Η κλιμάκωση της πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή και η παρατεταμένη παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θέτουν την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ενώπιον ενός κρίσιμου οικονομικού και πολιτικού διλήμματος.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον δημοσιογράφο Τάκερ Κάρλσον (Tucker Carlson), ο διακεκριμένος πολιτικός επιστήμονας και θεωρητικός των διεθνών σχέσεων, Τζον Μιρσχάιμερ (John Mearsheimer), αναλύει το παρασκήνιο των διπλωματικών διεργασιών, επισημαίνοντας ότι ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει πλέον εσπευσμένα μια συμβιβαστική διευθέτηση με την Τεχεράνη.

Η πίεση του χρόνου ενόψει των επερχόμενων ενδιάμεσων εκλογών και ο ορατός κίνδυνος μιας διεθνούς οικονομικής επιβράδυνσης διαμορφώνουν ένα σκηνικό έντονης εσωτερικής πίεσης στον Λευκό Οίκο, το οποίο μετατοπίζει το βάρος των αμερικανικών χειρισμών προς την πλευρά της ισραηλινής ηγεσίας υπό τον Μπενιαμίν Νετανιάχου (Benjamin Netanyahu).

Η αντίστροφη μέτρηση για τις κάλπες του Νοεμβρίου και ο οικονομικός κίνδυνος

Η διατήρηση της έντασης στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής επηρεάζει άμεσα τους εσωτερικούς πολιτικούς σχεδιασμούς στην Ουάσιγκτον, καθώς το χρονοδιάγραμμα προς τις κάλπες στενεύει. Σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Μιρσχάιμερ, η αμερικανική διοίκηση αντιλαμβάνεται ότι η παράταση των εχθροπραξιών σε συνδυασμό με τον αποκλεισμό των θαλασσίων περασμάτων παράγει δυσμενείς μακροοικονομικές επιπτώσεις που χρήζουν άμεσης ανάσταλσης.

Αναλύοντας τα κίνητρα του Αμερικανού Προέδρου, ο Τζον Μιρσχάιμερ υπογράμμισε:

«Σε αυτό το σημείο, ο Πρόεδρος Τραμπ είναι απελπισμένος να καταλήξει σε μια διευθέτηση. Κατανοεί ότι οι οικονομικές συνέπειες από τη συνέχιση αυτού του πόλεμου για μερικούς ακόμη μήνες με τα Στενά του Ορμούζ κλειστά θα ήταν απολύτως καταστροφικές. Πρέπει να κλείσει μια συμφωνία — όχι μόνο για μακροοικονομικούς λόγους, αλλά και για κρίσιμους πολιτικούς λόγους.»

Η πολιτική διάσταση του προβλήματος συνδέεται άμεσα με τη θεσμική σταθερότητα της κυβέρνησης, καθώς η προσέγγιση των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου δημιουργεί συνθήκες υψηλού ρίσκου.

Σε περίπτωση που η οικονομική πίεση οδηγήσει σε κάμψη των δεικτών, η πιθανότητα μετάβασης του ελέγχου της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας στους Δημοκρατικούς θεωρείται ισχυρή, εξέλιξη η οποία, κατά τον κ. Μιρσχάιμερ, θα μπορούσε να δρομολογήσει διαδικασίες παραπομπής και καταδίκης του Προέδρου.

Το Ιράν στη «θέση του οδηγού» και η στρατηγική της κλιμάκωσης

Το βασικό στρατηγικό εμπόδιο για την αμερικανική διπλωματία εντοπίζεται στη μεταβολή των ισορροπιών ισχύος στο πεδίο της σύγκρουσης. Η Τεχεράνη, έχοντας ξεκινήσει τη συγκεκριμένη πολεμική αναμέτρηση στις 28 Φεβρουαρίου 2026 από σαφώς δυσμενέστερη θέση, εμφανίζει πλέον ενισχυμένη διαπραγματευτική ισχύ, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα των ΗΠΑ να επιβάλουν όρους ευνοϊκούς για την αμερικανική και την ισραηλινή πλευρά.

Η επιχειρησιακή αυτοπεποίθηση του Ιράν εκδηλώθηκε πρόσφατα με την απευθείας στρατιωτική προσβολή εναντίον του ισραηλινού εδάφους. Η ενέργεια αυτή, όπως επισημαίνεται, πραγματοποιήθηκε ως απάντηση και αντίποινο, παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν είχε πλήξει πρώτο το ιρανικό έδαφος, καταδεικνύοντας την ετοιμότητα της ιρανικής ηγεσίας να ανέβει τα επίπεδα της ελεγχόμενης κλιμάκωσης.

«Επειδή αισθάνονται ότι έχουν το πλεονέκτημα, οι Ιρανοί δεν πρόκειται να δείξουν καμία επιείκεια στον Πρόεδρο Τραμπ ούτε να του προσφέρουν μια εύκολη διέξοδο», σημειώνει ο κ. Μιρσχάιμερ, προσθέτοντας ότι η πρόθεση του Λευκού Οίκου εστιάζει πλέον στην αποδοχή της διαμορφωμένης πραγματικότητας στο πεδίο, επιδιώκοντας μια εξαιρετικά συμβιβαστική συμφωνία (sweetheart deal) με το ιρανικό καθεστώς προκειμένου να εκτονωθεί η οικονομική πίεση.

Η διπλωματία της πίεσης μεταξύ Λευκού Οίκου και Τελ Αβίβ

Η επιλογή της αμερικανικής πλευράς να κινηθεί προς τη μείωση της έντασης συναντά την ενεργή αντίσταση της ισραηλινής κυβέρνησης. Ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου απορρίπτει το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής υπαναχώρησης, εγκλωβίζοντας τον Πρόεδρο Τραμπ ανάμεσα στις γεωπολιτικές απαιτήσεις του Τελ Αβίβ και τις αμείλικτες πιέσεις που ασκεί η διεθνής οικονομία λόγω του ναυτικού αποκλεισμού.

Η αδυναμία άσκησης αποτελεσματικής πίεσης προς την Τεχεράνη οδήγησε την Ουάσιγκτον στην υιοθέτηση μιας ασυνήθιστα σκληρής στάσης έναντι του παραδοσιακού της συμμάχου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 1 Ιουνίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ διατύπωσε εξαιρετικά αυστηρές επικρίσεις προς τον κ. Νετανιάχου, επιχειρώντας να κάμψει τις ισραηλινές επιφυλάξεις.

Αν και η ηγεσία του Ισραήλ διατηρεί μέχρι στιγμής τις θέσεις της, η συνεχιζόμενη επιβάρυνση των διεθνών αγορών εκτιμάται ότι θα αναγκάσει την αμερικανική διοίκηση να εντείνει περαιτέρω τις πιέσεις της το επόμενο διάστημα.

Το σχέδιο των 60 ημερών και οι τέσσερις προϋποθέσεις της εκεχειρίας

Η επιδιωκόμενη επίλυση της κρίσης, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της πολιτικής ανάλυσης, δεν αναμένεται να οδηγήσει σε μια μόνιμη ειρήνευση, αλλά στη διαμόρφωση μιας «παγωμένης σύγκρουσης» (frozen conflict). Ο άμεσος στόχος του Λευκού Οίκου επικεντρώνεται στην επίτευξη μιας αρχικής κατάπαυσης του πυρός, διάρκειας 30 έως 60 ημερών, η οποία θα λειτουργήσει ως μεταβατικό στάδιο πριν από την έναρξη ευρύτερων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις αποζημιώσεις και το καθεστώς των κυρώσεων.

Η σταθεροποίηση αυτής της προσωρινής εκεχειρίας προϋποθέτει την ταυτόχρονη εκπλήρωση τεσσάρων συγκεκριμένων και λειτουργικών όρων, οι οποίοι δεν αγγίζουν σε πρώτο χρόνο τα αμφιλεγόμενα στρατηγικά ζητήματα, αλλά επικεντρώνονται στην αποκατάσταση της οικονομικής ομαλότητας.

Ακολουθεί ολόκληρο το αποτέλεσμα:

Τάκερ Κάρλσον (Tucker Carlson): Πού οδηγείται ο πόλεμος με το Ιράν;

Τζον Μιρσχάιμερ (John Mearsheimer): Σε αυτό το σημείο, ο Πρόεδρος Τραμπ είναι απελπισμένος να καταλήξει σε μια διευθέτηση. Κατανοεί ότι οι οικονομικές συνέπειες από τη συνέχιση αυτού του πόλεμου για μερικούς ακόμη μήνες με τα Στενά του Ορμούζ κλειστά θα ήταν απολύτως καταστροφικές. Πρέπει να κλείσει μια συμφωνία — όχι μόνο για μακροοικονομικούς λόγους, αλλά και για κρίσιμους πολιτικούς λόγους.

Οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν και αντιμετωπίζει τον σημαντικό κίνδυνο ότι, εάν η οικονομία καταρρεύσει μέχρι τον Νοέμβριο, τόσο η Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και η Γερουσία θα ελέγχονται από τους Δημοκρατικούς, οδηγώντας αναπόφευκτα στην παραπομπή και την καταδίκη του. Επομένως, είναι απελπισμένος να αποφύγει μια κατάρρευση της διεθνούς οικονομίας. Μπορείτε να το δείτε στο πρόσωπό του και μπορείτε να το δείτε στις πράξεις του.

Το Ιράν στη θέση του οδηγού

Τζον Μιρσχάιμερ: Το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Τραμπ είναι ότι δεν μπορεί να πείσει τους Ιρανούς να δεχτούν μια συμφωνία που να είναι ευνοϊκή για την αμερικανική και την ισραηλινή πλευρά. Οι Ιρανοί βρίσκονται πλέον στη θέση του οδηγού. Ξεκίνησαν αυτόν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου αυτού του έτους από μια πολύ πιο αδύναμη θέση σε σχέση με αυτή στην οποία βρίσκονται τώρα, και στην πραγματικότητα τα έχουν πάει αρκετά καλά.

Όπως είδαμε όταν εξαπέλυσαν επίθεση απευθείας εναντίον του Ισραήλ πριν από λίγες ημέρες, το Ιράν ένιωσε εντελώς ελεύθερο να προχωρήσει σε αντίποινα, παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν είχε πλήξει πρώτο το ιρανικό έδαφος. Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι είναι περισσότερο από πρόθυμο να ανέβει την κλίμακα της κλιμάκωσης τόσο εναντίον μας όσο και εναντίον του Ισραήλ.

Επειδή αισθάνονται ότι έχουν το πλεονέκτημα, οι Ιρανοί δεν πρόκειται να δείξουν καμία επιείκεια στον Πρόεδρο Τραμπ ούτε να του προσφέρουν μια εύκολη διέξοδο. Ο Τραμπ δέχεται συνεχή πίεση στο οικονομικό μέτωπο για να τερματίσει αυτή τη σύγκρουση. Αυτό που πραγματικά θέλει να κάνει είναι να κλείσει μια συμφωνία που ουσιαστικά θα αποδέχεται την πραγματικότητα ότι το Ιράν νίκησε, επιτρέποντάς του να κανονίσει μια εξαιρετικά ευνοϊκή συμφωνία (sweetheart deal) για την Τεχεράνη.

Η αντιπαράθεση μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου

Τζον Μιρσχάιμερ: Οι Ισραηλινοί δεν πρόκειται να συνεργαστούν με αυτή την προσέγγιση. Υπό καμία προϋπόθεση ο Μπενιαμίν Νετανιάχου (Benjamin Netanyahu) δεν θέλει ο Τραμπ να υποχωρήσει, και ο «Μπίμπι» προβάλλει ενεργή αντίσταση. Ως αποτέλεσμα, ο Τραμπ πιέζεται από δύο πλευρές: από τη μία πλευρά από τον Νετανιάχου και από την άλλη από τις αμείλικτες δυνάμεις της διεθνούς οικονομίας που αντιδρούν στο κλείσιμο των Στενών.

Επειδή ο Τραμπ δεν μπορεί να ασκήσει επιτυχή πίεση στους Ιρανούς, ένας απελπισμένος Ντόναλντ Τραμπ αρχίζει να ασκεί πρωτοφανή πίεση στους Ισραηλινούς αντ’ αυτού. Παίζει σκληρό παιχνίδι (hardball) με τρόπους που δεν έχουμε ξαναδεί στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένης μιας συνομιλίας την περασμένη Δευτέρα, 1η Ιουνίου, όπου είπε απίστευτα σκληρά πράγματα για τον Πρωθυπουργό Νετανιάχου.

Ο Νετανιάχου καταλαβαίνει ξεκάθαρα ότι ο Τραμπ είναι απελπισμένος και αισθάνεται το βάρος αυτής της πραγματικής πίεσης. Αν και ο Νετανιάχου έχει αντισταθεί σε μεγάλο βαθμό μέχρι αυτό το σημείο, οι διεθνείς οικονομικές επιπτώσεις θα συνεχίσουν να αναγκάζουν τον Τραμπ να δράσει. Δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να πιέσει τους Ισραηλινούς ακόμη πιο σκληρά στο εξής.

Οι τέσσερις προϋποθέσεις για μια πραγματική κατάπαυση του πυρός

Τάκερ Κάρλσον: Πώς πιστεύετε ότι θα επιλυθεί αυτή η σύγκρουση και πόσο γρήγορα;

Τζον Μιρσχάιμερ: Πιστεύω ότι τελικά θα καταλήξουμε σε κάτι που θα μοιάζει με μια παγωμένη σύγκρουση (frozen conflict). Αυτό που προσπαθεί να επιτύχει αυτή τη στιγμή ο Πρόεδρος Τραμπ είναι μια αρχική κατάπαυση του πυρός που θα διαρκέσει περίπου 30 έως 60 ημέρες. Η στρατηγική είναι να εδραιωθεί μια προσωρινή παύση των εχθροπραξιών προτού προχωρήσουν σε ευρύτερες διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό ζήτημα, τις αποζημιώσεις και το μακροπρόθεσμο πλαίσιο κυρώσεων.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτές οι αρχικές διαπραγματεύσεις δεν έχουν σκοπό να επιλύσουν αμέσως το πυρηνικό ζήτημα. Είναι αυστηρά σχεδιασμένες για να επιτύχουν μια λειτουργική κατάπαυση του πυρός. Για να επιτευχθεί μια πραγματική, εφαρμόσιμη κατάπαυση του πυρός, πρέπει να πληρούνται τέσσερις συγκεκριμένες προϋποθέσεις:

• Πλήρης παύση των εχθροπραξιών: Ολοκληρωτική διακοπή των πυρών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.

• Άνοιγμα των Στενών: Ταυτόχρονος τερματισμός τόσο του αμερικανικού όσο και του ιρανικού ναυτικού αποκλεισμού για την αποκατάσταση της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

• Επιστροφή δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων: Επιστροφή 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία στους Ιρανούς — τα οποία, εξάλλου, είναι δικά τους χρήματα.

• Άρση των κυρώσεων στο πετρέλαιο: Κατάργηση των κυρώσεων στην πώληση ιρανικού πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κανένα από αυτά τα τέσσερά αρχικά στοιχεία δεν αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, τη μόνιμη άρση των κυρώσεων ή τον μακροπρόθεσμο έλεγχο των Στενών. Αυτά τα εξαιρετικά αμφιλεγόμενα ζητήματα μετατίθενται για έναν δεύτερο γύρο διαπραγματεύσεων.