Σε μια δραματική κλιμάκωση της διπλωματικής στρατηγικής των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δημοσιοποίησε έναν συγκεκριμένο κατάλογο κρατών, η ένταξη των οποίων στις Συμφωνίες του Αβραάμ αποτελεί τον απόλυτο όρο και το «τίμημα» για την επίτευξη οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ιράν.

Η αμερικανική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι η απαίτηση αυτή δεν συνιστά απλή εισήγηση ή παράκληση, αλλά μια αυστηρά υποχρεωτική και ταυτόχρονη διαδικασία, η οποία εξετάζει ονομαστικά και χώρα προς χώρα το μέλλον της περιφερειακής ασφάλειας.

Η κίνηση αυτή συνδέει άμεσα τη διπλωματική εξομάλυνση με το Ισραήλ με τη βιωσιμότητα της συμφωνίας με την Τεχεράνη, θέτοντας τη διεθνή διπλωματία ενώπιον μιας άνευ προηγουμένου πρόκλησης.

Η γεωπολιτική χαρτογράφηση των εννέα εθνών και οι όροι του τελεσιγράφου

Ο κατάλογος που έδωσε στη δημοσιότητα ο Αμερικανός πρόεδρος περιλαμβάνει εννέα συγκεκριμένα έθνη, για καθένα από τα οποία ορίζεται ένα σαφές στρατηγικό πλαίσιο απαιτήσεων, χωρίς περιθώρια παρερμηνειών.

Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται η Σαουδική Αραβία, η οποία καλείται να υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ και να προχωρήσει στην ομαλοποίηση των σχέσεών της με το Ισραήλ, καθώς σε αντίθετη περίπτωση η ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν θα καταρρεύσει οριστικά.

Αντίστοιχη πίεση ασκείται και στο Κατάρ, μια χώρα με ιδιαίτερη βαρύτητα για την αμερικανική παρουσία στην περιοχή, δεδομένου ότι φιλοξενεί το αρχηγείο της Κεντρικής Διοίκησης των Ηνωμένων Πολιτειών (US Central Command).

Η διπλωματική αυτή απαίτηση επεκτείνεται και πέρα από τον αραβικό κόσμο, αγγίζοντας το Πακιστάν, μια πυρηνική δύναμη με πληθυσμό 240 εκατομμυρίων Μουσουλμάνων, αλλά και την Τουρκία. Η συμπερίληψη της Άνκυρας κρίνεται ιδιαίτερα σημειολογική, καθώς πρόκειται για έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ, του οποίου ο πρόεδρος έχει χαρακτηρίσει στο παρελθόν το Ισραήλ «κράτος-τρομοκράτης».

Παράλληλα, στον κατάλογο περιλαμβάνεται η Αίγυπτος, με πληθυσμό 100 εκατομμυρίων ανθρώπων που συνιστά την πνευματική πρωτεύουσα του αραβικού κόσμου, καθώς και η Ιορδανία. Για το Αμάν, η Ουάσιγκτον απαιτεί πλέον μια δημόσια εξομάλυνση των σχέσεων υπό το καθεστώς των Συμφωνιών, παρά το γεγονός ότι η χώρα διαθέτει ήδη ενεργή διευθέτηση ειρήνης με το Ισραήλ.

Όσον αφορά τα κράτη που έχουν ήδη προσχωρήσει στο πλαίσιο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υποχρεούνται να λειτουργήσουν ως η κεντρική άγκυρα που θα συγκρατήσει τον νέο διευρυμένο συνασπισμό, ενώ το Μπαχρέιν καλείται να σταθεί στο πλευρό κάθε νέου υπογράφοντος κράτους. Στην ίδια την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προσφέρεται η «τιμή» να ενταχθεί στην ευρύτερη αυτή συμμαχία, με τη σαφή επεξήγηση ότι η Τεχεράνη οφείλει να αναγνωρίσει το κράτος του Ισραήλ ή, σε αντίθετη περίπτωση, να παραμείνει σε κατάσταση πολέμου.

Το δόγμα της ταυτόχρονης υπογραφής και το βάρος της ιστορικής άρνησης

Το θεμέλιο της πολιτικής αυτής πρωτοβουλίας βασίζεται στην αρχή της συλλογικής και αδιαπραγμάτευτης αποδοχής. Η αμερικανική ηγεσία θέτει έναν και μοναδικό όρο: όλα τα ονομαζόμενα έθνη οφείλουν να υπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ ταυτόχρονα.

Σύμφωνα με τις διακηρύξεις της Ουάσιγκτον, δεν υφίσταται καμία απολύτως εξαίρεση και η διαδικασία χαρακτηρίζεται ως αυστηρά «υποχρεωτική» (mandatory). Εάν έστω και ένα από τα καθορισμένα κράτη αρνηθεί να προσχωρήσει, η ευρύτερη συμφωνία για το ιρανικό ζήτημα πεθαίνει ακαριαία.

Η πολυπλοκότητα της απαίτησης αυτής γίνεται αντιληπτή αν αναλογιστεί κανείς το ιστορικό υπόβαθρο της περιοχής. Κάθε έθνος που περιλαμβάνεται στον συγκεκριμένο κατάλογο διατηρεί επίσημη κρατική πολιτική που απορρίπτει την αναγνώριση του Ισραήλ. Για ορισμένες από τις χώρες αυτές, η στάση αυτή παραμένει αμετακίνητη επί δεκαετίες, ενώ για άλλες αποτελεί θεμελιώδη διπλωματική γραμμή από το 1948.

Η απαίτηση για μια συντονισμένη και ταυτόχρονη ανατροπή αυτών των ιστορικών θέσεων αποτελεί το εργαλείο με το οποίο η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τον γεωπολιτικό χάρτη.