Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και λίγες μόνο μέρες πριν από την 52η επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, παρουσιάστηκε στη Δερύνεια το βιβλίο «Λαλώ σου τα: Εγίναμεν πρόσφυγες!» του Διευθυντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων και Προέδρου του Παγκρήτιου Συλλόγου Φίλων Μίκη Θεοδωράκη, Ματθαίου Φραντζεσκάκη.

Το έργο, που καταγράφει αυθεντικές μαρτυρίες προσφύγων της Αμμοχώστου, είχε ήδη παραδοθεί στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη κατά την επίσημη επίσκεψη του συγγραφέα στο νησί.

Η εθιμοτυπική παράδοση του βιβλίου στον κ. Χριστοδουλίδη πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 17 Ιουλίου 2026, με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας να επισημαίνει ιδιαίτερα τη σημασία της καταγραφής και της διατήρησης της ιστορικής μνήμης, εξαίροντας παράλληλα την πρωτοβουλία έκδοσης του έργου.

Η επίσημη παρουσίαση ακολούθησε το Σάββατο 18 Ιουλίου 2026 στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αμμοχώστου στην Δερύνεια, σε μια βραδιά που σημαδεύτηκε από την παρουσία των ίδιων των πρωταγωνιστών των καταγεγραμμένων ιστοριών.

Το βιβλίο, που αποτελεί προϊόν πενταετούς ερευνητικής εργασίας, φέρνει στο φως 14 προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων της Αμμοχώστου που βίωσαν τον ξεριζωμό τους από τα σπίτια τους το μοιραίο καλοκαίρι του 1974. Πρόκειται για αφηγήσεις που «δεν βρίσκουν εύκολα βήμα λόγου», όπως σημειώνει ο ίδιος ο συγγραφέας, καθώς οι πρωταγωνιστές τους «μιλούν κυρίως με το συναίσθημα και όχι με τον πολιτικό ορθολογισμό που απαιτούν οι καιροί και οι άρχοντες». Η τιμητική παρουσία των περισσοτέρων εξ αυτών που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους έδωσε στην εκδήλωση ιδιαίτερο συμβολισμό, συνδέοντας την ανάγκη διαφύλαξης της μνήμης με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Χαιρετισμό απηύθυναν ο Αντιδήμαρχος Αμμοχώστου Χρύσανθος Ζαννέτος, ο Αντιδήμαρχος Δερύνειας Νίκος Λίλης και ο Πρόεδρος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Κρητών Νίκος Καστρινάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στους ιστορικούς δεσμούς, τους κοινούς αγώνες και τις διαχρονικές αξίες που ενώνουν την Κρήτη με την Κύπρο. Στην εκδήλωση συμμετείχε επίσης η Βουλεύτρια Αμμοχώστου Λίτσα Δρουσιώτου.

Για το βιβλίο μίλησαν η Επιθεωρήτρια Δημοτικής Εκπαίδευσης Ελένη Παπανικόλα, ο φιλόλογος και επιμελητής της έκδοσης Φίλιππος Χαραλάμπους και ο ίδιος ο συγγραφέας Ματθαίος Φραντζεσκάκης. Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η εκπαιδευτικός και ηθοποιός Δέσποινα Κατσαντώνη, ενώ τη γενική οργάνωση ανέλαβε η εκπαιδευτικός Χιονούλα Τριανταφυλλή. Την καλλιτεχνική πλευρά της βραδιάς πλαισίωσαν με τη μουσική τους οι Κώστας Κάτζης και Γρηγορία Νικόλα.

Όπως επισημαίνεται στον πρόλογο του έργου, ο τίτλος «Λαλώ Σου Τα» αντικατοπτρίζει την έντονη συναισθηματική φόρτιση και την ανάγκη των συνομιλητών να καταθέσουν «το δικό τους τραύμα», «τη δική τους πληγή που δεν πρόκειται να κλείσει». Οι καταγραφές διατηρούν την προφορικότητα του λόγου, με ελάχιστη παρέμβαση τόσο στο περιεχόμενο όσο και στον τρόπο αφήγησης, σεβόμενες την αυθεντικότητα των βιωμάτων. Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης – Πυξίδα της Πόλης, αναμένεται να αποτυπωθεί και σε ντοκιμαντέρ, επεκτείνοντας την πολύτιμη παρακαταθήκη ιστορικής μνήμης προς τις επόμενες γενιές.