Γράφει ο Ειρηναίος Μαράκης

Παρακολουθήσαμε την πρεμιέρα της θεατρικής παράστασης «Ο Τρελός Λαγός», την Κυριακή 5/7, βασισμένης στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη, με μουσικές συνθέσεις και μελοποιήσεις των ποιημάτων από τον Νίκο Ξυδάκη και σκηνοθεσία – αισθητική επιμέλεια του Μιχάλη Βιρβιδάκη. Η παράσταση αποτελεί τη φετινή θεατρική πρόταση της Εταιρείας Θεάτρου Μνήμη και του Θεάτρου Κυδωνία στα Χανιά, στο πλαίσιο του καλοκαιρινού κύκλου εκδηλώσεών τους. Το έργο του Σαχτούρη ερμηνεύουν ο Δημήτρης Κιοστεράκης, η Χρυσούλα Λιγγερίδου, η Ντένια Καραβασιλειάδη και η Ελένη Ορνεράκη, συγκροτώντας ένα αρμονικό σύνολο που αποδίδει με ευαισθησία, ένταση και εσωτερικό ρυθμό τον ποιητικό του κόσμο, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τη δύναμη και τη μοναδική ατμόσφαιρα της σαχτουρικής ποίησης.

Για τον Μίλτο Σαχτούρη, ποιητή της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, ο οποίος συνδύασε με ιδιαίτερη ευαισθησία τον υπερρεαλισμό με την ελληνική πραγματικότητα και ανέπτυξε μια εντυπωσιακή ικανότητα απεικόνισης αλλά και αποδόμησης του καθημερινού, ο Mario Vitti αναφέρει στην «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» (Εκδόσεις Οδυσσέας, 1978) ότι «… ωρίμασε μέσα στη βία και τη φρίκη των ‘δύσκολων καιρών”. Ο πόνος για τους άλλους, τα τραύματα που έλαβε ο ίδιος, δεν τον υποδούλωσαν ούτε στη λυρική συγκίνηση ούτε σε συλλήψεις με αφηρημένες έννοιες. Χρησιμοποιώντας ως υλικό τις λέξεις που αντιστοιχούν στον στενά δικό του κόσμο, τις αποσπά από τις συνήθειας σχέσεις και τις επανασυναρμολογεί έτσι ώστε να αποτελέσουν μια παράσταση αντίστοιχη με κάτι που θέλει να δηλώσει. Με την ίδια διαδικασία που ένας ζωγράφος ανασυνθέτει το είδωλο των αντικειμένων, ο Σαχτούρης ανασυνθέτει τις λέξεις με τρόπο ‘παράλογο’. Ένα από τα πρώτα βιβλία του επιγράφεται Παραλογαίς (1948), λέξη πολύσημη όπου η ελληνική ονομασία της μπαλάνταςόπως την όρισε ο Ν.Γ. Πολίτης, και όπου υπάρχει ένας ‘υπαινιγμός’ στο παράλογο. Η παράθεση του υλικού είναι σκηνοθετημένη έτσι ώστε να μοιάζει με παραμύθι, ‘παραλογή’. Το αποτέλεσμα είναι μια υποβλητικά λιτή αφήγηση ως προς τη ‘δράση’, και μια απογυμνωτική οικονομία ως προς το υλικό. Κάθε τόσο ο ποιητής υποδύεται ένα πρόσωπο και τότε η φράση αποκτά τη δραματικότητα ενός μονολόγου».

Επίσης, η Αγγέλα Γιώτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, επισημαίνει, μεταξύ άλλων, στο πρόγραμμα της παράστασης ότι: «Η μεγάλη καμπή [του Μίλτου Σαχτούρη] έρχεται στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Η γραφή του γίνεται πλέον βαθιά βιωματική, μετατρέποντας τον τρόμο και το παράλογο σε έναν ολοκληρωμένο, προσωπικό μύθο. Πρόκειται όμως για έναν μύθο που, αντί να δραπετεύει από τα εγκόσμια, παραμένει οργισμένα δεμένος με την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα. Το σκηνικό των ποιημάτων του γεμίζει αλλόκοτες μεταμορφώσεις, όπου αντικείμενα και ζώα αποκτούν ανθρώπινη υπόσταση. Από βιβλίο σε βιβλίο, ο ποιητής παγιώνει έναν εμμονικό κώδικα από αρχέτυπα: ο εφιαλτικός ουρανός και το λευκό ως το απόλυτο χρώμα του θανάτου επιστρέφουν ξανά και ξανά, κλείνοντας έναν πρώτο, μνημειώδη κύκλο ωριμότητας. […] Ο επίλογος γράφεται ως μια ανοιχτή αναμέτρηση με τον χρόνο, με τα ρολόγια ανάποδα. Όσο ο χρόνος λιγοστεύει, η μνήμη λειτουργεί όλο και πιο αφιαρετικά. Ο λόγος του σγίγγει, γίνεται σχεδόν κρυπτικός. Τα χειροπιαστά στοιχεία υποχωρούν και δίνουν τη θέση τους σε υπαινικτικά σημάδια, σε στίγματα. Κι όμως, αυτός ο απόλυτα υποκειμενικός, ερμητικός κόσμος, δεν χάνει ποτέ την επαφή του με την αλήθεια· οι εφιάλτες του παραμένουν τα αληθινά φάσματα μιας υπαρκτής, κοινής μας πραγματικότητας».

Αυτή ακριβώς η λιτότητα μεταφέρεται και στη σκηνική απόδοση μέρους του ποιητικού έργου του Σαχτούρη, ενός έργου που, αν και αναγνωρισμένο, παραμένει λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό. Η σκηνική προσέγγιση κατορθώνει να αποδώσει τον προσωπικό του μύθο, διατηρώντας ζωντανή τη σύνδεσή του με την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα, αλλά και με τις ανησυχίες της εποχής μας. Μέσα από ποιήματα από τις «Παραλογαίς», τη «Λησμονημένη» (1945) και τη συλλογή «Τα Φάσματα ή Η Χαρά στον Άλλο Δρόμο» (1958), όπου ο υπερρεαλισμός συναντά τη σκληρή πραγματικότητα και το ιστορικό κλίμα της εποχής (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος), συγκροτείται ένας τετραπλός μονόλογος γύρω από τον ποιητή, δίνοντας στην ποίησή του τη δυνατότητα να συνομιλήσει άμεσα με τους θεατές, με τη διακριτική υποστήριξη της μουσικής.

Παράλληλα, μέσα από αποσπάσματα συνεντεύξεων του ίδιου του ποιητή, είτε ως ηχητικό υλικό είτε ως σύντομους θεατρικούς διαλόγους, που κάποια θα βρείτε και στο διαδίκτυο, αντλούνται πολύτιμα στοιχεία για τη ζωή του, τις σκέψεις του και τη γενικότερη οπτική του απέναντι στον κόσμο και την ποίηση. Οι ηθοποιοί δεν επιχειρούν να καθοδηγήσουν τον θεατή προς μια συγκεκριμένη ερμηνεία, αλλά λειτουργούν περισσότερο ως φορείς της ποιητικής ατμόσφαιρας, αφήνοντάς τον να ανακαλύψει προσωπικά τις εικόνες, τις αντιθέσεις και τα συναισθήματα που γεννά το έργο του Σαχτούρη.

Με αυτόν τον τρόπο, η παράσταση «Ο Τρελός Λαγός» δεν τιμά απλώς το έργο του Μίλτου Σαχτούρη, αλλά το αναδεικνύει ως ζωντανό και συγκινητικά επίκαιρο. Μέσα από την οικονομία της σκηνικής της γλώσσας και την εσωτερική ένταση των ερμηνειών, κατορθώνει να μεταδώσει την ιδιαίτερη μαγεία της σαχτουρικής ποίησης – εκείνη την παράλογη, λυρική και βαθιά ανθρώπινη ματιά στον κόσμο. Μια παράσταση που αξίζει να παρακολουθήσει κάθε θεατής που αναζητά μια ουσιαστική και ποιητική θεατρική εμπειρία αυτό το καλοκαίρι.

***

Πληροφορίες:

Παρασκευή 17 Ιουλίου, 9.00 μμ
Σάββατο 18 Ιουλίου, 9.00 μμ
Κυριακή 19 Ιουλίου, 9.00 μμ
Δευτέρα 27 Ιουλίου, 9.00 μμ
Τρίτη 28 Ιουλίου, 9.00 μμ
Τετάρτη 29 Ιουλίου, 9.00 μμ

Προπώληση των εισιτηρίων: https://www.ticketservices.gr/event/miltos-sahtouris-o-trelos-lagos-megalo-arsenali/

Φωτογραφίες: Πάρης Χαμουρίκος