Ενώ το ζήτημα της υπογειοποίησης του ηλεκτρικού δικτύου προβάλλεται σταθερά ως η μόνη ουσιαστική θωράκιση για την προστασία των δασών, των οικισμών και των πολιτών από τις καταστροφικές πυρκαγιές, η απόσταση ανάμεσα στη διακηρυγμένη πρόθεση και την πραγματικότητα παραμένει χαοτική. Την ώρα που ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι μόλις το 1% των πυρκαγιών οφείλεται στο δίκτυο, τα επίσημα στοιχεία των περιβαλλοντικών φορέων αποτυπώνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα.

Την ίδια στιγμή, το πραγματικό ενδιαφέρον της κυβέρνησης και του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την κατασκευή υπόγειων δικτύων αποκαλύπτεται από τον σχεδιασμό του γιγαντιαίου έργου του ΑΔΜΗΕ στην Κρήτη, όπου προκρίνεται η τοποθέτηση γιγαντιαίων πυλώνων υψηλής τάσης ακόμη και μέσα από προστατευόμενες περιοχές και «Απάτητα Βουνά».

Τα στοιχεία για τις πυρκαγιές του 2025 και το έλλειμμα διαφάνειας

Παρά τους ισχυρισμούς του ΔΕΔΔΗΕ περί περιορισμένης ευθύνης του δικτύου στην εκδήλωση δασικών πυρκαγιών, η ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου του 2025 από το WWF Ελλάς και την ομάδα Flame του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών ανέδειξε ότι 6 από τις 10 μεγάλες φωτιές του περσινού καλοκαιριού —οι οποίες ευθύνονται για το 55% των συνολικά καμένων εκτάσεων— προκλήθηκαν από το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, η έκθεση αναδεικνύει ένα σοβαρό έλλειμμα δημόσια διαθέσιμων δεδομένων σχετικά με τα αίτια έναρξης των πυρκαγιών. Από την ανάλυση των στοιχείων της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) του Πυροσβεστικού Σώματος για την περίοδο 2000–2023 προκύπτει ότι πανελλαδικά μόλις το 16,8% των πυρκαγιών έχει ερευνηθεί, ενώ εξ αυτών μόλις το 12,1% διαθέτει εξακριβωμένη αιτία έναρξης.

Οι αργοί ρυθμοί της υπογειοποίησης και τα κενά του σχεδιασμού

Αν και η υπογειοποίηση του δικτύου αναγνωρίζεται ως η μοναδική λύση για την ασφάλεια των δασικών οικοσυστημάτων, η υλοποίησή της προχωρά με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς. Από τα συνολικά 250.000 χιλιόμετρα του εθνικού ηλεκτρικού δικτύου, μόλις το 12% είναι σήμερα υπογειοποιημένο.

Το Σχέδιο Ανάπτυξης Δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ για την περίοδο 2024–2028 προέβλεπε με ορίζοντα το 2026:

• Αστικές περιοχές και οικισμούς: Υπογειοποίηση συνολικά 1.845 χιλιομέτρων (1.176 χλμ. Μέσης Τάσης και 668,5 χλμ. Χαμηλής Τάσης).

• Δασικές περιοχές: Κατάργηση εναέριου δικτύου Μέσης Τάσης και κατασκευή υπόγειου δικτύου για 783 χιλιόμετρα.

Ωστόσο, στο νέο πρόγραμμα επενδύσεων του ΔΕΔΔΗΕ για την περίοδο 2026–2030, το οποίο τέθηκε σε διαβούλευση και τελεί υπό την έγκριση της ΡΑΑΕΥ, το τοπίο παραμένει συγκεχυμένο, καθώς δεν αναφέρεται συγκεκριμένος χιλιομετρικός στόχος για την υπογειοποίηση.

Το παράδειγμα της Κρήτης: 267 γιγάντιοι πυλώνες στα «Απάτητα Βουνά»

Το πόσο πραγματικά ενδιαφέρει την κυβέρνηση και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας η υπογειοποίηση του δικτύου ως ασπίδα προστασίας από τις πυρκαγιές καθίσταται σαφές από το μέγα-έργο που έχει σχεδιάσει ο ΑΔΜΗΕ στην Κρήτη. Το γιγαντιαίο αυτό έργο προβλέπει την εγκατάσταση 267 πυλώνων υψηλής τάσης 150 kV, ύψους 33 μέτρων έκαστος —όσο μια δεκαώροφη πολυκατοικία— οι οποίοι θα διατρέξουν μια διαδρομή 100 χιλιομέτρων από τη Δαμάστα Ηρακλείου έως τα Χανιά.

Αν και η αναγκαιότητα της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν αμφισβητείται, η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Κρήτης αντιδρά σθεναρά στην αποκλειστική επιλογή της εναέριας διέλευσης. Η επιλογή αυτή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους πρόκλησης πυρκαγιών μέσα σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές, αρχαιολογικούς χώρους, ορεινούς και παραδοσιακούς οικισμούς, καθώς και στα θεσμοθετημένα «Απάτητα Βουνά».

Τα ευρήματα της μελέτης του ΕΜΠ και οι περιοχές διέλευσης

Για την επιστημονική τεκμηρίωση των ενστάσεων της ΠΕΔ Κρήτης, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) εκπόνησε ειδική μελέτη αξιολόγησης της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου, το οποίο βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο και με προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).

Σύμφωνα με τους μελετητές του ΕΜΠ, θεμελιώδη έλλειψη και αδυναμία της ΜΠΕ αποτελεί η απουσία εξέτασης ουσιαστικών εναλλακτικών λύσεων —όπως η υπογειοποίηση— που θα εξυπηρετούσαν τον τεχνικό σκοπό με διαφορετικά περιβαλλοντικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Βάσει του σχεδιασμού του ΑΔΜΗΕ, οι 267 εναέριοι πυλώνες προβλέπεται να διασχίσουν τις Περιφερειακές Ενότητες Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου, επηρεάζοντας άμεσα:

• 38 ημιορεινούς ή ορεινούς οικισμούς με 4.000 κατοίκους και την αγροτοκτηνοτροφική τους ενδοχώρα.

• 10 παραδοσιακούς οικισμούς.

• 11 προστατευμένους οικοτόπους και περιοχές Natura (όπως το Πρασιανό Φαράγγι).

• Καταφύγια Άγριας Ζωής.

• 10 αρχαιολογικούς χώρους, μεταξύ των οποίων την αρχαία Ελεύθερνα, το σπήλαιο Μελιδόνι και τη Μονή Αρκαδίου.

• Όλα τα δάση και τις κοιλάδες του Αποκόρωνα, καθώς και τις παρυφές της λίμνης Κουρνά.

• Το Παγκόσμιο Γεωπάρκο της UNESCO στον Ψηλορείτη.

• Τα «Απάτητα Βουνά» στις Χανιώτικες Μαδάρες, διασχίζοντας εγκάρσια το ορεινό πέρασμα προς τα Σφακιά.

Όταν εν έτει 2026 προκρίνεται από τον ΑΔΜΗΕ η εναέρια διέλευση υψηλής τάσης μέσα από οικολογικά ευαίσθητες περιοχές και ιστορικά μνημεία για καθαρά οικονομικούς λόγους, αποδεικνύεται ότι η υπογειοποίηση του ηλεκτρικού δικτύου παραμένει δευτερεύουσα προτεραιότητα στον κρατικό σχεδιασμό, αφήνοντας τις υποδομές και το φυσικό περιβάλλον εκτεθειμένα στους κινδύνους των δασικών πυρκαγιών.