάζοντας ως παράμετρο τον αυξημένο ρόλο των χωρών του Περσικού Κόλπου στο παγκόσμιο σύστημα τροφίμων.

Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν είναι πλέον απλώς εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τα τελευταία χρόνια έχουν επεκταθεί δυναμικά στον τομέα των χημικών και των λιπασμάτων, αξιοποιώντας φθηνή ενέργεια και κρατικές επενδύσεις για να ελέγξουν κρίσιμα στάδια της αγροτικής παραγωγής.

Η αμμωνία, βασική πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής της χρησιμοποιείται στη γεωργία, ενώ σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών προέρχεται από τη Μέση Ανατολή. Αυτό σημαίνει ότι χώρες στην Ασία και την Αφρική εξαρτώνται άμεσα από τις ροές αυτών των υλικών.

Παρόμοια εικόνα υπάρχει και με το θείο, ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο στοιχείο για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων. Μεγάλο μέρος του θαλάσσιου εμπορίου θείου περνά από τα Στενά του Ορμούζ, καθιστώντας την περιοχή ακόμη πιο στρατηγική.

Η επιρροή του Κόλπου στη διακίνηση των τροφίμων

Η επιρροή του Κόλπου δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή. Επεκτείνεται και στη διακίνηση των τροφίμων, μέσα από ένα δίκτυο λιμανιών, αποθηκών και εμπορικών κόμβων που συνδέουν Ευρώπη, Ασία και Αφρική.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το λιμάνι Jebel Ali στο Ντουμπάι, ένα από τα μεγαλύτερα τεχνητά λιμάνια στον κόσμο και βασικός κόμβος επανεξαγωγών. Από εκεί διακινούνται τεράστιες ποσότητες σιταριού και ρυζιού προς χώρες όπως η Σομαλία, η Γκάνα και η Μοζαμβίκη.

Η συγκέντρωση αυτών των ροών σε λίγα σημεία δημιουργεί ένα εύθραυστο σύστημα: αν διαταραχθεί ένας κρίκος, είτε λόγω πολέμου είτε λόγω αυξημένου κόστους, οι συνέπειες διαχέονται γρήγορα σε ολόκληρη την αλυσίδα.

Οι επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες παντού, συμπληρώνουν. Οι ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να απορροφήσουν το σοκ, μέσω επιδοτήσεων και δημοσιονομικής στήριξης. Αντίθετα, πολλές χώρες της Αφρικής και της Ασίας βρίσκονται ήδη σε οριακή κατάσταση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξάρτηση από εισαγόμενα λιπάσματα είναι τεράστια. Χώρες όπως το Σουδάν, η Σρι Λάνκα και η Τανζανία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις προμήθειες από τον Κόλπο. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν ή οι ροές διακόπτονται, η αγροτική παραγωγή πλήττεται άμεσα.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από άλλους παράγοντες, όπως η κλιματική κρίση, η ξηρασία και το υψηλό δημόσιο χρέος. Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και μικρές αυξήσεις στο κόστος μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές ελλείψεις.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα εκτιμά ότι δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να βρεθούν σε κατάσταση οξείας πείνας ως αποτέλεσμα της τρέχουσας κρίσης.

Με πληροφορίες από Financial Times