Η διαχείριση του δημόσιου χώρου και τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης στους δρόμους των ελληνικών πόλεων έρχονται εκ νέου στο προσκήνιο, με αφορμή την ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ της Δημοτικής Αρχής Ηρακλείου και του Παραρτήματος Κρήτης του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου.

Η αυστηρή εφαρμογή της Κανονιστικής για την Ηχορύπανση, η οποία ενεργοποιήθηκε το φθινόπωρο του 2024, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις μετά την επιβολή χρηματικών προστίμων σε πλανόδιους καλλιτέχνες.

Το ιστορικό της κανονιστικής και η γραφειοκρατική διαχείριση του πολιτισμού

Η διαμάχη γύρω από το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη δραστηριότητα των καλλιτεχνών του δρόμου στο Ηράκλειο μετρά ήδη σχεδόν δύο χρόνια συζητήσεων και τριβών. Η Κανονιστική για την Ηχορύπανση, και ειδικότερα το άρθρο 20 που αφορά τους πλανόδιους δημιουργούς, εφαρμόζεται από το φθινόπωρο του 2024, εισάγοντας συγκεκριμένους περιορισμούς και υποχρεώσεις προηγούμενης δήλωσης παρουσίας σε ειδική ψηφιακή πλατφόρμα.

Σύμφωνα με τις καταγγελίες του Παραρτήματος Κρήτης του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου, η στάση της Δημοτικής Αρχής καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων υπήρξε άκαμπτη, με το Σωματείο να κάνει λόγο για απαξιωτική και αλαζονική συμπεριφορά εκ μέρους των τριών συνολικά αντιδημάρχων που διαχειρίστηκαν διαδοχικά το θέμα κατά την τελευταία διετία.

Ιδιαίτερο σημείο τριβής αποτελεί η φιλοσοφία της ρύθμισης, καθώς η αρχική μορφή της κανονιστικής περιλάμβανε πρόταση για την καταβολή παραβόλου αδειοδότησης ύψους 50 ευρώ για κάθε 15 ημέρες δραστηριότητας. Κατά την τελευταία συνάντηση των εκπροσώπων του Σωματείου με την αρμόδια αντιδήμαρχο, η ίδια υπεραμύνθηκε της πολιτικής του Δήμου, δηλώνοντας χαρακτηριστικά:

«Σας έχουμε δώσει τόσα μέρη ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΜΑ και εσείς συνεχώς έχετε παράπονα».

Το Σωματείο επισημαίνει με έμφαση μια δομική αντίφαση στη διοικητική οργάνωση του εγχειρήματος, καθώς η διαχείριση και ο έλεγχος των πλανόδιων καλλιτέχνων έχουν ανατεθεί αποκλειστικά στην υπηρεσία καταστημάτων του Δήμου Ηρακλείου, χωρίς τη συμμετοχή ή την εποπτεία της αρμόδιας υπηρεσίας Πολιτισμού, γεγονός που, κατά τους μουσικούς, αποδεικνύει την εμπορευματοποιημένη αντιμετώπιση των κοινόχρηστων χώρων.

Η επιβολή των προστίμων και το αίτημα για ανάκληση

Η ένταση κορυφώθηκε πρόσφατα μετά τη διενέργεια καθημερινών ελέγχων στο κέντρο της πόλης, οι οποίοι κατέληξαν στην επιβολή δύο χρηματικών προστίμων μέσα σε διάστημα 15 ημερών σε βάρος συγκεκριμένου πλανόδιου καλλιτέχνη, ο οποίος είναι ιδιαίτερα γνωστός στην τοπική κοινωνία του Ηρακλείου. Η αιτιολογία για τη βεβαίωση των παραβάσεων ήταν ότι ο καλλιτέχνης δεν είχε δηλώσει, όπως προβλέπεται, την παρουσία του στην ψηφιακή πλατφόρμα του Δήμου.

Από την πλευρά της, η Δημοτική Αρχή ξεκαθάρισε ότι δεν προτίθεται να υπαναχωρήσει από την εφαρμογή των προβλεπόμενων κυρώσεων, με την αρμόδια αντιδήμαρχο να δηλώνει απερίφραστα:

«Τα πρόστιμα τα έχουμε υπογράψει, δεν ανακαλούνται, εφαρμόζουμε την Κανονιστική».

Ο Πανελλήνιος Μουσικός Σύλλογος καταγγέλλει τη στάση αυτή ως εξοντωτική και ζητά την άμεση ανάκληση των προστίμων. Οι εκπρόσωποι των καλλιτεχνών υποστηρίζουν ότι οι δημιουργοί του δρόμου διέθεταν ανέκαθεν μηχανισμούς αυτορρύθμισης και συντόνιζαν το πρόγραμμά τους με τέτοιο τρόπο ώστε να μην προκαλούνται προβλήματα λειτουργίας στην πόλη, χωρίς την ανάγκη αυστηρών διοικητικών περιορισμών.

Στην ανακοίνωσή του, το Σωματείο υπογραμμίζει τη ρητή του αντίθεση σε αυτό το μοντέλο διοίκησης:

«Δεν δεχόμαστε κανέναν τρόπο διαχείρισης του Δημόσιου χώρου από τον Δήμο, σαν να είναι ιδιοκτησία του, δεν δεχόμαστε καμία παρεμπόδιση και κανέναν παραγκωνισμό της ύπαρξης της Τέχνης σε δημόσιο χώρο μέσω των πλανόδιων καλλιτέχνων.»

Η κοινωνική διάσταση της τέχνης σε συνθήκες οικονομικής πίεσης

Η αντιπαράθεση στο Ηράκλειο αντανακλά ευρύτερους κοινωνικούς προβληματισμούς που απασχολούν συνολικά την Ελλάδα κατά τα τελευταία έτη. Το Σωματείο συνδέει την αυστηρότητα των ελέγχων με μια επιχειρούμενη αναδιάρθρωση του τουριστικού κέντρου, η οποία στοχεύει στην προσέλκυση επισκεπτών υψηλότερου εισοδηματικού επιπέδου, υποβαθμίζοντας παράλληλα τις ανάγκες και το βιοτικό επίπεδο των μόνιμων κατοίκων.

Οι μουσικοί τονίζουν ότι η επιβολή προστίμων στην ελεύθερη καλλιτεχνική έκφραση στερεί από τους πολίτες μια διέξοδο, σε μια περίοδο όπου η καθημερινότητα επιβαρύνεται από ελλείψεις στις υποδομές, προβλήματα στην καθαριότητα και ένα γενικότερο δυσβάσταχτο κόστος διαβίωσης. Υποστηρίζουν ότι, με δεδομένο πως η διασκέδαση σε ιδιωτικούς χώρους με ζωντανή μουσική έχει μετατραπεί σε είδος πολυτελείας για τον προϋπολογισμό των εργαζομένων, η παρουσία των καλλιτεχνών στους δρόμους διασφαλίζει τον κοινωνικό και προσβάσιμο χαρακτήρα της τέχνης.