Μια επαναστατική τεχνολογία υπερφασματικής απεικόνισης που αναπτύχθηκε στο Πολυτεχνείο Κρήτης κατάφερε να κάνει αναγνώσιμες για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 2000 χρόνια ανθρακωμένες ρωμαϊκές επιγραφές από την Πομπηία και το Ερκολάνο, οι οποίες είχαν καταστραφεί από τη λάβα του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.

Η καινοτόμος κάμερα δημιουργήθηκε από τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Μπάλα και την ερευνητική του ομάδα στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) του Πολυτεχνείου Κρήτης, με έδρα τα Χανιά. Η τεχνολογία αυτή εγκαταστάθηκε στο Κέντρο Μελέτης Χειρογράφων του Πανεπιστημίου του Αμβούργου και στη συνέχεια μεταφέρθηκε τον Απρίλιο του 2026 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης στην Ιταλία, στο πλαίσιο του συνεργατικού έργου «TabulaRasa».

Η υπερφασματική απεικόνιση αποτελεί μη καταστρεπτική αναλυτική μέθοδο που καταγράφει όχι μόνο τα χρώματα, αλλά παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τη χημική σύνθεση σε κάθε σημείο μιας εικόνας. Η τεχνολογία επεκτείνει την όραση σε αόρατα μέρη του οπτικού φάσματος, καθιστώντας τα αδιαφανή αντικείμενα διαφανή και οπτικοποιώντας τα εσωτερικά τους χαρακτηριστικά.

Παρά τις σημαντικές επενδύσεις στον τομέα, η υπερφασματική απεικόνιση παρέμενε ιστορικά περιορισμένη σε στενό εύρος συχνοτήτων κοντά στο ορατό φάσμα και με ποιότητα εικόνας συγκρίσιμη με αυτή των βιντεοκαμερών της δεκαετίας του 1970. Δεκαετίες έρευνας με επικεφαλής τον Καθηγητή Μπάλα οδήγησαν στην κάλυψη επιστημονικών και τεχνολογικών κενών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία κάμερας που παρέχει τεχνητή όραση και φασματοσκοπία στην ευρύτερη περιοχή συχνοτήτων και με την υψηλότερη ανάλυση εικόνας παγκοσμίως.

Η έρευνα επικεντρώθηκε σε έναν από τους πιο δύσκολους τύπους αρχαίων γραπτών αντικειμένων: τις ανθρακωμένες ρωμαϊκές κηρώδεις πλάκες από την Πομπηία και το γειτονικό Ερκολάνο. Οι πλάκες αυτές χρησιμοποιούνταν για τη συγγραφή εγγράφων της καθημερινής ζωής. Η ιδιαίτερη δυσκολία προέκυπτε από το γεγονός ότι οι ξύλινες επιφάνειες μαύρισαν κατά την ανθρακοποίηση, με αποτέλεσμα το σκούρο μελάνι με βάση τον άνθρακα να αναμειγνύεται σχεδόν πλήρως με το φόντο.

Αξιοποιώντας το ευρύ φάσμα συχνοτήτων από την υπεριώδη έως τη βαθιά υπέρυθρη ακτινοβολία, σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά εξαιρετικά υψηλής ευκρίνειας του νέου απεικονιστή, τα σημάδια μελανιού εμφανίστηκαν με έντονη αντίθεση σε κρίσιμες αόρατες συχνότητες. Ένα σημαντικό επίτευγμα ήταν η ανάκτηση θραύσματος από το Ερκολάνο που περιλάμβανε αναφορά στη συγκομιδή της ελιάς.

Η ομάδα του Πολυτεχνείου Κρήτης αποτελείται από τους Αθανάσιο Τσάπρα, M. Eng, MSc, Χαράλαμπο Μπόρα M. Eng, Δρ. Νικόλαο Καμινάκη, Δρ. Γιάννη Ντερόλι και Ιωάννη Ροΐδη. Η καινοτόμος τεχνολογία ανοίγει νέες δυνατότητες για μη καταστρεπτική ανάλυση φυσικών και τεχνητών υλικών, με πολυάριθμες εφαρμογές υπό ενεργό έρευνα.